Rüyada Yıkık Bina Görmek

Genel anlamı

Bu rüya çoğu zaman sessiz bir rüyadır. Bir şey olmaz, kimse kovalamaz; siz bir yerde durur, çökmüş bir duvara, otların bastığı bir avluya bakarsınız. İnsan bundan korkuyla değil, adı konmamış bir ağırlıkla uyanır.

Klasik sözlüklerde sembolün adı harâbtır ve maddesi tek cümleyle açılır: harâb, bir arada duranın dağılmasıdır. Aynı maddede kurulan denklem iki yönden birden okunur: bir şehrin harâbı onu elinde tutanın hâline bakar, o kişinin hâli bozulunca da şehir harâbeye döner. Kaide olarak da yazılıdır: her mesken sahibine nispet edilir.

Denklemin altındaki gerekçe metinlerin kendi içindedir ve bu sayfanın anahtarı odur: bina bir insandır. Bir eser bunu açıkça kurar ve binadaki kerpiçleri “bina sahibinin kendileriyle güçlendiği yakınları ve evlatları” diye tarif eder. Bir başkası aynı şeyi yöntem olarak yazar: mekân, rüyayı görenin cismi gibidir. Duvar bir adam, taşıyıcı direk hanenin belini tutan kişi, minare insanları bir araya çağıran kişidir.

Onun için burada sorulacak soru “hangi bina” değil, o binanın kim olduğudur. İkincisi de şudur: siz yıkıntının neresinde duruyordunuz? Kendi evinizin gözünüzün önünde çöktüğü sahne ayrı bir bahistir: rüyada evin yıkılması.

İslami rüya tabiri

Hangi yıkıntıyı, nasıl gördünüz?

Rüyanızda ne oldu?	Kısaca nasıl okunur
Uzaktan bir yıkıntıya baktınız	Dağılmış bir bağ; görüşülmeyen aile, boşalmış bir yer
Yıkıntının içine girdiniz	Gücünüzün yetmeyeceği bir çevrenin ortasında kalmak
İçindeydiniz ama üstünüz başınız düzgündü	Eline geçen ama içi rahat etmeyen bir dünyalık
Girdiniz, dolaştınız ve çıktınız	Yaklaşılıp geçilmiş bir sıkıntı
İçeride kaldınız, çıkacak yer bulamadınız	Ayrı bahis; oradaki okuma haber olarak verilmez
Bina sizin bildiğiniz bir yapıydı	Yorum doğrudan o yapının sahibine döner
Hiç tanımadığınız bir yapıydı	Yorum size ve kendi hâlinize döner
Mamur bildiğiniz bir yer harâbeye dönmüştü	O yerin halkına dokunan bir sıkıntı
Harâbenin yeniden şenlendiğini gördünüz	Bahsin en açık hayrı; hâlin ve dinin düzelmesi
Duvar içeri doğru devrildi	Hane halkına dokunan bir sarsıntı
Duvar dışarı doğru devrildi	Kaynakların en ağır okuduğu hâl; burada haber olarak verilmez
Duvarı siz itip devirdiniz	Bir adamı işinden etmek
Duvarları silinmiş, aşınmış buldunuz	Yanınızdan çekilmiş bir çevre; onarılırsa geri döner
Bir kerpiç ya da tuğla düştü	Yakınlardan birinin ayrı düşmesi
Taşıyıcı direk kırıldı	Evin belini tutan kişinin sarsılması
Tavan çöktü, ortalık tozdu	Toz sahneyi hastalığa çevirir; geçici bir rahatsızlık
Tavan çökmek üzereydi ama çökmedi	Yüksek mevkili birinden gelen korku
Rüzgâr yıktı	O yerin halkına gelen umumi bir sıkıntı
Sel yıktı	Dışarıdan gelen, kimsenin tutamadığı bir zarar
Deprem yıktı	Ayrı bahis; aynı sahnede ustanın kazancı da yazılıdır
Yapıdan bir şey içeri doğru düştü	Gurbetteki birinin dönmesi ya da bir kız istenmesi
Kendi elinizle bir binayı yıktınız	Kurulmuş olanı kendi elinizle bozmak
Mescidin yıkıldığını gördünüz	Bir araya getiren kişinin aradan çekilmesi
Minare yıkıldı	Aynı hat; çağıran ses susmuş
Köprü, han, hamam ya da şehir suru yıkıldı	Herkesin faydalandığı bir düzenin çekilmesi
Bir şehre girdiniz, harâbe buldunuz	Oradan ilmin ve ehlinin çekilmesi
Yıkıntıyı onardınız ve bitirdiniz	Toparlanma; ölçü işin tamamlanmış olması
Onarmaya başladınız, yarım bıraktınız	Henüz tamamlanmamış bir toparlanma

Yıkılan taş değil, bir kişidir

Bu maddede en çok iş gören bilgi budur ve neredeyse hiçbir yerde geçmez. Klasik metinler binanın parçalarını eşya değil insan olarak sayar, üstelik gerekçesini de yazar.

Kerpiçler, bina sahibinin kendileriyle güçlendiği yakınları ve evlatlarıdır. Bu yüzden binadan bir kerpicin düşmesi doğrudan ayrılık ve dağılma tarafında okunur: evden birinin çıkıp gitmesi, kardeşlerin arasının açılması, ortaklıktan bir kişinin çekilmesi.

Duvar bir adamdır; bir eser bunu tek kelimeyle kaydeder. Onun için duvarın hangi yöne devrildiği yorumun kime döneceğini belirler: içeri devrilmesi hane halkını sarsar, dışarı devrilmesi kaynakların en ağır okuduğu yerdir ve burada haber olarak verilmez.

Taşıyıcı direk hanenin belini tutan kişidir. Kırılması, o yükü tek başına taşıyanın sarsılmasıdır: ailenin masrafını üstlenmiş biri, herkesin danıştığı ağabey, işi fiilen yürüten tek kişi.

Bunun bir de kişinin kendisine dönen tarafı var. Bir yöntem kitabı bağı açıkça yazar: mekân, rüyayı görenin cismi gibidir. Yani yıkıntı bazen bir başkası değil, kişinin uzun süredir kendine bakmamış hâlidir.

İçinde miydiniz, karşıdan mı bakıyordunuz

Aynı yıkıntı, uzaktan bakılarak ve içine girilerek iki ayrı şey demektir.

Kendini yıkıntının içinde görmek için iki eserde birebir aynı cümle durur: gücünün yetmeyeceği bir topluluğun eline düşmek, onlarla imtihan olmak. Karşılığı hayatta fazlasıyla tanıdıktır. Sözünüzün geçmediği bir kurulun ortasında kalmak. Hakkınızı arayamadığınız bir yerde çalışmayı sürdürmek. Kalabalık bir mirasçı grubunda tek başına kalmak.

Burada geleneğin kendi koyduğu bir şart okumayı yumuşatır: en eski eserlerden biri bu ağır karşılığı yalnızca bütün ağırlığını dünyaya vermiş kimse için verir. Aynı yerde harâbenin karşı ucunu da yazar: kale, kendini içinde gören için dinde sağlamlıktır. Harâbe ile kale aynı ölçünün iki ucudur.

Sahnedeki kılığınız da yorumu çevirir. Etraf harâbeyken kendinizi üstü başı düzgün ve bineği yerinde görmek, bir eserde ele geçen ama içi rahat etmeyen bir dünyalık olarak kaydedilir; başka bir nüsha aynı sahneyi daha sert okur. Kaynakların ayrıştığı yer burasıdır ve gelenek tek hüküm vermez.

Girip çıkamadığınız, kapısını bulamadığınız bir yapı ise bu bahsin dışındadır; sözlükler onu ayrı bir başlığa alır ve oradaki okuma bu sayfada haber olarak verilmez.

Onu ne yıktı

Yıkıntının kendisi kadar onu yıkanın kim olduğu da kayıtlıdır.

Rüzgâr yıktıysa okuma tek kişiye değil topluluğa döner: bir mahalleyi, bir esnaf çarşısını, bir sektörü birden ilgilendiren bir daralma. Yolculuk hazırlığındaki biri için ayrıca kaydedilmiştir: yolun kesilmesi, iptal olan bir sefer.

Sel yıktıysa zarar dışarıdan gelir ve kimsenin tutamayacağı cinstendir. Metinler burada tek ağızdan konuşmaz; iki nüsha aynı sahneyi farklı okur. Suyun kendi bahsi rüyada sel görmek sayfasındadır.

Deprem yıktıysa bu maddenin en şaşırtıcı satırı devreye girer. Aynı sahne, aynı eserde, iki ayrı insana iki ayrı şey verir: yıkım birinin musibetiyken, imar zanaatkârının kazancıdır. Gerekçe de yazılıdır; onlara ihtiyaç doğar ve o işin aletleri onların elindedir. Bugünkü karşılığı doğrudan şudur: usta, kalfa, tadilatçı, nakliyeci, hurdacı, emlakçı. Bir yerin yıkılması bir başkasının işinin açılmasıdır. Ayrıntısı rüyada deprem görmek sayfasındadır.

Ortada yıkan bir şey yoksa, bina kendi kendine dökülmüşse, yıkan zamandır. Gelenek bunu ayrı bir sahne saymaz ama mantığı aynıdır: uğranmadığı için dökülen bir yapı, aranmadığı için kopan bir bağdır.

Yıkan siz olduysanız

Sahnenin özneli hâli ayrı okunur ve gelenek burada nettir: yıkma fiili hayır tarafında yazılmaz.

Kendi evini yıktığını gören için bir eser doğrudan şunu yazar: kötü bir amelle kendi dinini yıkmıştır. Başka eserler aynı hükmü yeni bir bina için de tekrarlar; bina eden ya da satın alan kişi ise aynı satırda çok hayır bulur.

Bir duvara vurup devirmek ayrıca kayıtlıdır ve karşılığı çok somuttur: bir adamı işinden düşürmek. Aynı yerde kaide genelleştirilir; tevilde tek bir adama karşılık gelen bir şeyi ortadan kaldıran herkes için hüküm aynıdır. Bugünkü karşılığı bir imzayla birinin ekmeğini kesmek, bir şikâyetle birini yerinden ettirmektir.

Bir yöntem eserinde kayıtlı bir vaka, bu sahnenin sözlükten bakmakla çözülmediğini gösterir. Adamın biri “bir han yıktığımı gördüm” der. Muabbir hüküm okumaz, adamın hâline bakar: sefere hazırlanmıştın, o sefer şimdi iptal oluyor. Öyle de olur. Yıkılan yapı kişinin hayatında hangi işi taşıyorsa yorum ona döner.

Harâbe ile mamure aynı maddenin iki ucudur

Bu sembolün en az bilinen tarafı, tek yönlü olmamasıdır.

Bir harâbenin yeniden sağlam bir mamureye döndüğünü görmek iki eserde birebir aynı lafızla kaydedilir: sahibinin hâlinde ve dininde düzelme, yanlıştan doğruya dönüş. Bahsin en açık hayrı budur ve karşılığı gündelik hayatta gayet elle tutulur. Kapanmış bir dükkânın yeniden açılması. Bırakılmış bir işe geri dönmek. Yıllardır aranmayan bir yakının kapısını çalmak. Terk edilmiş bir namazın yeniden tutulmaya başlanması.

Tersi de aynı ölçüyle yazılıdır: mamur bir köyün harâbeye dönüp tarlalarının atıl kalması sahiplerinin hâline bakar. Hatta bir maddede ikisi tek satırda birleşir; orada mamurun harâbı ile harâbın imarı yan yana durur ve aynı yerde “fakirlikten sonra zenginlik, hastalıktan sonra sıhhat” da yazılıdır.

Onarım sizin elinizdeyse ölçü keskinleşir. Kaynaklar işi bitirmekle yarım bırakmayı ayrı kaydeder. Bunun okura verdiği şey bir müjde değil, bir ölçüdür: bu rüyanın hayır tarafı yıkıntının kendisinde değil, ondan sonra ne yaptığınızda durur.

Burada dürüst olmak gerekir. Gelenek bu sahneyi “aslında hayırdır” diye çevrilebilen muğlak rüyalardan saymaz; bir yöntem eseri onu açıkça, zâhiri de bâtını da hoş olmayan rüyalar arasında sayar. Yani sayfanın söylediği şey “yıkılan her şey yeni bir başlangıçtır” değildir.

Herkesin girdiği bir yapı yıkıldıysa

Yıkılan yapı size ait değilse ve oraya herkes giriyorsa okuma bambaşka bir yere gider.

Bir yöntem eseri bunu kaide olarak koyar: güneş, deniz, büyük bir ateş, büyük bir taş ve insanların faydası için yapılmış bina; hepsi kadri yüce, insanlara faydası dokunan kimseye karşılık gelir. Bu yüzden mescidin, medresenin, köprünün, şehir surunun yıkılması taşla ilgili değildir; o yapının karşılık geldiği kişiyle ilgilidir.

Sözlükler bağı kurarken gerekçeyi de verir. Mescit, insanların yanında hayır üzere toplandığı âlim bir adamdır. Minare, insanları hayır üzere birleştiren ve doğruya çağıran kişidir. Onun için minarenin yıkılması, çağıran sesin susmasıdır. Bir şehre girip orayı harâbe bulmak da aynı hatta okunur: oradan ilim ve ehli çekilmiştir.

Bugünkü karşılıkları hiç uzak değil: dağılan bir cemaat, hocası ayrılınca kapanan bir kurs, emekli olunca yerine kimsenin gelmediği bir öğretmen. Kaynakların bu bahiste okuduğu bazı satırlar daha ağırdır; bu sayfa onları haber olarak aktarmaz. İbadet yerleri için rüyada cami görmek, geçiş yapıları için rüyada köprü görmek sayfasına bakın. Bu sahneyi tekrar tekrar gördüyseniz kayda değer: tabir usûlünde tekrarlanan rüya daha sağlam sayılır.

“Tamam oldu” denen şey eksilmeye başlar

Bu maddeyi en eski eserlerden biri şaşırtıcı bir kaideyle kapatır ve o kaide bütün sayfayı açıklar: işi tamamlanan, dünyaya iyice yerleşen kimse zevâlin eşiğine gelmiştir ve hâli değişir, çünkü tamamlanan her şey zevâle gider. Aynı yerde bir beyit de aktarılır; bir şey tamam olunca eksilmesinin belirdiğini, “tamam oldu” dendiğini duyunca zevâlin beklenmesini söyler.

Yıkıntının insanı niçin bu kadar sessizce ağırlaştırdığı burada anlaşılır. Yıkık bina, bir zamanlar tamamlanmış bir şeyin sonudur; bakan kişiye “senin de bir şeyin tamam” der.

Bu bir kaybetme korkusu değildir, bir ölçüdür. Yeni bitmiş bir ev, yeni kurulmuş bir düzen, yeni oturmuş bir iş, tam da bittiği yerde bakım ister. Bu rüyanın en işe yarar okuması çoğu zaman budur: kurduğunuz şeyin artık kendi kendine duracağını sanmak.

Aynı hattın en güzel kaydı eski bir derlemede bölüm başlığı olarak durur: harâb olmayan ev. Orada âhiret yurdu tam bu tarifle anılır; harâb olmayan bir ev, değişmeyen bir meyve, kesilmeyen bir mülk, eskimeyen elbiseler. Yani dünyadaki evin tarifi zımnen “harâb olan ev”dir; bu maddedeki bütün ağırlık o karşılaştırmadan gelir.

Ne demek değil: Bu sayfadaki hiçbir satır belirli bir kişinin ömrü, sağlığı ya da başına geleceği hakkında bilgi değildir; bir yıkıntı rüyasına bakarak kimse hakkında hüküm verilmez. Yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm, fetva ya da tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarında da rüyaların delil olmadığı ve rüyalarla amel edilmeyeceği belirtilir.

Yıkılan yapı değil de tek başına bir duvarsa okuma ayrı bir maddeye geçer: rüyada duvar görmek.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada yıkıntı, kişinin artık kullanmadığı bir tarafını gösteren sahnelerde çıkar. Rüyayı anlatanın hatırladığı ayrıntı genellikle binanın kendisi değil oranın boşluğudur: ses yok, kimse yok, eşyalar yerinde.

Bu rüya çoğunlukla bir dönem kapandıktan sonra sıklaşır: taşınma, iş değişikliği, bir evden herkesin dağılması. Zihin biten şeyi silmez, onu bir mekân olarak saklar ve arada gidip bakar.

İki okumanın buluştuğu yer de burasıdır. Klasik kaynak binayı bir insana bağlar, psikolojik okuma ise geride bırakılmış bir bağa. İkisi de aynı soruyu sorar: orada kim vardı?