Rüyada Ev Görmek

Genel anlamı

Klasik sözlüklerde ev tek bir madde değildir. İki ayrı madde vardır ve ikisi aynı şeyi göstermez.

Birincisi dâr, kişinin kendi dünyası. Madde şu cümleyle açılır: ev kişinin bedeni, nefsi ve zâtıdır. Gerekçesi hemen arkasından gelir ve tabirin nasıl kurulduğunu tek başına anlatır: ev onunla bilinir, o da evle bilinir. Ev; kişinin şerefi, adı ve hânesinin örtüsüdür.

İkincisi beyt, içine sığınılan yer, ve kaynaklarda karşılığı doğrudan eştir. Dayanağı bir kaide değil, dilin kendi kullanımı: Arapçada biri evlendiğinde “filan evine girdi” denir.

Bu ayrım sayfayı yönetir. İlk soru “ev güzel miydi” değil, hangi ev: kapısında adınızın yazdığı ev mi, sığındığınız oda mı.

İslami rüya tabiri

Evin hangi hâli, hangi karşılık

Rüyanızda ne oldu?	Kısaca nasıl okunur
Müştemilatı tam, yeni bir eviniz vardı	Darlıkta elin genişlemesi, gamın açılması
Ev çamurla sıvalıydı	Kazancın helâl tarafı; dinin sağlamlığı
Ev tuğla, alçı ve kireçtendi	Kaynaklarda haram tarafı
Ev genişti, ferahtı	Cömertliğiniz; dar ve sıkışıksa cimrilik tarafı
Ev evlerin arasındaydı, tanıdıktı	Bu dünyadaki hâliniz
Ev öbürlerinden ayrı, tek başına duruyordu	Kaynakların en ağır okuduğu sahne
Bilmediğiniz bir eve girdiniz ve çıkabildiniz	Yaklaşılan bir tehlikeden sonra kurtuluş
Ev karanlıktı ya da aydınlıktı	Hane halkının huyu; yolculuğun hayrı
Eve su serpilmişti, ıslaktı	Eşten gelen, ıslaklık kadar sürüp geçen bir gam
Kilitli bir evde kaldınız, ev evlerin ortasındaydı	Hayır ve âfiyet; korunmak
Evi süpürdünüz	Kaynaklar ayrışır: gamın gitmesi ya da ansızın mal
Eski evinizde iken üstünüze yıkıldı, toprağı bulaştı	Bir yakından gelecek miras
Evin bir kısmı içeri düştü, zarar vermedi	Gurbetteki yakının gelmesi; tozla birlikte mal
Ev bina ettiniz ya da satın aldınız	Çok hayır; bekâra mevkili bir eş
Hastasınız, evinizi bina ettiğinizi gördünüz	Sıhhatin geri dönmesi
Evinizin içine yeni bir oda yaptınız	Evdeki hastanın düzelmesi; bekâra evlilik
Evin üstüne oda yaptınız	Eşiniz razıysa yükseliş, men ettiyse ikinci bir nikâh
Ev bilinen ölçüsünün üstünde genişledi	Geçimde nasip; çok aştıysa izinsiz kalabalık
Dar bir evden çıktınız	Gamdan çıkmak
Evden öfkeyle çıktınız	Hürriyetin kısılması, kapanmak
Bir eve girip kapıyı üstünüze kapattınız	Günahtan korunmak
Bilmediğiniz bir eve taşındınız	Yolculuk; tersi de aynı ölçüyle
Evi sattınız	Nikâhın ya da mülkün elden çıkması
Bir adam evinize girdi	O kişinin sırrınıza girmesi
Kapı söküldü, kilidi ya da çivileri çıktı	Evi ayakta tutanın çekilmesi; kayıp
Evin eşiğini söktünüz	Devletin gitmesi
Evin iki kapısı vardı ya da kapı olağandan genişti	Eve izinsiz girenler; hane düzeninin bozulması
Bir evi ya da direği sırtınızda taşıdınız	Bir kadının nafakasını yüklenmek

Evin her parçası sizin bir vasfınıza karşılık gelir

Dâr kişinin dünyası sayıldığı için kaynaklar evi bütün olarak değil parça parça okur. Genişliği cömertliği, darlığı cimriliği, yeniliği amelinin yenilenmesi, çamurla sıvanması dini, sağlamlığı tedbiri, tamiri sevincidir; odaları hânesindeki kadınlardır.

İncelik şu: hiçbiri “ev güzeldi, demek ki iyi” demek değil; her satır bir vasfa bakar. Evin dar olması parasızlık değil eli sıkılık, sağlam yapılmış olması servet değil tedbirdir.

Aynı mantık evin içindekilere iner. Helânın geniş ve temiz olması geçimin iyiliği, dar ve dolu olması geçimsizliktir. Evin kuyusu bazen ev sahibine bazen eşine delâlet eder; suyun derinliği bir huyu gösterir: dibinin uzaklığı cimrilik, ele yakınlığı cömertliktir. Kuyu eş tarafındaysa suyun yaklaşması doğumun yaklaşmasıdır.

Neyle yapıldığı, kazancın nereden geldiğini söyler

Bu, ev bahsinin en açık ahlâkî ekseni; kaynaklar evi neyle yapıldığına göre ikiye ayırır ve gerekçesini de yazar.

Kerpiç ve çamurdan yapılmış ev helâl dünyalıktır. Tuğla, alçı ve kireçten yapılmış ev haramdır. Sebebi şu: tuğla ve kireç yapılırken üzerlerinde ateş yakılır. En erken kaynak okumayı ağırlaştırır ve evin içine gürültü, gam ve kavga girdiğini ekler. Aynı gerekçe binâ maddesinde tekrarlanır: alçı ve tuğlayla yapılan bina nifaktır, nifak da alçı ve tuğlayla yapılan binadır.

Bugünkü karşılığı tanıdık: gösterişli ama nereden geldiği belli olmayan bir kazanç. Çamur tarafı ise kimseye açıklamak zorunda kalmayacağınız gelirdir. Evi sıvanmış görmek bu yüzden dekorasyon ayrıntısı değil: kaynak onu doğrudan dine karşılık koyar.

Ev evlerin arasında mıydı, tek başına mı duruyordu

Yorumu ikiye bölen ikinci ölçü sezgiye aykırıdır: mesele evin güzelliği değil, nerede durduğudur. Kilitli bir evde kapalı kalmak bile, ev evlerin ortasındaysa hayır ve âfiyet olarak kaydedilir; orada kapalı kalmak sıkışmak değil korunmaktır.

Yapısını, toprağını ve halkını tanımadığınız, öbür evlerden ayrı duran ev ise klasik metinlerde âhiret yurduna bağlanır. O okuma burada haber olarak verilmez; ecelin bilgisi tabircinin işi sayılmaz. Ama aynı maddenin verdiği işe yarar ölçü şu: girip çıkabildiyseniz kaynaklar bunu yaklaşılan bir tehlikeden sonra kurtuluş sayar. Uyandığınızda dışarıda olmak, sahnenin en belirleyici ayrıntısıdır.

İki ayrıntı bu ekseni netleştirir. Karanlık ev huya bakar: erkek görürse huyu sert bir kadın, kadın görürse öyle bir erkek; aynı madde karanlık evi faydasız uzun bir yolculuk, aydınlık evi hayrı olan bir yolculuk olarak da kaydeder. Su serpilmiş, ıslak bir eve girmek eşten gelen bir gamdır ve kaynak süresini bile ölçüye bağlar: ıslaklık miktarınca, sonra düzelir ve geçer.

Kapı, eşik ve kilit: evi kim ayakta tutuyor

Kapının karşılığı sabit değil: ev neye karşılık geliyorsa kapı da onun karşılığını alır. Ev bedense kapı yüzdür, ev eşse mahremiyeti, ev dünyalıksa geçim kapısı, ev elbiseyse yakadır.

Üstüne en çok işe yarayan ikinci okuma gelir: kapı evin kayyımıdır, evi ayakta tutan kişidir. Üç eser bunu aynı lafızla kaydeder ve gerekçesini de yazar: onu koruyan şey ortadan kalktığı için. Kapının yıkılması, kilidinin ya da çivilerinin sökülmesi bir eserde şöyle sıralanır: memursa azledilir, adamları dağılır, onu koruyanlardan biri ayrılır, o mekâna hırsız girer, bir şey kaybolur. Karşılığı çoğunlukla bir kişidir: işi çeviren ustanın ayrılması, adınıza konuşan kefilin çekilmesi. Anahtar bu eksende okunur.

Eşik daha keskin: evin eşiğini sökmek devletin gitmesi, alt eşiğini sökmek nikâhın bozulması olarak geçer; kapı sövesi hânenin reisi sayılır.

Burada kayıtlı iki vaka yöntemi bir kaideden daha açık gösterir. Birincisinde bir kadın rüyasını anlatır: kapının üst eşiği alta düşmüş, kanatlarından biri dışarı biri içeri devrilmiştir. Muabbir önce soru sorar: “Gurbette kocan ve oğlun var mı?” Evet cevabını alınca yorumlar: üst eşiğin düşmesi kocanın gelmesi, dışarı düşen kanat oğlunun yabancı bir kadınla evlenmesidir. Çok geçmeden kocası döner, oğlu da yanında bir kızla gelir.

İkincisi kapının yüz ile bağını kullanır: bir adam “kapım telef oldu” der, muabbir “ağzında bir kusur olacak” diye yorumlar, adamın dişleri bir düşmede kırılır. Ölçü açık: kapı rüyaları evle değil, evi taşıyan insanla ilgilidir.

Ev üstünüze yıkıldıysa ya da içeri bir şey düştüyse

İnsanı en çok korkutan sahne budur; ayrıntı tam burada yorumu tersine çevirir.

Eski bir evde iken evin üstünüze yıkılması ve toprağının size bulaşması miras olarak kaydedilir. Bir eserde örneği de anlatılır: Yemenli bir adam eski evinin üstüne yıkıldığını görür, muabbir “miras bulursun” der, kısa süre sonra bir akrabası vefat eder ve adam altı bin dirhem alır. Belirleyici ayrıntı toprağın kişiye bulaşmasıdır.

Buna karşılık yeni bir evi yıkmak gam ve şer tarafında okunur: yıpranmış bir düzeni kapatmakla, yeni kurulmuş bir şeyi kendi elinizle dağıtmak aynı değildir. Ayrıntısı rüyada evin yıkılması sayfasındadır.

Bu bahsin en sevindirici satırı çoğu yerde hiç geçmez: evden ya da üst odadan bir şeyin içeri doğru düşmesi. Kaynaklar bunu gurbetteki yakının gelmesi olarak okur; evde istenecek bir kız varsa istenmesi olarak da kaydedilir. Zarar vermediyse okuma aynıdır, üstelik toz da varsa gelen yanında mal getirir.

Duvar da yönüne göre okunur ve iki eser bunu bağımsız olarak aynı lafızla kaydeder: eve doğru düşmesi ev sahibinin hâlinde bir bozulma, dışarı düşmesi kaynakların en ağır okuduğu hâl. İkincisi burada haber olarak verilmez.

Evi süpürmek ise kaynakların açıkça ayrıştığı nadir yerlerden. Bir eser “gam isabet eder ya da ansızın mal gelir” der, hemen ardından “denildi ki evi süpürmek gamın gitmesidir” diye ekler. Başka bir eser aynı sahneyi daha ağır okur, bir üçüncüsü o ağır okumayı adını vererek başka bir topluluğa nispet eder. Burada tek hüküm yok, geleneğin kendi tartışması var.

Bina etmek, oda eklemek, evin genişlemesi

Bina etmek bahsin en açık hayır tarafı: ev bina eden ya da satın alan çok hayır bulur. Bekâr biri bina ediyorsa okuma mevkili bir kadınla evlenmeye bağlanır. Aynı maddede tam zıddı bir okuma da yan yana durur; iki eser onu başka bir topluluğa nispet eder, yani gelenek kendi hükmü saymamıştır. Alım tarafı rüyada ev satın almak sayfasındadır.

Asıl güçlü okuma hasta için kayıtlı olandır ve doğrudan ev = beden denkleminden çıkar: hasta biri evini bina ettiğini görür de onu ne zaman yıktığını hatırlamıyorsa, o ev onun bedenidir; sıhhat ona dönmüş ve hastalık çekilmiştir. Binayı tamamladıysa iyileşme, yarım bıraktıysa işin henüz bitmemesi tarafında okunur.

Evin içine yeni bir oda yapmak aynı hatta durur: hastaysanız iyileşme, evde hasta varsa onun düzelmesi. Hasta yoksa okuma kayar; bekârsanız evlilik, büyük kızınız varsa onu evlendirmek.

Evin üstüne oda yapmakta ölçü eşin tavrıdır: razı olduysa ziyade ve yükseliş, men ettiyse eşin üstüne ikinci bir nikâh. Üst odanın kendisi ise sahneyi dörde böler: yeni bir üst odada olan fakirse zengin olur, zenginse malında musibetle karşılaşır; eski bir üst odada olan fakirse darlığı, zenginse zenginliği artar. Aynı sahne, dört ayrı sonuç.

Genişlemede de sınır yazılı. Evin, avlusunun ya da damının bilinen ölçüsünün üstünde genişlemesi geçimde nasiptir. Ama genişleme kendi ölçüsünü aşacak kadar büyürse o eve izinsiz bir topluluk girer ve kaynak sebebini tek yönlü vermez: bir musibet de olabilir, bir düğün de. Ayrıntısı rüyada yeni ev görmek sayfasındadır.

Evden çıkmak, taşınmak, evi satmak

Çıkmanın nasıl olduğu yorumu değiştirir. Dar bir evden çıkmak gamdan çıkmaktır: biten bir kira sıkıntısı, kapanan bir dosya, kalkan bir yük. Öfkeyle çıkmak tersidir ve hürriyetin kısılması tarafında okunur; bir eve girip kapıyı üstünüze kapatmak ise günahtan korunmaktır.

Taşınmada geleneğin en zarif kaidelerinden biri kayıtlı. Bir eser bunu tersine dönen rüyalar faslının ilk maddesi yapar: evinden taşındığını gören yolculuk eder; yolculuk ettiğini gören ise taşınsın. Hasta biri için aynı sahne ayrı bir bahse geçer, burada haber olarak verilmez. Ayrıntısı rüyada ev taşımak sayfasındadır.

Evi satmak kısa ve nettir: nikâhın bozulması olarak kaydedilir. Bir adamın evinize girdiğini görmek ise onun sırrınıza girmesidir; kaynak bunu komşu üzerinden örnekler. Karşılığı doğrudan: özel bir meselenizin dışarıda konuşulur hâle gelmesi.

Son bir sahne: bir evi ya da direği sırtında taşımak, bir kadının nafakasını yüklenmektir. Tersi de aynı ölçüyle okunur; ev sizi taşıdıysa yükü eşiniz üstlenmiştir. Geçmiş bir dönemin evi rüyada eski ev görmek, eksen seçimi ise rüya tabiri nasıl yapılır sayfasındadır.

Ne demek değil: Bu sayfadaki hiçbir satır belirli bir kişinin sadakati, sağlığı ya da ömrü hakkında bilgi değildir; eşiniz ya da komşunuz hakkında rüyaya bakarak hüküm verilmez. Yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm, fetva ya da tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarında da rüyaların delil olmadığı ve rüyalarla amel edilmeyeceği belirtilir.

Yıkık olan yapı sizin eviniz değil de terk edilmiş, sahipsiz bir binaysa okuma ayrı bir bahse geçer: rüyada yıkık bina görmek.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada ev, kişinin kendisiyle kurduğu ilişkinin sahnesidir. Rüyayı anlatanın hatırladığı ayrıntı da çoğu zaman mimari değil bakım durumudur: neresi dökülüyordu, hangi oda kapalıydı, kim içerideydi.

Sık bildirilen iki sahne var. Birincisi evde daha önce fark edilmemiş bir oda bulmak; kişinin kendinde tanımadığı bir yönü fark etmesiyle açıklanır ve genellikle olumlu okunur. İkincisi kendi evinde yabancılık hissetmek; bu da hayatın kişiye ait olmayan bir düzene göre kurulduğu dönemlerde artar.

Klasik kaynak evi vasıflara, psikolojik okuma bakıma bağlar. İkisi de aynı yeri gösteriyor: ev size ne olduğunuzu değil, kendinizi ne hâlde tuttuğunuzu anlatır.