Rüyada Yıkık Binada Gezmek

Genel anlamı

Bu rüyada olup biten her şey tek bir fiildir: yürüyorsunuz. Kapı ya yok ya açık, tavanın yarısı gitmiş, otlar bacaya kadar çıkmış; siz bir odadan öbürüne geçiyorsunuz. Kimse kovalamıyor, üstünüze bir şey düşmüyor. Aklınızda kalan da bir olay değil, dolaşıp durmuş olmanın hissi oluyor.

Yorumun düğümü tam buradadır. Klasik tabirde yürümenin kendi başına bir karşılığı vardır ve o karşılık rızık aramaktır. Ayakta olmak, gidip bakmak, kapı kapı dolaşmak: hepsi geçim tarafında okunur. Harâbe ise tarifi gereği hiçbir şey vermeyen yerdir.

İkisi yan yana gelince bu sayfanın cümlesi çıkar: karşılığı kalmamış bir yerde karşılık aramak. Bugünkü hâli tanıdıktır: kapanmış bir şirketin sahibini aramayı sürdürmek, ödemeyeceğini artık bildiğiniz bir alacağın peşinde bir sene daha koşmak.

Yıkıntının kime karşılık geldiği, onu neyin yıktığı ve yapının parçalarının nasıl okunduğu rüyada yıkık bina görmek sayfasındadır. Burada tek bir sahne var: içeride olmak.

İslami rüya tabiri

Gezerken tam olarak ne oldu?

Rüyanızda ne oldu?	Kısaca nasıl okunur
İçeride hiç kimse yoktu	Kaydın asıl şartı; sizden büyük bir tarafın ortasında iş görmek
İçeride insanlar vardı, yer ıssız değildi	Umulmadık yerden gelen bir açılma
Yapı tek başınaydı, çevresinde başka ev yoktu	Yalnız duran yapı ayrıca kaydedilir
Karanlıktı, nereye bastığınızı görmüyordunuz	Karanlık yol doğrudan sapma tarafındadır
Işık vardı, önünüzü görüyordunuz	Dağınıklık var ama yön belli
Yürüdünüz, yürüdünüz, bir yere varmadınız	Faydası çıkmayacak bir işe dalmak
Bir şey arıyordunuz ve buldunuz	Aramakla dirilen, bırakılmış bir talep
Aradınız, bulamadan çıktınız	Emek kayıtlı, karşılık henüz görünmemiş
Girdiniz ve çıktınız	Eşiğine gelinip dönülen bir zorluk
Çıkacak yeri bulamadınız	Ayrı bahis; buradaki kayıt haber olarak verilmez
Sağlam bir yerden çıkıp yıkıntıya girdiniz	Karşı tarafın elinin güçlenmesi
Yıkıntıdan çıkıp sağlam bir yere geçtiniz	Hasmın eli boş dönmesi
Aşağıya, bodruma ya da çukura indiniz	İndiğiniz yer, gittiğiniz işin sonunu gösterir
Çıkarken ezik ve yenik bir hâldeydiniz	Çıkışın gösterdiği ölçüde elden çıkan bir şey
Çıkarken yol hazırlığındaydınız, taşınıyordunuz	Aynı kayıt; bu defa kendi kararınızla
İçeride ateş yakıp insanları çağırdınız	Dayanağı olmayan bir işe insan toplamak
İçeride kuyu kazdınız ya da toprağı sürdünüz	Durmuş bir işin yeniden tutması

Yürümek burada bir arama fiilidir

Bu bahsin en az bilinen kaydı yıkıntıyla değil, doğrudan yürümekle ilgilidir. Eserlerden biri yürümeyi müstakil bir madde yapar ve karşılığını tek kelimeyle verir: rızık talebi. Rüyada adım atmak, tabirde yer değiştirmek değil aramaktır.

İkinci kayıt sahneyi tamamlar. Issız, yerleşimi olmayan arazi maddesinde önce o yerin kendisi tarif edilir: sıkıntıdan genişliğe, darlıktan ferahlığa, günahtan tövbeye, zarardan kâra geçiş. Sonra aynı maddede fiil ayrılır: orada yürümek, faydası çıkmayacak bir işe dalmaktır.

Aradaki fark bu sayfanın belkemiğidir. Yer bir geçiştir; içinde dolaşmak ise geçmemektir. Bir dönemin bittiği yerde durup o dönemi arşınlamak, geçmenin kendisini erteler: eski işyerinin haberlerini takip etmeyi bırakamamak, kapanmış bir ortaklığın hesabını aylarca kendi kendine yeniden çıkarmak.

Şart tek: içeride kimse var mıydı

İki ayrı eser bu sahneyi neredeyse aynı cümleyle kaydeder ve ikisi de aynı ayrıntıyı koyar: içinde insan olmayan bir yıkıntı. Bir nüsha ıssızlığı daha da ileri götürür ve orada ne bir bina izi ne de bir kimse bulunduğunu söyler. Yani ağırlığı taşıyan şey moloz değildir, insansızlıktır.

Kaydın karşılığı ilk bakışta tuhaf gelir: kişinin gücünün yetmeyeceği bir topluluğun içinde kalması. Rüyada kimse yoktur ama yorumda bir kalabalık vardır; çünkü o kalabalık rüyada değil, hayattadır. Alacaklıların ortasında tek başına kalmak. Dilini bilmediğiniz bir ülkede resmî bir iş yürütmek. Karşınızda üç büyük firma olan bir ihaleye tek başına girmek.

Bu okumanın ispatı aynı listenin devamındadır. Kişinin kendini nerede bulduğunu sayan o listede yıkıntının tam karşısında mamur ve insanı çok bir belde durur; karşılığı umulmadık bir yerden gelen, yenilenmiş bir nimettir. Bir şehre girmek ise kişiyle insanlar arasında uzlaşma sayılır. Demek ki listenin ekseni saray ile harâbe değil, insanlı ile insansızdır.

Komşu bir kayıt daha var: ev maddesinde bir yapıya girmek anlatılırken, o yapının öteki evlerden ayrı durup durmadığı ayrıca şart koşulur. Tek başına kalmış bir bina, sırf yalnız olduğu için başka okunur.

Karanlık, hükmü belirleyen ikinci ayrıntı

Bir eserde yıkıntı satırının hemen yanında şu kayıt durur: nur hidayettir, karanlık sapmadır, karanlık yol ise yoldan çıkmaktır. Bu, yıkıntıda dolaşmanın niçin sapma tarafında okunduğunu açıklar. Orada ne ışık vardır ne de yol.

Bu yüzden önünüzü görüp görmediğiniz gerçek bir ayrımdır. Nereye bastığınızı bilerek yürüdüyseniz sahne yumuşar: dağınık bir işin içindesinizdir ama yönünüzü biliyorsunuzdur. El yordamıyla ilerlediyseniz mesele işin dağınıklığı değil, yönün kaybolmasıdır; bunun için rüyada kaybolmak sayfasına da bakılabilir.

Nereden girdiniz, nasıl çıktınız

Ev maddesi bir yapıya girip çıkmayı basamak basamak ayırır ve bu sahnenin en işe yarar ölçüsü oradan çıkar. Bir yapıya girip sonra oradan çıkabilmek, eşiğine kadar gelinip üstünden geçilen bir zorluk tarafındadır; kayıttaki ağırlık sondaki kurtuluştadır. Girip de çıkacak yeri bulamamak ayrı bir bahistir ve oradaki okuma bu sayfada haber olarak verilmez.

Asıl ince kayıt şu: nasıl çıktığınız da ölçüye giriyor. Bir yapıdan ezilerek çıkmak, yolcu gibi çıkmak ya da taşınıyor gibi çıkmak ayrı ayrı sayılır ve hepsi kişinin elindekinden bir şeyin çıkmasına bağlanır. Ölçü açıktır: çıkışın gösterdiği kadar. Kapı önüne konularak ayrılmakla kendi kararınızla istifa etmek arasındaki farkı bundan kısa anlatmak zor.

Girdiğiniz yön de kayıtlıdır. Sağlam, korunaklı bir yerdeyken kendini boş ve açık bir arazide bulmak, hasmın elinin güçlenmesi sayılır; boşluktayken bir dağa ya da suya geçmek ise tersidir ve karşı taraf eli boş döner. Yani bu rüyada asıl cevap bazen mekânda değil, hangi yönde hareket ettiğinizdedir.

Aşağıya inmek ayrı bir maddeye bağlanır: inilen yer, kişinin yöneldiği işin sonunu gösterir. Yeşil bir çayıra inmekle bir yıkıntıya inmek aynı yazılmaz; ikincisi hem varılacak yerin hayırsızlığına hem de elindekini sıkı tutmaya bağlanır.

İçeride ne yaptıysanız, yorum ona döner

Bu sahnede eliniz boş durmadıysa yorum fiilinize kayar.

Harâbede ateş yakıp insanları başına çağırmak ayrıca kaydedilmiştir ve kayıt serttir: kişi onları doğru olmayan bir yola çağırıyordur. Aynı satıra düşülen not daha da dikkat çekicidir; o çağrıya ancak o beladan nasibi olanlar cevap verir. Bugünkü karşılığı dayanağı olmayan bir işe ortak toplamaktır.

Karşı taraftaki fiil bu bahsin en umut verici kaydıdır. Bir eser, bırakılmış bir arazinin şenlendirilmesini, çökmüş bir kuyunun yeniden kazılmasını ve aramakla diriltilen ölü bir talebi tek satırda yan yana sayar. Ortak noktaları aynıdır: durmuş bir şeyin insan eliyle yeniden hareket etmesi.

Aynı eserde bu sahnenin anlatılmış bir vakası da var. Adamın biri üç gece üst üste aynı rüyayı görür ve Basra’ya gitmesi söylenir. Gider, on gün semtleri dolaşır, hiçbir şey çıkmaz; ümidini keser, bu yola çıktığı için kendine kızar. Sonra bir gün bir harâbeye girer, karanlık bir oda görür, orayı karıştırır ve bir defter bulur. Defterden hiçbir şey anlamaz, çünkü İbranîce yazılmıştır. Bağdat’ta bir gence götürür, o tercüme eder; defterin içindekiler tabir ilmine dairdir.

Vaka iki şey söylüyor. On günlük dolaşma bir şey vermemiş, tek bir yere girmek vermiştir; bulduğu şey de kendi başına değil, bir başkasının eliyle okunur hâle gelmiştir. Ayrıntısı için rüyada define bulmak ve rüyada kitap görmek sayfalarına bakabilirsiniz.

Ne demek değil: Buradaki hiçbir satır bir kişinin ömrü, sağlığı ya da başına geleceği hakkında bilgi vermez; tabir bir haber değil, bir okuma usûlüdür. Yazılanlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir ve dinî bir hüküm, fetva ya da tıbbi tavsiye sayılmaz. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarında da rüyaların dinde delil olmadığı ve rüyalarla amel edilmeyeceği belirtilir.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada bu rüyanın ayırt edici tarafı yıkıntı değil, hareketin amaçsız olmasıdır. Anlatan kişi genellikle nereye gittiğini hatırlamaz; sadece geçtiği odaları, açık kalmış bir kapıyı, altı çökmüş bir merdiveni sayar.

Bu sahneler çoğunlukla bir karar askıdayken sıklaşır: bırakılmış ama resmen kapatılmamış bir iş, konuşulmamış bir ayrılık, ertelenen bir taşınma. Zihin kapanmamış olanı arşivlemez; içinde dolaşılabilen bir mekân hâline getirir.

İki okuma da aynı yerde buluşur. Klasik kayıt yürümeyi bir arayış sayar, psikolojik okuma da dolaşmayı kapanmamış bir işin belirtisi sayar. İkisinin birlikte sorduğu soru şudur: orada tam olarak neyi arıyordunuz?