Rüyada Meyveli Ağaç Görmek

Genel anlamı

Kök sayfa ağacın bir kişi olduğunu söyler. Bu sayfa o kişinin elini konuşur.

Meyve klasik sözlüklerde ağacın süsü değil, doğrudan mal tarafında durur. Geleneğin bunu en açık ele verdiği cümle de olumlu olan değil, karşıtıdır: meyvesi olmayan her ağaç, malı olmayan bir adamdır. Tek satır gibi geçer ama bütün bahsi kurar. Meyve rüyada bir manzara değil bir ölçüdür; karşınızdaki kişinin verecek bir şeyi var mı, yok mu.

Bu yüzden bu sahnede iki ayrıntı yorumu çevirir: meyve ağacın kendi cinsinden miydi ve mevsiminde miydi. Ağacın kendisiyle ilgili öteki ölçüler (türü, boyu, gölgesi, kimi gösterdiği) rüyada ağaç görmek sayfasındadır.

İslami rüya tabiri

Meyve neyin yerine geçiyordu

Kaynaklar meyveyi tek bir karşılığa bağlamaz. Ona sahip olan kişi için sayılan liste uzundur ve maddeler yan yana durur: eşler, evlatlar, bağlanan mal akitleri, ticaretler, ilimler, mülkler, salih ameller, ehil ve akrabalar, sevinçler. Aynı yerde meyve için bir tarif daha vardır: mallar ve yeni, taze bir ikram.

Bugünkü karşılıkları listeyle aynı sırada okunabilir: söz kesilen nişan, beklenen çocuk, imzaya bağlanan sözleşme, açılan tezgâh, bitirilen kurs, tapusu alınan yer, kimsenin bilmediği bir hayır, uzaklaşmış bir akrabanın kapıyı çalması. Hepsinin ortak yanı şu: kendiliğinden belirmezler, bir müddet büyütülmüş olmaları gerekir.

Rüyanızda ne oldu?	Kısaca nasıl okunur
Ağaç kendi meyvesini vermişti, meyve olgundu	Peşin karşılık: bu ay yatan ödeme
Meyve görünmüştü ama daha olgunlaşmamıştı	Aynı karşılık; vadesi meyvenin vaktine kadar
Meyveler salkım salkım, bir aradaydı	Dağılmış bir sofranın yeniden toplanması
Meyveler dağınıktı, tek tük duruyordu	Aynı sofranın dağılması
Kışın, mevsimi değilken meyve yüklüydü	Eli geniş sandığınız birine muhtaç kalmak
O ağaçtan bir şey kopardınız	Kopardığınız kadarının cebinizden çıkması
Beğendiniz ama hiçbir şey koparmadınız	Başabaş kurtulmak: ne borç ne alacak
Ağaçta kendi cinsinden başka bir meyve vardı	Ağaç aşılıysa hayır, değilse helal olmayan kazanç
Kendinden daha üstün bir meyve devşirdiniz	Geçimin bir üst basamağa geçmesi
Çabuk solan, daha aşağı bir meyve devşirdiniz	Yeni işin elde kalmaması
Meyvesinden başka bir şey devşirdiniz	Hakkınız olmayanı talep etmek
Meyve bozuk, kurtlu ya da kirliydi	Helalinden gelmeyen bir artış
Dağda, kimsenin mülkü olmayan ağaçtan yediniz	Kimseye minnet etmeden gelen rızık
Üzerinize meyve saçıldı	Adınızın hayırla anılması
Elinizi uzattınız, meyveye yetişemediniz	İsteğiniz kadri yüce birinde takılı
Ayağınızın altına bir şey koyup yetiştiniz	Araya aracı girmesi; işin görülmesi
Kurumuş bildiğiniz ağaç meyveye durmuştu	El değişmesi; kapandı sanılan dosyanın açılması

Meyve ağacın kendi cinsinden miydi

Bu bahsin en keskin ayrımı burada. Bir ağaçtan kendi meyvesinden başkasını devşirdiğini gören için cevap ağırdır: helal olmayan yoldan mal almak. Gündelik karşılığı bellidir; başkasının payını üstüne geçirmek, hesabı karışmış bir ortaklıktan çekilen para, kayda girmeyen iş.

Aynı sahne tek bir şartla tersine döner: ağaç aşılıysa, yani iki cins birbirine kavuşturulmuşsa. Orada başka bir meyve bulmak yerindedir ve iki karşılık verilir: iyi bir dünür, ya da kendisinden sevinç ve artış görülen bir ortak. Ayrımın mantığı da ortada; aşıda o meyve oraya haksız gelmemiş, birileri onu elleriyle oraya bağlamıştır.

Cinsler arasındaki fark bir de yön taşır ve bir kaynak bunu basamak gibi kurar. İncir kökünden hurma ya da nar devşirmek gibi daha faydalısına çıkmak rızkın genişlemesi ve kişinin sanatının bir üst basamağa geçmesidir. Safran kökünden taze bir gül devşirmek gibi çabuk solana inmek ise geçilen yeni geçimin elde kalmaması. İkisi bugün yan yana durur: aynı işi daha iyi bir yerde yapmaya başlamak ile parlak görünen bir işe geçip üç ay sonra geri dönmek.

Meyvenin bozuk, kurtlu ya da kirli görünmesi bütün sahneyi çevirir; kaynak bu karîneyi gelen artışın helalinden gelmemesi tarafında kullanır.

Kışın meyveye durmuş ağaç

Bu sahnenin kaydı tek satır değildir, ölçüsüyle birlikte yazılmıştır. Mevsimi değilken meyve yüklü bir ağaç görüp beğenen kişi için okuma şudur: muhtaç kaldığı ve varlıklı sandığı bir adam. Devamı iki ihtimale bölünür; ondan bir şey koparırsa kopardığı kadar malı o adam yüzünden elinden çıkar, koparmazsa başabaş kurtulur.

Bugünkü karşılığı fazlasıyla tanıdıktır: eli geniş sanılan bir tanıdıktan borç istemeye gitmek. Kaynağın söylediği, o kapı çalınırsa geri ödemenin alınandan büyük olacağı; çalınmazsa kimsenin kimseye borçlu kalmayacağıdır.

Meyveye elinizin yetişmemesi

Bir muabbirin kendi vakası bu sahneyi bütün olarak anlatır. Adam bir ağaca meyvesinden yemek için gelir, eli yetişmez; yerde atılmış bir bilezik bulur, onu ayağının altına koyar ve meyveden yer. Cevap iki parçalıdır. Birincisi teşhistir: “Sen kadri yüce birinden bir ihtiyaç istiyorsun ve karşılanmayacağından korkuyorsun.” Adam doğrular. İkincisi tavsiyedir: istemekte devam et, karşılanacak; bir kadının ve bir hizmetlinin eliyle olacak. Öyle de olur.

Bugünkü okunuşu şudur: iş bir üst kattadır, doğrudan uzanmakla alınmaz, araya birinin girmesiyle alınır. Ayağın altına konan şey de o aracıdır.

Kurumuş bildiğiniz ağaç meyveye durmuşsa

Kaynaklar bu sahneyi ağaç bahsinde değil, bir şeyin bilinen hâlinden çıkması bahsinde kaydeder. Kurumuş bir ağacın meyveye durması orada makam sahiplerinin değişmesine ya da çalışan kişinin hâlinin şerden hayra dönmesine yorulur; ölçü de rüyanın kendi şahitleri kadardır. Karşılığı sadedir: müdürün değişmesi, kapandı sanılan bir dosyanın yeniden açılması, üç yıldır boş duran dükkânın kiraya verilmesi.

Meyvenin vakti, işin vakti

Meyve mevsimindeyse ve olgunsa karşılık peşindir; vakti dışındaysa fayda bir müddet sonra gelir ve o müddetin ölçüsü meyvenin kendi vaktine ne kaldığıdır. Bu yüzden hangi meyve olduğunu hatırlamak takvim verir; kiraz gören ile nar gören aynı ayı beklemez. Meyvenin kendi hâline dair ayrıntı rüyada meyve görmek sayfasındadır.

Bir kayıt daha var ve bu sayfaya en çok yakışanı odur: gelenek rüyanın en sadık görüldüğü vakitler arasında seherlerle birlikte meyvenin olgunlaşıp ele geldiği mevsimi de sayar, en zayıf mevsim olarak kışı gösterir. Yani bu rüya yaz sonunda görüldüyse gelenek onu kendi içinde daha kuvvetli tutar.

Makam sahibinden bir işi ya da mahkemede bekleyen bir davası olan kişi için ayrı bir kayıt düşülür: onun işinin sonucu, rüyada meyveden ne devşirdiğine ve hangi vakitte devşirdiğine göre okunur. Karşılığı verilen dilekçe, sırada duran bir başvuru, cevabı beklenen bir itirazdır.

Bir sınır da kaynağın kendisinden gelir. Meyvesini gerçekten bekleyen bir bahçesi, tarlası ya da tezgâhı olan kişi bunu gördüyse okuma tevile bile gitmez; rüya doğrudan o bahçeyi ve o meyveyi konuşur. Esnaf için sahne, dükkânın o mevsimdeki hâlidir.

Ne demek değil: Meyveli ağaç görmek “her şey yoluna girecek” demek değildir. Geleneğin kendi içinde bunu dengeleyen bir kaydı vardır: vaktinde devşirilen meyve için lezzet ve aldanış birlikte yazılır (dut bundan istisna edilir), vakti dışında devşirilen için yorgunluk ve boşa emek. Sahne tatlı olduğu kadar oyalayıcı da olabilir. Ayrıca buradaki hiçbir satır belli bir kişinin rızkı, ömrü ya da sağlığı hakkında bir haber değildir. Okumalar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm, fetva ya da tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Diyanet İşleri Başkanlığı yayınlarında rüyaların delil sayılmadığı ve onlarla amel edilmediği belirtilir.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada meyveli ağaç, beklenen karşılığı gözle görülür hâle getiren sahnedir. Anlatanların aklında kalan ayrıntı çoğu zaman meyvenin kendisi değil, ona uzanıp uzanamadıklarıdır.

Bu rüya en çok iki dönemde bildirilir: uzun süren bir emeğin sonuna yaklaşıldığı günlerde ve bir başkasından beklenen şeyin gecikip gecikmeyeceğinin belirsizleştiği günlerde. Ağaç doluysa ama el yetişmiyorsa anlatıcının o günlerdeki cümlesi de genellikle aynıdır: her şey hazır, tek bir imza kalmıştır.

İki okumanın buluştuğu yer de burasıdır. Biri meyveyi bir kişinin verimi sayar, öteki bir bekleyişin resmi; ikisi de aynı soruyu sorar: karşılık ne zaman ve kimin elinden gelecek.