Rüyada Saçta Kepek Görmek

Genel anlamı

Sabah uyandığınızda aklınızda kalan şey saç dibinizdeki pullanmaysa, aradığınız cevap Türkçe tabir metinlerinde genellikle karışık verilir. Sebebi dilde: Türkçede kepek tek kelimedir, klasik kaynaklarda ise iki ayrı maddedir.

Biri saç dibinin pullanması ve dağınıklaşması, Arapçada şa’es. Diğeri unun kepeği, Arapçada nuhâle. İkisinin okuması birbirinden tamamen farklı ve çoğu aktarım ikisini tek yorumda eritiyor. Bu sayfa önce o ayrımı yapıyor, sonra saç tarafını okuyor.

İslami rüya tabiri

Birinci soru: kaynaklar bunu nerede arar?

Pullanan deri, saç maddesinde değil hastalık faslında okunur.

Bu maddenin anahtarı burada. Tabirnâmeler saçla ilgili bir şey arıyorsanız sizi saç bahsine göndermez; deri üzerinde beliren pullanma, kabuklanma ve lekeleri kubâ’ adıyla hastalıklar faslında ele alır. Verilen karşılık tek cümledir ve iki eserde birebir aynıdır.

Kubâ’, sahibinin yüzünden hesaba çekilmekten korktuğu maldır.

Müntehabü’l-kelâm

Nablusî de aynı lafzı kullanır. Yani okuma malın yokluğu değil, üzerinde bir hak bulunan mal: ödenmemiş bir borç, verilmemiş bir pay, hesabı kapanmamış bir kazanç.

Bu, Türkçede dolaşan ve sık sık kaynaksız aktarılan yorumun gerçek kökü. Aşağıdaki soru onu açıyor.

İkinci soru: zekât yorumu nereden geliyor?

Faslın tamamı deri belirtilerini yerine getirilmemiş hak olarak okur.

Kubâ’ cümlesinin bulunduğu sayfada çevresindeki kayıtlar aynı yöne bakıyor ve bu tesadüf değil.

Soğuk hastalıklar: kişi, itaatin farzlarına ve haklardan doğan vaciplere gevşek davranmıştır.

Müntehabü’l-kelâm

Aynı fasılda kuruluk hastalığı için şu kaydedilir: malını Allah’ın razı olmayacağı yerde israf etmiş yahut insanlardan borç alıp ödememiştir.

Üçü yan yana konunca fasılın mantığı görünüyor: deride beliren şey, kapanmamış bir hesabın görünür hâlidir. Türkçe metinlerin “verilmeyen zekât” diye somutlaştırdığı okuma buradan çıkmıştır; uydurma değil ama kaynağı da genellikle verilmez.

Klasik usûlde bu bir hüküm değildir. Rüya kimsenin borcunu ödeyip ödemediğine dair delil sayılmaz.

Üçüncü soru: kaynaklar ne yapılmasını söylüyor?

Baştaki rahatsızlık için sözlükler doğrudan bir amel tarif eder.

Türkçede “verilmeyen zekât” diye dolaşan yorumun asıl halkası burada ve iki eserde de aynı.

Başında bir rahatsızlık gören, içinde bulunduğu şeyden tövbe etsin, oruç tutsun yahut sadaka versin.

Ta’bîru’r-rü’yâ

Müntehab aynı kaydı biraz farklı kurar: baştaki rahatsızlık tövbe edilmesi gereken bir şeydir ve kişi bir iyilik ameli işler. Her iki eser de gerekçesini bir âyete bağlar; âyet bu sitenin doğrulanmış havuzunda kayıtlı olmadığı için burada anılmıyor, ama sözlüklerin verdiği amel üçlüsü metinde yazılıdır: tövbe, oruç, sadaka.

Bu zincir, Türkçe tabir metinlerinin neredeyse tamamında sonuç olarak görünür ama kaynağı verilmez. “Zekâtını ver” diye aktarılan şeyin arkasında bu kayıt vardır.

Klasik usûlde bu bir hüküm değildir. Rüya kimsenin ibadetine dair delil sayılmaz; kaynaklar burada bir teşhis koymaz, bir amel tavsiye eder.

Dördüncü soru: neden bazı yerlerde “kazanç” diye yazıyor?

Kaynaklardaki bütün kepek okumaları mal alanındadır ama hepsinde bir kayıt vardır.

Türkçe tabir metinlerinin çoğunda kepek için “büyük maddi kazanç” yazar. Bu uydurma değil, eksik. Sözlüklerin kepekle ilgili dört ayrı kaydı da maldan söz eder, ama dördünde de malın yanında bir yük durur.

Bunların en açığı kepek satıcısı maddesidir ve zekât bağını doğrudan kurar.

Kepek satıcısı: sadaka mallarının ve insanların kirinin emîni olan kişiye delâlet eder.

Ta’tîru’l-enâm

Buradaki “insanların kiri” rastgele bir benzetme değil, zekâtın fıkıhta bilinen adlarından biridir. Yani cümle kepek satıcısını doğrudan zekât emîni yapıyor.

Mekanizma da sembolün kendisinde: kepek, undan elenip ayrılan kısımdır; zekât da maldan ayrılan kısım. Türkçe derlemelerdeki “unun kepeği malın zekâtına, yoksulun maldaki hakkına” cümlesi bu maddenin karşılığıdır.

Dört kaydı yan yana koyunca tablo netleşiyor: kubâ’ maldır ama hesabı sorulacak mal, nuhâle geçimde darlıktır ve yiyen fakir düşer, nahhâl maldır ama sadakanın emîni, şa’es maldır ama cimrilik. Alan her seferinde mal, yük her seferinde yerinde. Kayıtsız bir kazanç okuması kaynakların hiçbirinde geçmiyor.

Beşinci soru: kaşındı mı, dindi mi?

Sahnenin hükmünü çeviren asıl ayrıntı kaşıntının durup durmaması.

Bedenini kaşıdığını gören, yakınlarının hâlini yoklar ve onlardan bir yorgunluk görür. Kaşıdığı hâlde kaşıntı dinmediyse: ev halkından ona yorgunluk gelir. Kaşıntı dindiyse: büyük bir hayra erişir.

Ta’tîru’l-enâm

İbn Gannâm aynı satıra bir kayıt daha ekler: o büyük hayır gamdan sonra gelir.

Bu, sayfanın en işe yarar yeri, çünkü hatırlanabilir bir ayrıntı. Rüyada kaşındınız mı, kaşıyınca geçti mi, yoksa geçmedi mi? Geçtiyse okuma doğrudan hayır tarafına döner.

Aynı eser uyuz ile kaşıntıyı birlikte andığı bir satırda ise gam ve kötü kimselerin musallat olması tarafında kaydeder; yani dinmeyen kaşıntı hafif bir kayıt değildir.

Altıncı soru: deri mi, saç mı, kir mi?

Türkçede tek kelimeyle anlatılan şey kaynaklarda dört ayrı yerde.

Deri üzerindeki pullanma yukarıda okundu. Bunun yanında üç kayıt daha var ve hiçbiri aynı şey değil.

Baştaki dağınıklık ve keçeleşme şa’es diye geçer, karşılığı malda cimrilik ve pintiliktir. Kubâ’ nesneyi anlatırken şa’es hâli anlatır; ikisi aynı yere bakar ama aynı satır değildir. Tamamı rüyada dağınık saç görmek sayfasında.

Saçın ve bedenin kiri ayrı bir satırdır ve karşılığı gamdır; tamamı rüyada kirli saç görmek sayfasında.

Unun kepeği ise bambaşka bir maddedir: geçimde darlık, yenirse yoksulluk. Türkçede ikisine de kepek dendiği için karışır, Arapçada ayrı kelimelerdir. Rüyanızdaki şey mutfakta, elekte ya da hamurdaysa okunacak yer orasıdır.

Saçın kendi bahsi, uzunluğu, kesilmesi ve taranması rüyada saç görmek sayfasında.

Ne demek değil: Rüyada kepek görmek bir hastalık işareti değildir ve kimsenin dindarlığı hakkında hüküm taşımaz. Klasik usûlde rüya bir teşhis ya da delil sayılmaz; Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarında da rüyaların delil olmadığı ve rüyalarla amel edilmeyeceği açıkça belirtilir.

Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm veya fetva niteliği taşımaz.

Psikolojik açıdan

Kepek, bedenin sürekli ürettiği ve sürekli temizlenmesi gereken şeylerden biri; rüyada da genellikle bitmeyen işlerle birlikte anlatılır.

Tekrar ettiği dönemler çoğunlukla kendine ayrılan zamanın daraldığı dönemlerdir. Temizlenir, ertesi gün yine gelir; bu döngü, kapanmayan küçük meselelerin hissine çok benzer.

İkinci ayrıntı görünürlüktür. Kepek omuzda görünür, yani başkasının fark ettiği bir şeydir. Kendi başınıza gördüğünüz bir pullanma ile kalabalıkta fark edilen aynı duyguyu taşımaz.