Rüyada Yaprak Görmek

Genel anlamı

Klasik sözlüklerde yaprağın kendi maddesi tek cümledir ve üç eser üç ayrı şey söyler. Birinde yaprak kisvedir: giyim, örtü, üstü kapatan şey. İkincisinde rızık ve mallardır. Korunmuş en eski kitap maldır der ve gerekçesini dile bağlar; Araplar deveyi, koyunu ve mal çeşitlerini ağaç yaprağına benzeterek adlandırmıştır.

Üçü tek bir noktada birleşir ve aynı istisnayı yazar: incir yaprağı bu bahsin dışındadır.

Örtü ile malın aynı maddede nasıl durduğunu metinlerin kendi dili söyler: yaprağını dökmüş ağaç için orada “çıplak ağaç” yazar. Yaprak ağacın giysisidir; giysi hem örter hem sayılır. Ağaç bir kişiyi tarif eder, yaprak o kişinin üstündeki şeyi.

İlk sorulacak şey yaprağın rengi değil şudur: dalında mıydı, yerde miydi. Yaprak dökümü klasik metinlerde bir manzara değil bir saattir ve aynı sahneyi ters çeviren şey odur.

İslami rüya tabiri

Yaprağı hangi hâlde gördünüz

Rüyanızda ne oldu?	Kısaca nasıl okunur
Ağaç yemyeşildi, yaprakları yerindeydi	Üstünüzdeki örtünün durması: iş, ev, itibar
Dalda taze, yeni açmış yaprak gördünüz	Küçük ama elle tutulur bir gelir
Yapraklar sararmıştı ama dökülmemişti	Vakti dolmakta olan bir iş; henüz bitmedi
Yapraklar döküldü, siz seyrettiniz	Bir dönemin kapanması ve beklemenin uzaması
Ağaç yapraksızdı, çıplak duruyordu	Elin daralması; saklının görünür hâle gelmesi
Tanımadığınız bir bahçeye yaprak dökümünde girdiniz	Kaygı; kaynaklarda ayrıca kaydedilmiş sahne
Bildiğiniz bir bahçede aynı sahneyi gördünüz	Okuma o bahçenin sahibine döner
Yaprak topladınız, elinizde biriktirdiniz	Toplandıkça artan kazanç; miktarı topladığınız kadar
Rüzgâr yaprakları savurdu	Elde tutulamayan, dağılan bir kazanç
Yaprağı elinizle kopardınız	Yerine yenisinin gelmesi; ölçüsü mevsimdedir
Yaprak kurumuş, kavrulmuştu	Geçim darlığı, rahatın kalmaması
Yaprak dökümünde meyve için gelmiştiniz	Fayda duruyor ama uzak
Yaprağı için bakılan bir ağacın yaprağı çıkmıştı	Beklenen şeyin tam vaktinde gelmesi
Size yeşil bir yaprak getirildi	Uzaktan gelen haber; sonucu çıkan bekleyiş
İncir yaprağı gördünüz	Bu bahsin tek istisnası: pişmanlık
Yaş incir yaprağıyla üstünüzü örttünüz	Örtülmüş ama kapanmamış bir mesele
Kuru incir gördünüz	İstisna kalkar; helal mal tarafında okunur
Kışın da yaprağını dökmeyen bir ağaç gördünüz	Mevsimle değişmeyen bağ, süren iş
Yaprakları birbirine dolanmış asma gördünüz	Nikâh ve ortaklık tarafında hayır
İki bitkinin yaprakları birbirine hiç değmiyordu	Uymayan ortaklık, tutmayan beraberlik
Başınızda yapraktan çelenk vardı	Ölçü bekadır: o yaprak kalıcı mı, değil mi
Hurma yaprağı gördünüz	Saç mesabesinde: görünen, sayılan, yeniden çıkan
Örülmüş hurma yaprağı, hasır ya da sepet gördünüz	Ülfet, ibadet ve ilim tarafı
Yaprakların üstünde yazı vardı	Ağaç değil kâğıt bahsi; ayrı okunur

Yaprak, ağacın giysisidir

Yaprağın ilk karşılığı kisvedir ve o sözlüklerin dilinde kisve süs değil, üstü kapatan şeydir. Rüyadaki karşılığı kumaş olmayabilir: insanın üstündeki şey işidir, oturduğu evdir, dışarıya görünen hâlidir. Kumaş tarafı rüyada elbise görmek sayfasındadır; buradaki örtü daha geniştir.

Denklemi metnin kendi sözü kurar: yaprağını dökmüş ağaç için “çıplak” denir. Yaprağın gitmesi ağacın ölmesi değildir, gövde yerinde durur. Karşılığı yokluk değil açıkta kalmadır: görünmeyen bir eksiğin görünür hâle gelmesi.

Somut hâli tanıdıktır: kirası zor ödenen evin durumunun akrabalarca öğrenilmesi, küçülen bir dükkânın vitrininin boşalması. Kaynakların aynı sahneyi borçların ortaya çıkması diye kaydetmesi bundandır: dökülen yaprak kaybı yaratmaz, üstündeki perdeyi kaldırır.

Aynı yaprak niçin mal sayılır

Bu okumanın gerekçesi yaprakta değil konuşma âdetindedir. En eski kitap yaprağı mal diye kaydeder ve sebebini yazar: o dilde deve, koyun ve mal çeşitleri ağaç yaprağına benzetilerek adlandırılmıştır. Tabircinin dilin türeyişini bilmesi şartı burada bizzat işler.

Aynı kaide Türkçe için de geçerlidir, çünkü kaynaklar tabirin beldeye ve dile göre değiştiğini yazar. Türkçede de “yaprak dökümü” bir mevsimi değil bir dağılmayı anlatır. Yaprağın sayılabilir olması onu para ve gümüş bahsine yaklaştırır: elde biriken yaprak, biriktiği kadar mal okunur.

Yaprak dökümü bir manzara değil, bir saat

Bahsin ağırlığı burada toplanır. İki eser aynı cümleyi kaydeder: tanımadığı bir bahçeye yaprakların döküldüğü günlerde giren ve yaprakların dökülüşünü ya da meçhul ağaçların çıplak kalışını gören kişiye kaygılar isabet eder. Sahnenin üç şartı birliktedir: mevsim, tanınmazlık ve çıplaklık. Bahçe tanıdıksa okuma o bahçenin sahibine ya da kefiline döner; bahçe bahsi ayrı sayfadadır.

Asıl bilgi şu: aynı bahçe rüyası mevsime göre ikiye bölünür. Meyvelerin geldiği vakitte girmek hayır, rızık ve ev halkı tarafında; yaprağın döküldüğü vakitte girmek hâlin açığa çıkması, borçlar ve ayrılıklar tarafında okunur. Metin ölçüyü de yazar: hüküm zamanın ölçüsünce verilir.

Bir kayıt bunu doğrudan piyasaya bağlar. Bahçede ortaklarıyla birlikte olan kişi için bahçe onların çarşısıdır ve o çarşının canlılığı ile durgunluğu baharın gelişi ile yaprak dökümü üzerinden ölçülür. Sezonu olan her iş için karşılığı aynıdır: siparişin kesildiği aylar ile kapının açıldığı aylar.

Yaprağını isteyen ile meyvesini bekleyen aynı cevabı almaz

Yöntem üzerine yazılmış eser tabircinin ağzına verilecek cevabı harfiyen ayırır. Kaidesi şudur: her ağacın ikbal zamanı, insanların ondan beklediği faydaya yaklaştığı vakittir. Meyvesini isteyene meyve vaktinde fayda dersin; yaprağını isteyene, dut gibi, yaprağın göründüğü vakitte yaklaşan fayda dersin.

Sonucu şudur: yaprak dökümü herkes için aynı şey değildir. İpekböceği besleyen için dut yaprağının çıkması mevsimin kendisidir; asma yaprağı toplayan için sezonun açılmasıdır; meyve bekleyen için aynı manzara gecikmedir. Aynı sahne, üç ayrı beklentiye üç ayrı cevap verir.

Onun için şunu ayırın: o ağaçtan yaprak mı bekliyordunuz, meyve mi. Meyveli ağaç ve kuru ağaç sayfaları aynı kaidenin öteki iki ucudur.

Bir yaprak koparsanız yerine beş yaprak çıkar

Yaprak klasik usûlde yalnız tabir edilen bir şey değildir; tabirin kendisini tartan ölçüdür. Rüyanın kuvvetini anlatan fasıl şunu yazar: rüya, suyun ağacın damarlarında yürüdüğü zamandan yaprağının döküldüğü ana kadar kuvvetli sayılır, hele meyveler çıkarken. Gerekçesi de yazılıdır: o vakitte bir dal kırsan yerine iki dal çıkar, bir yaprak koparsan yerine beş yaprak çıkar. Aynı fasıl tabir için günün başını sonundan hayırlı sayar.

Nakledilen bir vaka bunu somutlaştırır. Bir adam rüyasında kendisine bir ağaçtan yetmiş yaprak verildiğini görür; yetmiş değnek yiyeceği söylenir ve öyle olur. Bir yıl sonra aynı adam aynı rüyayı yeniden görüp anlatır, bu kez yetmiş bin dirhem geleceği söylenir; kısa süre sonra eline dirhemler geçer. Cevabı veren kişi olarak Hz. Ebû Bekir anılır ve gerekçesini kendisi söyler: geçen sene ağaçlar yapraklarını döküyordu, bugün ise rüyanı ağaçların büyüdüğü ve yaprakla giyindiği vakitte gördün.

Aynı kaidenin hurma üzerinden anlatılan bir başka rivayeti ağaç bahsindedir; sayılar da tabirci de ayrıdır.

İncir yaprağı: bu bahsin tek istisnası

Üç sözlük de yaprağı hayır tarafına yazarken tek bir yaprağı dışarıda bırakır: incir yaprağı hüzün ve nedamet, yani pişmanlıktır. Ondan yiyene gelmiş ya da gelecek bir iş yüzünden kaygı isabet eder.

Gerekçe metinlerde yazılıdır ve bir kıssaya dayanır: Âdem ile Havvâ pişmanlık hâlindeyken üstlerini ağaç yaprağıyla örtmüşlerdir. Bir eser Âdem’in incir ağacının altına oturup örtünmek için onun yaprağını aldığını da nakleder. O ağacın hangisi olduğu tartışmalıdır; bir kısmı incir der, bir kısmı tayin etmemeyi tercih eder.

Yükün meyveden yaprağa niçin geçtiği de yazılıdır: o hâl her vakit incire yapıştı, ağacına ve yaprağına da öyle yapıştı. Bir ayrım istisnayı daraltır: nedamet yalnız yaş olanındır; kuru incir helal mal sayılır, pişmanlıkla tabir edilmez.

Bugünkü karşılığı dolaysızdır: geri alınamayan bir söz, imzalanmış bir kâğıt, dönülemeyen bir karar. Üstü örtülmüştür ama kapanmamıştır.

Ne demek değil: Yaprağın dökülmesi ne bir ecel ne bir hastalık işaretidir. Kaynaklarda bu bahse komşu birkaç ağır okuma vardır; bu sitede onlar haber olarak verilmez, çünkü ömrün ve şifanın bilgisi tabircinin işi sayılmaz. Bir rüyaya bakarak kimsenin sağlığı ya da akıbeti hakkında hüküm verilmez. Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm, fetva ya da tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarında da rüyaların delil olmadığı ve rüyalarla amel edilmeyeceği belirtilir.

Kuruyan yaprak ile dökülmeyen yaprak

Müstakil bir madde bedenin kurumasıyla yaprağın kurumasını tek cümlede eşitler ve ikisine aynı hükmü verir: fakirlik, geçim darlığı ve rahatın kalmaması. Kavrulmuş, kırılan, rengi gitmiş yaprak buraya düşer; karşılığı bir kayıp anı değil, süregelen bir kısıtlılıktır.

Tam karşı ucunda dökülmeyen yaprak durur. Yaprağını kışın da yazın da tutan ağaç, sürekliliği olan bir bağ tarafında kaydedilir: bozulmayan bir beraberlik, üstünde devam edilecek bir iş.

Bir vaka bunu yaşanmış hâliyle gösterir. Bir kadın rüyasında kocasının elinde iki demet görür; biri nergis, biri mersindir. Kocası nergisi kendisine, mersini kumasına verir. Tabircinin cevabı nettir: rüya sadıksa seni boşar ve ötekine tutunur. Öyle olur; vaka halifeye ulaşır ve tabirciye bunu nereden çıkardığı sorulur. Cevabı yine dildendir, bir şiir mısraı: “Nergisin ahdi yoktur, ahd ancak mersinindir.” Başa takılan çelenk de aynı ölçüyle okunur; nergisten olanı süreklilik taşımayan bir beraberliktir. Ayrıntısı rüyada çiçek görmek sayfasındadır.

Hurma yaprağı ve örülmüş yaprak

Hurma yaprağı ayrı kaydedilir ve üç eser de aynı yere koyar: saç mesabesindedir. Biri insandaki saça, biri koyundaki kıla, biri kadınlardaki saça benzetir. Saç gibi görünür, sayılır, kesilir ve yeniden çıkar. Bu yaprak bir kişinin görünen ziynetidir, kaybı telafi edilebilir cinstendir. Saç ve hurma bahisleri bu satırın iki ucudur.

Aynı yaprak örülünce okuma yükselir: örülmüş hurma yaprağı ülfet, muhabbet, zühd, ibadet, ilim ve takva tarafında kaydedilir. Ondan sepet ve hasır yapan kişi dokumacı, terzi, ev yapan usta ya da mühendisle tabir edilir. Mantık örgünün kendisindedir; tek yaprak dağılır, birbirine geçen yaprak iş tutar.

Aynı ölçü asmada da işler. Yaprakları ve kökleri birbirine dolanan asma, evlenmek isteyen için hayır tarafında okunur; gerekçesi doğrudan birbirine dolanmalarıdır. Tersi de aynı yerden çıkar: yaprakları birbirine hiç değmeyen iki bitki, yan yana durup birleşmeyen bir beraberliktir. Üzüm bahsi bu hattın devamıdır.

Yeşil yaprak getiren kuş

Yaprağın en bilinen sahnesi kendi maddesinde değil kuş bahsinde durur. Kaynak okumayı bir kıssaya bağlar: Nûh suyun hâlini öğrenmek için önce kargayı gönderir, karga bir leşe takılıp kalır; sonra güvercini gönderir ve güvercin ona yeşil bir yaprak getirir.

Okuma şudur: güvercin, sıkıntıda olan ya da uzakta yakını bulunan kişi için müjdedir. Yaprağın buradaki yeri ayrıca kayda değer, çünkü yaprak bu sahnede mal da örtü de değil delildir: suyun çekildiğinin, karanın çıktığının işareti.

Karşılığı bugün de küçük gelir ama büyük bilgidir: uzaktaki birinden gelen tek satırlık mesaj, sonucu nihayet çıkan bir dosya. Aynı madde hasta için ayrı bir kayıt tutar; yukarıdaki sebeple o okuma burada verilmez. Kuşun kendi bahsi rüyada güvercin görmek sayfasındadır.

Ağaç yaprağı mı, kâğıt yaprağı mı

Bu ayrım baştan sorulmalı. Klasik metinlerin dilinde aynı sözcük hem ağaç yaprağını hem kâğıdı hem gümüş parayı karşılar; o metinlerdeki geçişlerin çoğu ağaç tarafında değil bu iki homonimdedir. Türkçe de aynı kapıyı açık bırakır: kitabın yaprağı da yapraktır.

Pratik sonucu basit. Yaprağın üstünde yazı gördüyseniz yorum ağaç bahsinden çıkar, yazının bahsine geçer: dilekçe, sözleşme, tapu, rapor. Kaynaklarda yazılı mushaf yaprağını yiyen kişinin rızık bulacağı ayrıca kaydedilir; Kur’an bahsi burada devreye girer. Kâğıtla uğraşan kişi için tutulan kayıt ise serttir: insanlara hile öğreten adam, çünkü yazı bir hiledir.

Yani “yaprak gördüm” demek yetmez. Dalda mıydı, elde miydi, üstünde yazı var mıydı. Tabirin ayrıldığı yer burasıdır.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada yaprak, kişinin bir dönemin neresinde durduğunu tarttığı sahnelerde çıkar. Anlatanın hatırladığı ayrıntı da çoğu zaman yaprağın kendisi değil hareketidir: duruyor muydu, dökülüyor muydu, savruluyor muydu. Yaprak toplamak ya da bir yaprağı saklamak da aynı yerde anlatılır.

Bu rüyalar en çok geçiş dönemlerinde sıklaşır; bir işin sonuna gelindiğinde, taşınırken, uzun bir ilişkinin ya da alışkanlığın sonbaharında. Tek bir yaprağa uzun uzun bakmak ise başka bir şeyi gösterir: büyük mesele dururken küçük bir ayrıntıya tutunmak.

İki okumanın buluştuğu yer de burasıdır. Klasik kaynak yaprağı örtüye ve vakte, psikolojik okuma döneme bağlar; ikisi de aynı soruyu sorar: mevsimin neresindesiniz.