Rüyada Çiçek Görmek

Genel anlamı

Çiçeğin tabirdeki yerini belirleyen tek bir özelliği vardır: kökünden ayrıldıktan sonra da istenen tek şey odur. Kesilmiş bir dal odundur, sökülmüş bir kök atılır; koparılmış çiçek ise insanların onu tam olarak istediği hâldedir. Vazoya konur, elden ele verilir, bir mezarın başına da bırakılır.

Bunun yorumdaki karşılığı şudur: çiçekte ölçülen şey miktar değildir. Koparıldığı anda geri sayım başlamıştır ve bunu koparan da bilir. Bu yüzden klasik tabirnâmeler çiçeği rızık bahsine değil, güzel olup geçen şeyler tarafına yazar.

Türkçe sembolü tam bu eksende kullanır. Yeni ve tazeliği hâlâ üzerinde olan şey için “çiçeği burnunda” denir; gücünü, neşesini ya da rengini yitiren insan için “soldu” denir; arkasında iyi bir iz bırakan için “adı gül gibi kaldı” denir. Üçünde de konuşulan şey nesnenin kendisi değil, ne kadar dayandığıdır. Tabir usûlü bu ayrıntıyı ciddiye alır: TDV İslâm Ansiklopedisi’nin “Rüya” maddesinde muabbirin ehliyeti sayılırken dilin iştikakını, atasözlerini ve deyimlerini bilmek açıkça şart koşulur.

İslami rüya tabiri

Çiçek maddesi klasik metinlerde kendi başına açılır. İbn Sîrîn’e nispet edilen külliyatta, Abdülganî en-Nablusî’nin Ta’tîru’l-enâm fî ta’bîri’l-menâm’ında ve Halîl b. Şâhîn ez-Zâhirî’nin el-İşârât fî ilmi’l-ibârât’ında kaydedilen şey çoğunlukla çiçeğin güzelliği değil, nerede durduğu ve kimin elinde olduğudur. Aynı çiçek dalındayken, koparılmışken ve birine uzatılmışken aynı yere yazılmaz.

Aşağıdaki bölümler bu sırayı takip eder: çiçek önce dalındadır, sonra koparılır, sonra el değiştirir, sonunda süresi dolar. Koku ise bu dört durağın hepsinde ayrıca kaydedilir.

Rüyanızı bulun

Rüyanızda ne oldu?	Kısaca nasıl okunur
Çiçek dalında ya da saksıda duruyordu	Kimsenin eli değmemiş bir güzellik; ölçü mevsimdir
Mevsiminde açmıştı	Vaktinde gelen bir güzellik
Mevsimi olmadığı hâlde açmıştı	Ayrıca kaydedilir; tek başına hüküm vermez
Bir kırı ya da tarlayı çiçek kaplamıştı	Ölçüsü geniş, vakti dar bir bolluk
Çiçek bahçenin içindeydi	Yorum bahçe bahsine, bakım eksenine kayar
Çiçek topladınız	Beğenileni seçmek; aynı anda dalından ayırmak
Başkasının alanından topladınız	Kendi elinizdekinden değil, başkasının emeğinden seçmek
Çiçek satın aldınız	Bedeli ödenerek kurulan bir gönül işi
Size çiçek verildi	Gönlün alınması; yorum vereni de içine alır
Siz birine çiçek verdiniz	Karşılık beklenmeden uzatılan ilgi
Uzattığınız çiçek alınmadı	Sessiz kalan bir yakınlık
Kokusunu duydunuz	Geride güzel söz bırakan bir hâl
Güzeldi ama kokusu yoktu	Görüntüsü olan, arkası gelmeyen güzellik
Çiçeği suladınız ya da vazoya koydunuz	Süreyi uzatma çabası
Solmuştu, başı öne düşmüştü	Bitmiş değil, süresi dolmuş bir dönem
Elinizde dağıldı, yaprakları döküldü	Tutulmak istenen ama tutulamayan bir an
Yapay çiçekti	Solmayan çiçek; görüntü var, süre yok

Dalında duran çiçek

Rüyada çiçek çoğu zaman bir sahnenin içinde değil, öylece durur: saksıda, dalda, kırda. Kimsenin eli değmediği için burada bakılacak şey vaktin uyup uymadığıdır.

Mevsiminde açmış çiçek, beklenen bir güzelliğin zamanında gelmesi tarafında okunur. Mevsimi olmadığı hâlde açan çiçek ise tek başına hüküm taşımaz; usûlün mevsim kaidesi gereği ayrıca kaydedilir ve yorum çiçeğin hâline ve kimin elinde olduğuna bakılarak tamamlanır.

Bir kırın baştan başa çiçek açması ayrı bir tablodur. Ölçüsü geniştir ama vakti dardır; birkaç hafta sonra aynı yer yalnızca ottur. Kaynakların bu sahneyi bolluk tarafında kaydederken süreye bağlaması bundandır.

Çiçek bir bahçenin içinde görüldüyse yorum oradan devam eder. Rüyada bahçe görmek sayfasında çiçek gelecek mahsulün işaretidir; kendisi için durmaz, arkasından geleceği umulan şey için durur. Bu sayfada ise çiçeğin arkasında bir şey aranmaz.

Koparılan çiçek

Meyve olgunlaştığı için koparılır. Çiçek güzel olduğu için koparılır. Aradaki fark yorumun tamamını taşır: el uzatan kişi beğendiğini seçerken aynı anda onun ömrünü kısaltır, yani tek hareketle hem sahiplenir hem eksiltir.

Klasik metinlerin bu sahneyi tek yönlü olumlu ya da olumsuz kaydetmemesi bundandır. Sorulan şey nereden koparıldığıdır; usûlün mekân kaidesi gereği kendi bahçesinden toplamak ile başkasının alanından toplamak aynı okunmaz. Birincisinde kişi kendi elindekinden seçer, ikincisinde başkasının emeğinden alır.

Gündelik karşılığı çoğunlukla bir işin ya da dönemin yalnızca hoşa giden kısmını alıp yorucu tarafını bırakmaktır.

Ne demek değil: Çiçek toplamak bir mahsul sahnesi değildir. Toplamak burada kazancı değil tercihi anlatır; elde kalan şey seçilenin kendisidir, karşılığı değil.

El değiştiren çiçek

Bu ailede birinden birine verilen tek şey çiçektir. Ağaç dikilir, bahçeye bakılır, meyve toplanır; hiçbiri hediye edilmek için yetiştirilmez. Çiçek büyük ölçüde bunun için vardır ve bu yüzden yorumunu en çok kişi kaydı belirler: rüya; mevsime, mekâna, şahıslara, görene ve görülene göre farklı yorumlanır.

Size çiçek verildiyse okuma gönlün alınması tarafındadır ve vereni de içine alır: tanıdığınız biri mi, tanımadığınız biri mi, yoksa vefat etmiş bir yakınınız mı. Sonuncusunun kendi ölçüleri vardır ve rüyada ölmüş birinin bir şey vermesi sayfasında toplanmıştır.

Siz verdiyseniz karşılık beklenmeden uzatılan bir ilgi okunur. Uzatılan çiçeğin alınmaması ayrıca kaydedilir; bu sahnenin kendine has yanı reddin sert değil sessiz olmasıdır, çünkü ortada istenen bir şey yoktur, yalnızca sunulan bir şey vardır. Cevapsız kalan bir yakınlaşma girişimi, barışmak için atılıp okunup bırakılan bir adım bu tabloya girer.

Ne demek değil: Çiçeğin geri çevrilmesi bir düşmanlık işareti olarak okunmaz. Klasik usûl reddin sebebini rüyaya sordurmaz; kaydettiği şey yalnızca çiçeğin karşı tarafa geçmemiş olmasıdır.

Kokunun ayrıca kaydedilmesi

Klasik metinlerde çiçeğin görüntüsü ile kokusu aynı satıra yazılmaz ve sebebi basittir: koku, çiçek gözden kalktıktan sonra da odada durur. Sembolün tek kalıcı tarafıdır.

Bu yüzden koku yukarıdaki tabloların hepsini birden çevirebilir. Kokusu duyulan çiçek geride bir şey bırakan güzellik tarafında okunur; kaynakların güzel râyihayı iyi anılmak ve güzel sözle birlikte ele alması buradan gelir. Ayrıldığınız bir işyerinde adınızın hâlâ iyi anılması ya da kısa süren bir yardımın yıllar sonra hatırlanması bu tarafa düşer.

Kokusuz çiçek ise ters taraftadır: bakılacak bir şey vardır ama arkası gelmez. Yapılan ama hissedilmeyen bir kutlama, söylenen ama tutulmayan bir iltifat.

Ömrü dolan çiçek

Solmak, çiçeğin kendi ömrünü tamamlamasıdır; dışarıdan gelen bir zarar değildir. Bu ailenin diğer bozulma hâlleri böyle değildir: ağacın kuruması hayrın kesilmesi, meyvenin çürümesi faydası görülmeden bekletilen bir imkân, bahçenin otlanması ise ihmal tarafında okunur. Solan çiçekte bunların hiçbiri yoktur; çiçek yapacağını yapmıştır.

Klasik okumanın solmuş çiçeği bir felaket alâmeti olarak kaydetmemesi bu yüzdendir. Kaydedilen şey bir hâlin sona ermesidir ve bunun hayattaki karşılığı çoğu zaman kimsenin hata yapmadığı bir sahnedir: taşınınca seyrekleşen bir komşuluk, mezuniyetten sonra dağılan bir sınıf. Çiçeğin sulanması ya da vazoya konması da bu çerçevede okunur; süreyi uzatma çabasıdır, süreyi kaldırma gücü değildir.

Yapay çiçek klasik metinlerin dışında kalan yeni bir sahnedir ve sembolün kendi mantığından okunur: solmayan çiçek, hiç açmamış çiçektir. Görüntü kalıcıdır ama ne kokusu ne süresi vardır, yani sembolün iki tarafı da eksiktir.

Yukarıdaki karşılıklar klasik tabir literatüründen derlenmiştir ve dinî bir hüküm ya da fetva değildir. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarında da rüyaların delil sayılmadığı ve onlarla amel edilmediği belirtilir.

Psikolojik açıdan

Türkiye’de aynı nesne hem düğün salonunda hem cenaze evinde bulunur. Çiçek rüyalarının en sık bildirildiği dönemler de bunlardır: tören, kutlama, veda ve taziye. Rüyada düğün görmek ile rüyada cenaze görmek arasındaki mesafeyi çiçek tek başına kapatır, çünkü ikisinde de işaretlenen şey aynıdır: bir şeyin başladığı ya da bittiği an.

Psikolojik okumanın çiçeğe verdiği karşılık da buradan çıkar: geçici olduğu bilinerek yaşanan iyilik hâlleri. Ayırt edici yanı, çiçeğin güzel olduğu için değil, güzelliğinin sonu baştan görünür olduğu için dikkat çekmesidir.

Sembolleri arketip düzeyinde ele alan yaklaşımda (C. G. Jung, İnsan ve Sembolleri) açıp solan imgeler, kişinin bir dönemin sonuna yaklaştığını fark ettiği zamanlarla ilişkilendirilir. Verilen ve alınan çiçek sahnesi ise beğenilme ve onaylanma isteğiyle birlikte anlatılır.

Çiçek rüyasında akılda kalan şey de çoğu zaman çiçeğin kendisi olmaz; onu kimin, hangi gün verdiği olur.