Rüyada Ağaç Dikmek

Genel anlamı

Bu sahnede ölçü ağaç değil fiildir. Ağacın kimi gösterdiği ayrı bir bahistir ve rüyada ağaç görmek sayfasında anlatılır. Dikme sahnesine gelince kaynaklar soruyu değiştirir ve elinizle ne yaptığınıza bakar.

Gerekçeyi de saklamazlar, doğrudan dilden verirler. Arapçada “filan onda dikti” sözü bir fidan için değil, bir insan için söylenir: birini görüp gözetip yetiştirdiğinizde. Bir sözlük bu deyimi cümlenin ortasına koyar ve bütün okumayı ona bağlar.

Türkçede aynı deyim aynı yerde durur: “ben yetiştirdim onu”, “elimin altında büyüdü”. Rüyanın söylediği de budur; birinin arkasında duruyorsunuz.

Sonrasını iki ayrıntı böler ve ikisi de sahnenin içindedir: fidan tuttu mu ve nereye diktiniz.

Önce bir eleme kaydı: toprakla gerçekten uğraşan biriyseniz, bahçesi olan, fidan diken, sulayan biriyseniz kaynağın kendisi bu rüyayı işinizin sureti sayar. Bir tâbircinin bu sahneyi dinleyip “sen ekiyor, dikiyor ve suluyorsun” dediği, karşısındakinin de onayladığı kayıtlıdır. Gündüz yaptığınız işi gece görmenizin ayrı bir hükmü aranmaz.

İslami rüya tabiri

Dikerken ne oldu

Rüyanızda ne oldu?	Kısaca nasıl okunur
Fidan tuttu, kök saldı	Kendinize bağladığınız bir kişi; itibar tarafında
Diktiniz ama tutmadı	Karşılıksız kalmış emek; içe oturan bir ağırlık
Tohum ektiniz, filizlendi	Söylediğiniz sözün kabul görmesi
Tohum ektiniz, çıkmadı	Cevapsız kalan bir teklif
Vaktinde, mevsiminde diktiniz	Yerini bulmuş bir iş
Mevsimi değildi	Tuttuğunun sebatı az; iyide de kötüde de
Kurak, susuz bir toprağa diktiniz	Tutunamayacak birine verilen destek
Sulanmadan yaşamayan bir fidanı susuz yere diktiniz	Aynı hat; ayrıca o kişiye sıkıntı
Halkın faydalanacağı güzel bir ağaç diktiniz	Arkada işleyen, adınıza yazılan bir hayır
İnsanların geçtiği yeri daraltan bir yere diktiniz	İyilik sanılan bir sıkıştırma
Diktiğiniz ağaç dikenli ve zararlıydı	Beslediğiniz şeyin size dönmesi
Elma ağacı diktiniz	Kimsesiz birini çekip çıkarmak
Asma, üzüm çubuğu diktiniz	İtibar; adınızın hayırla anılması
Mersin diktiniz	Tedbirle kurulan, üstünde durulacak bir iş
Diktiniz, sonra biçtiniz ya da topladınız	Emeğin ücretinin elinize geçmesi
Dikerken gökyüzü açıktı	Büyüme alameti

Bahsin dayanağı bir deyimdir

Kaynakların burada yaptığı şey dikkat çekicidir: sembol sözlüğünü işletmeden önce dile başvururlar. Ağaç dikip tutturan kişi için verilen karşılık iki kanattır, itibar elde eder ya da kendine bir adam bağlar. Ardından gerekçe gelir; çünkü insanlar “filan onda dikti” der ve bunu ancak birini yetiştirdiği zaman söyler.

Ölçü de aynı cümlenin içindedir: bağladığınız kişinin ağırlığı elinizdeki fidanın cevheri neyse o kadar. Ceviz fidanı dikmekle ince bir çubuk dikmek aynı şey sayılmaz.

Bugün nerede tanırsınız: yanınıza aldığınız çırak, işe alıp yetiştirdiğiniz genç, okumasını üstlendiğiniz yeğen, sermaye koyup dükkân açtırdığınız kardeş, altına imza attığınız kefalet. Bir başka eser dikme niyetiyle ortaklık niyetini aynı satırda okur ve ikisine de aynı hayrı verir. Rüya bir haber vermiyor, bir soru soruyor: arkasında durduğunuz kişi kim.

Tutmadıysa kaynaklar bunu da yazar

Bahsin en çok atlanan yarısı budur. Aynı cümlenin devamında ekim için de ölçü verilir: ekilen tuttuysa itibar, tutmadıysa gam.

Tutmamak bir felaket değil, karşılıksız kalmaktır. Gündelik hayattaki hâli tanıdıktır: yetiştirmeye uğraştığınız kişinin bırakıp gitmesi, kefil olduğunuz borcun geri dönmesi, aylarca peşinden koştuğunuz teklifin cevapsız kalması. Uyanınca geriye kalan da zaten odur; sevinç değil, harcanmış vaktin ağırlığı.

Dikeni de yoruma sokarlar

Bu bahiste kaynaklardan biri ağaca değil diken kişiye bakan ayrı bir fasıl açar. İnsanların faydalanacağı güzel bir ağaç diken kimsenin okuması, o kişinin mesleğiyle üçe ayrılır: ilim ehli için geride kalacak bir eser yazmak ya da bildiğinin insanlara yaraması, ibadet ehli için bereketinin başkalarına dokunması, ticaret ehli için arkasında işleyen bir vakıf bırakmak. Fasıl tersini de yazar: kötü bir ağaç dikmek ya da güzelini bile insanları daraltan bir yere dikmek.

Aynı ölçü tohum tarafında daha ayrıntılıdır. Vaktinde tohum eken hayır işlemiştir, sonra karşılık bölünür: yöneticiye yetki, tacire kâr, esnafa o günün geçimliği, dünyaya sırtını dönmüş kişiye takvanın kendisi. Devamı üç adımlıdır ve bahsi bitirir: ekilen bittiyse haber kabul edilmiş, biçildiyse ücreti alınmıştır. Yani dikmek işin başlaması, filiz sözün tutulması, hasat karşılığın elinize geçmesidir. Rüyanız hangi adımda durduysa işiniz de orada duruyor demektir.

Nereye diktiniz

Bu sahnenin ayırt edici sorusu budur ve dört ayrı vakayla kayıtlıdır. Dördü de aynı rüyadır: suyu olmayan bir yere dikim. Cevaplar farklıdır, çünkü tâbirci her seferinde rüyayı görene kendi hâlini sormuştur.

Birine “bir kimseyi himayene almışsın” denmiş, onun tutunamamasından endişe edilmiştir. Birine “yanında duramayacak birinden evlat bekliyorsun” denmiştir. Üçüncüsüne verilen cevap daha ağırdır: iyilik ediyor görünüyorsun, oysa o dikimin gösterdiği kişiye haksızlık ediyorsun. Dördüncüsü rüyayı anlatırken niyetini de söylemiş, “kokusundan insanlar faydalansın diye, sevabını umarak dikiyordum” demiştir. Verilen cevap niyeti değil yeri reddeder: fayda vereceğini sandığın bir yolla hayır işliyorsun, ama o iş orada fayda vermiyor.

Dördünü tek ölçü toplar: yerin, dikileni yaşatıp yaşatmayacağı. Niyet iyi olabilir, emek gerçek olabilir; su yoksa okuma değişmez. Aynı fasıl vakti de buraya bağlar; mevsimi geçtikten sonra dikilen ne tutarsa tutsun sebatı azdır, iyi tarafta da kötü tarafta da.

Gündelik karşılığı serttir ama işe yarar: destek verdiğiniz kişi o desteği taşıyacak durumda mı, emeği bıraktığınız yer onu tutar mı. Rüya “vazgeç” demiyor, “baktığın yere bak” diyor.

Ne diktiğiniz: birkaç ayrı kayıt

Ağacın cinsi burada bir hüküm değil, ölçüdür. Dikme fiiliyle birlikte kaydedilmiş olanlardan birkaçı şöyle okunur.

Elma ağacı dikmek. Elma ağacı sözlüklerde insanlara yakın, sözü sohbeti hoş bir kişidir; onu diken için verilen karşılık ise doğrudan bir sahnedir: bir yetim büyütür. Bugünkü hâli, kimsesi olmayan birini çekip çıkarmaktır.

Asma dikmek. Üzüm çubuğu dikmek itibar tarafında kaydedilir; adınızın hayırla anılması.

Mersin dikmek. Yaz kış yeşil kaldığı için sebat tarafındadır; onu diken için verilen karşılık işleri tedbirle görmek, yani sonunu hesaplayarak kurmaktır.

Bahçeye toplu fidan dikmek. Bu ayrı bir bahistir, evlat tarafında okunur ve ayrıntısı kök sayfadadır.

Sahnede başka ne olduğu da yoruma girer. Dikerken gökyüzünü açık gördüyseniz bir sözlük bunu diken kişi için büyüme alameti sayar. Bazı hayvanların sahneye girmesi ise tersini yapar; aynı sözlük domuzu bu bahse bağlar ve diken kişi için dikimlerin olması gerektiği gibi çıkmayacağını kaydeder.

Ne demek değil: Bu sayfadaki hiçbir satır, arkasında durduğunuz kişinin ömrü, sağlığı ya da akıbeti hakkında bilgi değildir; kaynaklarda dikimin yaşamaması diye geçen ifade, tabirin kendi dilinde o bağın tutunmamasıdır. Rüyada dikilen fidan bir kişiyi gösteriyor olabilir ama o kişinin kendisi değildir ve kimse hakkında hüküm verilmez. Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm, fetva ya da tıbbi tavsiye değildir. Diyanet İşleri Başkanlığı yayınlarında da rüyaların delil sayılmadığı ve onlarla amel edilmeyeceği belirtilir. Yöntemin nasıl işlediği rüya tabiri nasıl yapılır sayfasında anlatılır.

Psikolojik açıdan

Bu rüya çoğunlukla karşılığı uzakta olan bir emeğin ortasında görülür. Bakmak bir değerlendirme sahnesidir; dikmek ise bir taahhüt sahnesi. Sonucu bugün belli olmayacak bir şeye vakit ayırmışsınızdır.

Anlatanların hatırladığı ayrıntı da bunu doğrular. Fidanın türünü çoğu kişi hatırlamaz, toprağın nasıl olduğunu hatırlar: kuruydu, taşlıydı, çukur yeterince derin değildi. Yani zihinde kalan şey verilen emek değil, verildiği yerin uygunluğuna dair şüphedir.

İki okuma burada buluşur. Klasik kaynak yere bakıp “dikilen orada yaşar mı” diye sorar; psikolojik okuma aynı soruyu içeriden sorar: bu emek karşılığını bulacak mı, yoksa bulmayacağını çoktan biliyor musunuz.