Rüyada El Görmek

Genel anlamı

Beden bahisleri arasında elin yeri ayrıdır. Klasik tabirnâmeler çoğu uzvu ne hâlde olduğuna göre okur; eli ise ne yaptığına göre okur. Elin görüntüsü tek başına az şey söyler, o elle görülen iş çok şey söyler.

Fark, komşu bir bahisle yan yana konunca belirginleşir. Rüyada saç görmek bahsinde ölçü miktardır: gürlük, dökülme ve uzama sayılabilir bir varlık bildirir, kaynaklar da saçı mal, ömür ve görünen itibar tarafında ele alır. El sayılmaz, kullanılır. Bu yüzden elin karşılığı varlık değil güç tarafındadır: kişinin işini görebilmesi, kazanabilmesi, uzanabilmesi.

Bunun pratik bir sonucu var. El rüyasında hatırlanması gereken şey elin nasıl göründüğü değil, o elle ne yapıldığıdır.

İslami rüya tabiri

Tabir literatüründe el; kudret, kazanç ve kişinin iş görme gücü ile ilişkilendirilir. Sanat ve meslek de bu bahse girer, çünkü kişinin geçimi elinin yaptığı işten gelir. Türkçenin “eli ekmek tutmak” tabiri tam bu eksende durur.

Kaynakların bu bahisteki ilk bölmesi sağ el ile sol el arasındadır.

Rüyanızı bulun

Rüyanızda ne oldu?	Kısaca nasıl okunur
Sağ elinizi gördünüz	Kazanç ve geçim tarafı; işin yürüyen yanı
Sol elinizi gördünüz	Arkanızdaki destek: yakınınız, biriktirdiğiniz
Elleriniz uzundu	Yetkinin genişlemesi; elinizin daha uzağa yetişmesi
Elleriniz kısaydı	Şimdilik gücünüzün sınırlı olması
Eliniz bağlıydı, tutuluydu	Kudret duruyor ama kullanılamıyor
Eliniz boş kaldı	Umduğunuz şeyin henüz elinize geçmemesi
Elleriniz temiz ve bakımlıydı	Yapılan işin makbul olması
Elleriniz kirliydi	Elinizin neye değdiğine bakılması
Elinizi yıkadınız	Aklanmak; bir hesabın kapanması
Avucunuz açıktı, verdiniz	Cömertlik; elden çıkanın geri dönmesi
Elinizden su aktı	Rızık ve bereket tarafı
Birinin elini tuttunuz	O kişiyle bağın kuvvetlenmesi
El sıkıştınız, tokalaştınız	Bir işin sözle bağlanması
Birinin elini öptünüz	Saygı ve bağlılık; elin kime uzandığı yorumu belirler
Eliniz yaralandı ya da kesildi	Kaynaklar ayrışıyor; aşağıdaki bölüme bakın

Sağ el ile sol el

Kaynakların ilk sorusu hangi el olduğudur, çünkü ikisi ayrı yere bakar. İbn Sîrîn’e nispet edilen külliyat ile Nablusî’nin Ta’tîru’l-enâm’ı bu bölmeyi şöyle kurar:

Sağ el kazanç ve geçim tarafında okunur: ticaret, çalışıp kazanma, elin döndürdüğü düzen. Gündelik karşılığı somuttur; işin yürümesi, siparişin gelmesi, maaşın yatması, esnaf için tezgâhın açılması.

Sol el arkadaki destek tarafında ele alınır: kardeş, evlat, ortak, yardımcı; ayrıca zor gün için ayrılan birikim. Karşılığı yine somuttur; darda kalınca arayabileceğiniz kişi, bir işi tek başınıza götürmüyor olmanız, kenarda duran ve henüz el sürülmemiş para.

Aynı sahne bu yüzden iki elde iki türlü okunur. Sağ elin sağlam görünmesi işin yürüdüğü tarafa, sol elin sağlam görünmesi dayanağın yerinde durduğu tarafa bakar. Sol el sahnesini bir uyarı değil bir yoklama olarak okumak daha yerinde olur: dayandığınız yer neresi?

Ne demek değil: bu, para geleceğine dair bir haber değildir. Klasik metinlerin verdiği şey bir hüküm değil, rüyanın hangi tarafa baktığıdır. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarında da rüyaların delil olmadığı ve rüyalarla amel edilmeyeceği belirtilir.

Elin fiili: tutmak, vermek, boş kalmak

Bahsin ağırlığı burada toplanır. El bir kap gibi çalışır ve yorum çoğunlukla elin taşıdığı şeye kayar: elinizde para varsa yorum rüyada para görmek, ekmek varsa rüyada ekmek görmek tarafına gider.

Verme fiili ayrıca kaydedilir. Avucun açık olması ve elden bir şeyin çıkması cömertlik tarafındadır; kaynaklar bunu eksilme olarak değil, dönen bir şey olarak ele alır. Elin sıkı sıkı kapalı kalması tam tersi taraftadır. Türkçenin “eli açık” ile “eli sıkı” ayrımı da aynı yeri gösterir.

Elin boş kalması ayrı bir hâldir. Burada bir kayıp yoktur; fiil tamamlanmamış, umulan şey henüz ele geçmemiştir.

Elin yetişmesi ve yetişmemesi

Elin uzunluğu kudret ve yetki ile eşleştirilir: elin daha uzağa erişmesi, işin daha geniş bir alanda görülebilmesi. Kısalık bunun tersi tarafta ele alınır, kudretin şimdilik daralması olarak.

Kaynaklar bu okumaya bir istisna kaydeder ve hırsız için hayra yormaz. Türkçede “eli uzun” tabirinin taşıdığı ikinci anlam da aynı yere düşer.

Elin bağlı ya da tutulu olması ise uzunluk bahsinden ayrıdır. Burada kudret yerinde durur, kullanılamaz. “Eli kolu bağlı kalmak” bu sahnenin gündelik karşılığıdır.

Elin temizliği ve el yıkamak

Elin temizliği bu bahiste kendine ait bir yere oturur, çünkü el kirini havadan değil değdiği şeyden alır. Kaynaklar temiz eli yapılan işin makbul olması tarafında okuduğu için, kirli el de aynı yere bakar: işe ve kazanca. Sorulan soru şudur; bu ele ne değdi, nereden geldi?

Bu yüzden el kiri bir görünüş meselesi olarak ele alınmaz. Gündelik karşılığı çoğunlukla helal olup olmadığı tartışılan bir kazanç, altından kalkılmamış bir hesap ya da yapılırken içe sinmemiş bir iştir.

El yıkamak kaynakların hayra yorduğu fiiller arasındadır; Nablusî’nin Ta’tîru’l-enâm’ında el yıkamak aklanma tarafında kaydedilir. Türkçenin “temize çıkmak” deyimi bu okumanın karşılığıdır: hesabın kapanması, atılan bir sözün düşmesi.

Yıkamaya niyetlenip tamamlayamadıysanız fiil yarıda kesilmiş demektir; karar verilmiş, henüz uygulanmamıştır. Yıkanmanın kendi bahsi rüyada yıkanmak sayfasındadır.

Ne demek değil: kirli el, sizin kusurlu bir insan olduğunuzu söylemez. Kaynakların işaret ettiği yer kişinin karakteri değil, elinin içinde bulunduğu iştir.

Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm veya fetva niteliği taşımaz.

Kaynaklar burada ayrışıyor: elin yaralanması ya da kesilmesi

Bu sahne uyanınca insanı tedirgin eder, o yüzden önce âdâbı hatırlatmak gerekir: hoşa gitmeyen rüya görüldüğünde Allah’a sığınmak ve rüyayı herkese anlatmamak esastır. Tabir geleneğinde rüyaların mümkün olduğunca hayra yorulması asıldır; Diyanet İşleri Başkanlığı yayını Hadislerle İslâm da Hz. Peygamber’in rüyaların daima hayra yorulmasını istediğini kaydeder.

Kaynaklar bu bahiste tek sesli değildir:

Okuma	Nereye bakar
Yakın bir desteğin uzaklaşması	Kardeş, ortak, dost tarafı
Sağ el için: verilen sözde durmamak	Kişinin kendi ahlakı ve dili
Sol el için: ailede hayır ve yardım	Ev tarafı, geçim
Elin iş görememesi	Meslek ve kazanç tarafı

Üçüncü satır dikkat çekicidir, çünkü aynı sahneyi olumlu tarafa yorar. Osmanlı tabirnâme geleneğinin derleyici eserlerinden Kenzü’l-Menâm’da bu sahne sağ ve sol için ayrı ayrı kaydedilir ve tek bir hükme bağlanmaz. Hangi okumanın hangi müellife ait olduğunu kesinleştirmeye çalışmak yerine, bu bahiste kaynakların tek sesli olmadığını söylemek doğruya daha yakındır.

Ne demek değil: bu rüya birinin başına bir iş geleceğini söylemez. Klasik metinler böyle bir kesinlik iddia etmez; kişinin hâline, mesleğine ve rüyada duyulan duyguya bakılmasını ister. Rahatsızlık duyulmadan görülen bir sahne ile korkuyla uyanılan bir sahne aynı okunmaz.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada el, kişinin hayatına müdahale edebilme hissiyle ilişkilendirilir: yapılması gerekeni yapabilme, tutabilme ve bırakabilme.

Psikolojik okumada bu rüya çoğunlukla sorumluluğun ağırlaştığı ya da kişinin kendi işleri üzerindeki söz hakkının daraldığı dönemlerle ilişkilendirilir: yeni bir görev, bakıma muhtaç bir yakın, tek başına kalınan bir yük.

Elin bağlanması ve tutamama sahnesi genellikle bu duyguyla birlikte bildirilir; yapılacak şey bellidir ama el yetişmemektedir. Ellerin temizlenmesi ise vicdanla ilgili bir rahatlama olarak okunur.

Rüyanın ayrıntısı yorumu değiştirir

El rüyasında sorulacak ayrıntı listesi kısadır: hangi el, ne hâlde ve o elle ne yapıldı?

Üçüncüsü diğer ikisinden ağır basar. El bahsinde yorumu taşıyan şey elin görüntüsü değil, elin fiilidir.