Rüyada Öpüşmek

Genel anlamı

Klasik tabirnâmelerde “öpüşmek” diye karşılıklı bir madde yoktur. O eserlerin kaydettiği fiil öpmektir ve iki ayrı satırda durur: öpen kim, öpülen kim.

Bu ayrım süs değil. Klasik tabirde öpmek bir yakınlık tarifi olmaktan çok bir yöneliş tarifidir: eğilen taraf, gönlünü alan taraf, bir şey uman taraf. Bu yüzden yorumun yönü, sahnedeki yönle birlikte değişir.

Tabir usûlünde muabbirin ilk işi rüyanın kim tarafından, nerede ve hangi hâlde görüldüğünü tespit etmektir. Öpme sahnesinde bu kural en somut karşılığını bulur: aynı fiil, karşıdaki kişi değiştiği anda başka bir bahse geçer. Bir büyüğün eli ile tanınmayan bir yüz, klasik metinlerde aynı maddede toplanmaz.

İslami rüya tabiri

Tabirnâme geleneğinde öpmek, ağırlıklı olarak hâcet, talep ve gönül alma ekseninde kaydedilir. Nablusî’nin Ta’tîru’l-enâm’ında ve İbn Sîrîn’e nispet edilen külliyatta tekrar eden çerçeve şudur: öpen taraf, öpülenden bir şey beklemektedir. Halîl b. Şâhîn’in el-İşârât’ında olduğu gibi, tabirin sonucunu belirleyen esas ölçü sahnedeki kişilerin durumudur.

Klasik usûlün bir maddesi burada doğrudan işler: rüya; mevsime, mekâna, şahıslara, görene ve görülene göre farklı yorumlanır. Öpme rüyasında “görülen” değişince yorum da baştan kurulur.

Rüyanızı bulun

Rüyanızda ne oldu?	Kısaca nasıl okunur
Bir büyüğün elini öptünüz	Hürmet; o kişiden umulan destek ve dua
Elinizi öptüler	Sizden bir şey umulması; omzunuza binen sorumluluk
Anne ya da babanızı öptünüz	Gönül alma; hak gözetme bahsi
Vefat etmiş birini öptünüz	Ayrı bir bahis: ondan kalan hayrın hatırlanması
Vefat etmiş biri sizi öptü	Dua ve hayır tarafında okunur; bir haber sayılmaz
Bir çocuğu öptünüz	Şefkat; yükü hafifleten bir gelişme
Tanımadığınız biri sizi öptü	Kaynağı belirsiz bir talep
Eşinizle ya da sevgilinizle öpüştünüz	Çoğunlukla nefsanî rüya: gündüz düşüncesinin devamı
Dargın olduğunuz biriyle barıştınız	Kapanmamış bir meselenin kapanması
Ağlayarak, veda ederek öptünüz	Hasret ve ayrılık tarafı
Zorla öpüldünüz, istemediniz	Sınırın zorlanması; rızası alınmamış bir talep
Alnınızdan öpüldünüz	Emniyet ve hürmet tarafında okunur
Öpmek istediniz ama olmadı	Karşılık bulmayan bir beklenti
Kâbe’yi ya da mübarek bir yeri öptünüz	Ayrı bir bahis: yönelme ve hürmet

Öpen mi oldunuz, öpülen mi

Klasik kaydın en işlevli tarafı budur ve gündelik hayatta karşılığı nettir.

Öpen taraf sizseniz, sahne bir istek tarafında okunur. Hayattaki karşılıkları tanıdıktır: bir iş için birinden ricacı olmak, imzası bekleyen bir dosya için birinin gönlünü almaya gitmek, uzun süre aranmayan bir akrabayı ihtiyaç çıkınca hatırlamak. Rüyada eğilen taraf olmak, uyanık hayatta da bir kapıyı çalmak durumunda olmakla ilişkilendirilir.

Öpülen taraf sizseniz, yön tersine döner: birinin sizden beklentisi vardır. Bir yakının maddî destek umması, iş yerinde birinin sizden torpil beklemesi, ailede bir meselenin çözümünün sizden beklenmesi gibi.

Bu iki okuma birbirinin zıddı değil, aynı sahnenin iki ucudur. Rüyada iki taraf da hatırlanıyorsa, uyanınca kalan his belirleyici sayılır: mahcubiyet mi kaldı, rahatlama mı.

Kimi öptüğünüz yorumu baştan kurar

Bir büyüğün eli. Klasik metinlerde el öpmek hürmet, tevazu ve o kişiden umulan fayda tarafında kaydedilir. Karşılığı somuttur: bir üstadın tavsiyesine ihtiyaç duymak, bir büyüğün hayır duasını istemek, uzun süredir gidilmeyen bir kapıya gitmek. Bu sahne aynı zamanda rüyada el görmek bahsiyle birlikte okunur.

Anne ya da baba. Klasik tabirde ana babaya yönelen fiiller hak ve rıza ekseninde ele alınır. Gönül alma, ihmal edilen bir ziyaret, kırılan bir gönlün onarılması bu tarafta okunur. Ayrıntısı için rüyada anne görmek ve rüyada baba görmek sayfalarına bakılabilir.

Çocuk. Çocuğu sevmek ve öpmek şefkat tarafında kaydedilir; sıkıntının hafiflemesi, evde havanın yumuşaması gibi karşılıkları vardır.

Vefat etmiş biri. Bu sahne ayrı bir bahistir ve ölüm haberi olarak okunmaz. Kaynaklarda vefat edenden kalan hayır, hatırlanma ve dua ekseninde ele alınır: ardından bir hayır yapılması, bıraktığı bir emanetin gözetilmesi gibi. Devamı için rüyada ölmüş birini görmek ve rüyada ölmüş birine sarılmak sayfaları ayrı ayrı ele alınır.

Tanınmayan biri. Klasik metinler tanınmayan kişiyi çoğunlukla belirsiz bir taraf olarak okur. Talep vardır ama kaynağı belli değildir. Bkz. rüyada tanımadığın birini görmek.

Eş ya da sevgili. Bu sahnenin klasik metinlerde ayrı bir maddesi yoktur; okuması muhabbet bahsine bağlanır. Pratikte ise çoğunlukla nefsanî rüya kapsamına girer. Ayrıntısı rüyada sevgili görmek sayfasındadır.

Ne demek değil: Rüyada birini öpmek, o kişiyle bir yakınlık kurulacağının işareti sayılmaz. Klasik metinler bu sahneyi ilişki haberi olarak değil, talep ve gönül alma tarafında kaydeder. Rüya, karşı tarafın aklından geçeni de bildirmez.

Şehvet karışan sahneler ve nefsanî rüya

İslam kültüründe rüyalar rahmânî, nefsânî ve şeytânî olmak üzere üçe ayrılır. Nefsânî rüya, gün içinde zihni meşgul eden şeyin uykuya yansımasıdır. Öpme sahnelerinin önemli bir kısmı klasik tasnifte bu başlığa girer: burada tabir edilecek bir işaret aranmaz, çünkü sahne bir alâmet değil, düşüncenin devamıdır.

Uyanınca huzursuzluk bırakan rüyalar için klasik âdâb bellidir: kötü rüyadan Allah’a sığınılır ve rüya herkese anlatılmaz. Rüyanın anlatılmadığı müddetçe bir kuşun ayağında durduğu, anlatılınca düştüğü rivayeti kaynaklarda yer alır (Tirmizî, Rü’yâ 6; Ebû Dâvûd, Edeb 96). Rahatsız eden bir sahneyi ehli olmayan kişilere anlattırmamak, tabir usûlünün kendi kaidesidir.

Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm veya fetva niteliği taşımaz. Diyanet İşleri Başkanlığı yayınlarında belirtildiği üzere rüyalar delil değildir ve rüyalarla amel edilmez.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada öpme sahnesi çoğunlukla kabul görme ile ilişkilendirilir. Sahnedeki asıl bilgi kişinin kimliği değil, mesafenin kim tarafından kapatıldığıdır.

Barışma sahneleri genellikle kapanmamış bir konuşmayla ilişkilendirilir. Söylenmemiş bir cümle, yarım kalan bir özür ya da gecikmiş bir veda, uykuda en kısa yoldan anlatılır.

Zorla ya da isteksizce öpülme sahneleri ise sınır meselesiyle ilişkilendirilir. Uyanık hayatta hayır demekte zorlanılan bir ilişki, rüyada rıza alınmadan yaklaşılan bir sahneye dönüşebilir. Uyanınca kalan rahatsızlık gerçektir ve bir haber değil, zaten taşınan bir duygudur.