Rüyada Güvercin Görmek

Genel anlamı

Rüyada bir kuş görüldüğünde ilk sorulan şey türüdür. Güvercinde bu soru zaten cevaplanmıştır; madde bir adım ileriden başlar ve başka bir şey sorar: yön. Güvercin nereden geldi, nereye gitti, döndü mü.

Yön sorusunun bu maddeye özgü olması kuşun kendi kabiliyetinden gelir. Güvercin, yuvasından çok uzağa götürülüp salındığında kendi damını bulup geri döner. Haber taşımakta kullanılmış olmasının sebebi hoş bir benzetme değil, tam olarak budur: güvercin bırakıldığı yere değil, ait olduğu yere uçar. Türkçede kuşun posta güvercini diye anılması da bu kabiliyetin adıdır.

İkinci ayırt edici tarafı yuvasındadır. Güvercin ormanda değil insanın damında, kulesinde ve saçağının altında yaşar; çift durur, yuvayı iki kuş birlikte kurar. Klasik metinlerin güvercini eş ve ev halkı bahsiyle birlikte anmasının zemini burasıdır.

Bu iki taraf birleşince madde iki eksende okunur: haber ve yuva. Aşağıdaki bölümler önce bu ikisini ayrı ayrı ele alır, sonra ikisinin de bozulduğu sahnelere bakar.

İslami rüya tabiri

Aşağıdaki karşılıklar künyedeki eserlerde tekrar eden çerçeveden derlenmiştir: İbn Sîrîn’e nispet edilen külliyat, Abdülganî en-Nablusî’nin Ta’tîru’l-enâm fî ta’bîri’l-menâm’ı ve Halîl b. Şâhîn ez-Zâhirî’nin el-İşârât fî ilmi’l-ibârât’ı. Tek bir cümlenin altına künye düşülmemesinin sebebi, bu maddede kayıtların birbirini tamamlaması ve hiçbirinin tek bir esere ait olmamasıdır.

Haber ekseni: gelen mi, giden mi

Güvercin haber bahsine girer, ama oraya kuşların geneli gibi girmez. Genel kayıtta haber gelir, görülür ve geçer. Güvercinde haberin bir adresi vardır; bu yüzden ilk sorulan şey haberin hangi yöne gittiğidir.

Size geldiyse. Güvercinin size doğru uçması, önünüze inmesi ya da pencerenize konması haberin size ulaşması tarafında okunur. Ayağında ya da gagasında bir şey varsa yorum haberin içeriğine geçer; yoksa ulaşmanın kendisi kaydedilir. Damda, çatıda ya da eşikte duran güvercin ise haberin kapıya kadar geldiğini gösterir, henüz alınmadığını da.

Siz uçurduysanız. Burada haber sizden gitmiştir: söylenmesi gereken söz söylenmiş, sorulacak soru sorulmuştur. Asıl kayıt uçurma anında değil sonrasındadır. Güvercin döndüyse cevap gelmiş, dönmediyse sahne yarım kalmıştır.

Ne demek değil: Güvercinin uçup gitmesi tek başına bir ayrılık kaydı sayılmaz. Bu kuş gitmek için değil dönmek için salınır; bakılan şey gidişin kendisi değil, dönüşün olup olmadığıdır.

Yuva ekseni: eş, ev halkı ve düzen

Güvercinin ikinci kaydı yalnız yaşamamasından gelir. Yuvayı iki kuş kurar, yavruyu ikisi besler; bu yüzden çift hâlindeki güvercin klasik okumada eş ve geçim bahsine bağlanır ve sükûnet tarafında durur.

Eş bahsinin genel ölçüleri rüyada eşini görmek sayfasında toplanmıştır. Oradaki en önemli kayıt burada da geçerlidir: rüyada görülen sahne, gerçek kişiler hakkında bir hüküm vermez.

Yuvanın kurulması ve yavrunun beslenmesi ev düzeninin tutması tarafındadır. Yuvada yumurta görüldüyse yorum ayrı bir bahse geçer: rüyada yumurta görmek.

Yuvanın bozulması ya da dağıtılması ev düzenine dokunan bir mesele olarak okunur. Kaynaklar burada bir netice bildirmez; sorulan şey yuvayı kimin ve niçin bozduğudur. Sahne evin kendisine kayıyorsa ölçüler rüyada ev görmek sayfasındadır.

Güvercin, kuş maddesinden nerede ayrılır

Rüyada kuş görmek genel maddedir ve orada belirleyici soru türdür: evcil mi yırtıcı mı, kafeste mi serbest mi. Güvercin o sorunun cevaplarından biridir, dolayısıyla bu sayfa genel maddeyi tekrarlamaz, onun bıraktığı yerden devam eder. Aradaki fark iki cümleye sığar: kuş bahsinde haber gelir ve geçer, güvercinde haberin bir adresi ve bir dönüşü vardır.

Rüyada telefon görmek sayfasıyla ilişki ters yönden kurulur. Telefon klasik tabirnâmelerde geçmez; oradaki okumalar haber ve söz bahsinin işlevsel karşılığı olarak kurulmuştur. Güvercin ise aynı bahsin klasik taşıyıcısıdır, yani haberi fiilen götüren şeyin kendisi. İki sayfa aynı işin iki ucunda durur.

Ne demek değil: Tabirnâmeler güvercini barış alâmeti olarak kaydetmez. Bugün ilk akla gelen çağrışım budur, ama bu maddenin kaydı barışta değil haber ve yuva eksenindedir. Barış çağrışımı tabir literatürünün dışından gelir.

Rüyanızı bulun

Rüyanızda ne oldu?	Kısaca nasıl okunur
Size doğru gelip kondu	Haberin size ulaşması
Avucunuza indi, elinizden yem yedi	Ünsiyet; gözetilen bir emanet
Damda, çatıda ya da eşikte duruyordu	Kapıya kadar gelmiş, henüz alınmamış haber
Eve ya da odaya girdi	Haberin doğrudan ev halkına ulaşması
Siz uçurdunuz	Haberin sizden gitmesi
Uçurdunuz ve geri döndü	Cevabın gelmesi
Uçtu ve dönmedi	Cevapsız kalan bir teşebbüs
Ayağında ya da gagasında bir şey vardı	Yorum haberin içeriğine geçer
Çift hâlindeydiler	Eş ve geçim bahsinde sükûnet
Yuva yapıyordu, yavrusu vardı	Ev düzeninin tutması
Yuvası bozulmuştu ya da dağıtılmıştı	Ev düzenine dokunan bir mesele
Beyaz bir güvercindi	Haberin örtüsüz gelmesi
Boyuna ötüyordu, sesi duyuluyordu	Tekrar eden bir çağrı
Sürü hâlinde havalandı	Tek bir haber değil, toplu bir hareket
Yaralıydı, uçamıyordu	Yolda kalmış bir haber
Bir hayvan kaptı ya da avlandı	Haberin başka bir elde kalması
Kafese koydunuz, kanadını bağladınız	Dönüşün yerine kalışın konması

Rengi, sesi ve sayısı

Renk. En çok sorulan varyasyon beyaz güvercindir. Klasik metinlerde beyaz açıklık ve temizlik tarafında durur; beyaz güvercin de haberin örtüsüz gelmesi şeklinde okunur. Boz, alaca ya da koyu renkli güvercinde renk tek başına bir hüküm taşımaz, sahnenin geri kalanıyla birlikte okunur.

Ses. Güvercinin sesi tek seferlik bir ötüş değil, tekrarlanan bir demdir. Tasavvuf geleneğinden derlenen tabir âdâbında tekrarın ayrı bir yeri vardır: tekrar tekrar görülen rüya sahih sayılır. Bu yüzden sesin öne çıktığı sahnelerde rüyanın kendisinin de tekrar edip etmediği sorulur.

Sayı. Tek güvercin tek bir habere bakar; çift, yukarıdaki yuva ekseninde okunur. Sürü hâlinde havalanan güvercinler ise tek bir habere değil toplu bir harekete karşılık gelir. Sahnede asıl öne çıkan kalabalıksa ölçüler rüyada kalabalık görmek sayfasındadır.

Güvercinin başına gelen şeyler

Yaralıysa, uçamıyorsa. Bu sahnede zedelenen şey kuşun kendisi değil kabiliyetidir: uçamayan güvercin dönemez. Okuma da bu yönde yapılır ve yolda kalmış, ulaşamamış bir haber tarafında durur.

Bir hayvan kaptıysa ya da avlandıysa. Haberin ya da düzenin başka bir elde kalması olarak okunur. Sahnede avlayan hayvan öne çıkıyorsa yorum ona geçer; kedi söz konusuysa ölçüler rüyada kedi görmek sayfasındadır.

Kafese konması, kanadının bağlanması. Güvercin tutulacak değil salınacak kuştur. Kendi dönen bir kuşun bağlanması, dönüşün yerine kalışın konmasıdır; bu yüzden sahne serbestlik bahsine değil güven bahsine bakar. Dönmesi beklenen bir şeyin dönmesi beklenmemiş, tutulmuştur.

Ölü güvercin. Kesilmiş bir irtibat tarafında okunur: haberleşmenin durması, bir bağın kendiliğinden sönmesi. Kaynaklar bu sahneyi bir ecel ya da musibet haberi olarak sunmaz.

Bu maddede tabir usûlünün iki ölçüsü ayrıca hatırlanır. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin “Rüya” maddesi, muabbirde aranan şartlar arasında rüyanın nerede, nasıl, ne zaman ve kim tarafından görüldüğünün tespitini sayar; yukarıdaki karşılıklar bu yüzden herkeste aynı okunmaz. İkincisi kelâmî sınırdır: rüya zannî bilgi verir, kat’î delil sayılmaz. Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm veya fetva niteliği taşımaz. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarında da rüyaların bir delil olmadığı, onlarla amel edilmediği belirtilir.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada bu sembolün merkezinde uçmak değil dönmek durur: gidip geri gelen, ait olduğu yeri bilen bir şey.

Sembolleri kişinin iç dünyasındaki karşılıklarıyla okuyan yaklaşımda (C. G. Jung, İnsan ve Sembolleri) bilinen bir yere dönüş imgeleri, kişinin kendi merkezine dönme ihtiyacıyla ilişkilendirilir. Güvercin rüyaları da en çok ait olunan yerin gündeme geldiği kişilerde anlatılır: evinden, memleketinden ya da yıllardır alıştığı düzenden ayrı düşmüş olanlarda.

Uçurma sahnesinde failin rüyayı gören olması bu sembolü ayırır: kuş kendiliğinden gitmez, elle salınır. Bu yüzden sahnenin ölçtüğü şey sabır değil güvendir; elden çıkarılan bir şeyin geri geleceğine güvenilip güvenilmediğidir. Kafese koyma ve kanadı bağlama sahneleri de o güvenin verilmediği hâllerdir: dönmeyeceğini baştan kabul edip tutmayı seçmek.

Yuva sahneleri ise çoğunlukla ev düzeninin gündemde olduğu dönemlerde bildirilir: taşınma, evlilik hazırlığı, aileye yeni birinin katılması ya da tersine bir dağılma.