Rüyada Saç Kesmek

Genel anlamı

Saç kesmek, saç bahsinin en çok sorulan ama en az kesin cevabı olan hâlidir.

Sebebi şu: kesmek hem bir kurtulma hem de bir kaybetmedir. Aynı fiil, niyete göre iki zıt anlam taşıyabilir. Uyanıkken de öyledir; rüyada da öyle.

Anlatımlarda bu ikilik doğrudan duyulur. Kimi rüyadan ferahlamış uyanır, kimi aynada kendini tanıyamamış hisseder.

İslami rüya tabiri

Tabirnâme literatüründe saç kesmek, kaynakların açıkça ayrıştığı bir bahistir. Bunu tek bir yoruma indirgemek, klasik metinlerin kendi tavrına aykırı olur.

Bir kısım metin saç kesmeyi yükten ve borçtan kurtulma olarak okur; ihramdan çıkarken yapılan traşın olumlu çağrışımı bu okumayı besler. Bir kısım metin ise mal ve itibarda eksilme şeklinde ele alır.

İbn Sîrîn’e nispet edilen külliyatta ve Nablusî’nin Ta’tîru’l-enâm’ında öne çıkan ayrımlar:

Kendi isteğiyle, düzgün biçimde kesmek. Kaynakların olumlu tarafta okuduğu hâldir: bir yükün bırakılması, bir dönemin kapatılması.

İstemeden ya da zorla kesilmesi. İradesi dışında gerçekleşen bir eksilme olarak okunur. Klasik tabirde bir fiilin isteyerek mi mecburen mi yapıldığı her zaman yorumun parçasıdır.

Saçın çok kısaltılması, kazınması. Kaynaklar burada da ayrışır; bir kısmı arınma, bir kısmı eksilme olarak ele alır.

Kesildikten sonra rahatlamak. Klasik metinler rüyadaki duyguyu ayrıca kaydeder; ferahlık olumlu tarafta okunur.

Kesildikten sonra pişman olmak ya da utanmak. Kaynakların bir kısmı bunu vazgeçilen bir şeyin ardından duyulan hâl olarak ele alır.

Başkasının saçını kesmek. Yorum karşı tarafa kayar; klasik metinler failin kim olduğunu ayrıca kaydeder.

Bu bahiste yapılabilecek en dürüst şey, kaynakların ayrıştığını söylemektir. Tek bir yorumu kesin hüküm gibi sunmak yanlış olur. Buradaki bilgiler tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm veya fetva niteliği taşımaz.

Kesmenin şekli ve niyeti

Rüyanızda ne oldu?	Kısaca nasıl okunur
Kendi isteğinizle kestiniz	Yükten kurtulma; bir dönemi kapatmak
Zorla, istemeden kesildi	İradeniz dışında bir eksilme
Çok kısalttınız, kazıttınız	Kaynaklar burada da ayrışır
Kestirdikten sonra rahatladınız	Ferahlık; his yoruma girer
Pişman oldunuz, utandınız	Vazgeçilenin ardından duyulan hâl
Başkasının saçını kestiniz	Yorum karşı tarafa kayar
Berberde kestirdiniz	Bir vasıtayla yapılan değişim

Bu, saç bahsinin kaynakların en çok ayrıştığı hâlidir. Bir kısım metin saç kesmeyi yükten ve borçtan kurtulma olarak okur; bir kısmı ise malda ve itibarda eksilme şeklinde ele alır. Belirleyici ayrıntı, kesmenin isteyerek olup olmadığıdır.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada saç kesmek, bilinçli bir değişimin imgesidir: kişi kendi görünüşüne müdahale eder.

Psikolojik okumada bu rüya çoğunlukla bir şeyi geride bırakmaya karar vermiş kişilerle ilişkilendirilir: bir ilişki, bir iş, bir alışkanlık.

Zorla kesilme sahnesi ise tersine okunur ve genellikle kişinin kendisi hakkında verilen ama kendisinin vermediği bir kararla ilişkilendirilir.