Kötü Rüya Görünce Ne Yapılır?

Önce şunu bilin

Korkuyla uyanmış olabilirsiniz. Klasik âdâbın bu durum için kaydettiği madde bir yorum değildir: kötü rüyalardan Allah’a sığınılır.

Tabir de hemen gelmez. Usûl, bir rüya yorumlanmadan önce onun hangi türden olduğunun anlaşılmasını şart koşar; korkutan rüyaların bir kısmı bu ayıklamadan sonra tabir edilecek sınıfta kalmaz.

Bunun sebebi usûlün kendisindedir. Klasik kelâmda rüya zannî bilgi verir; kat’î bir delil değildir. Rüya ile şer’î hüküm alınmaz, rüyada duyulan bir söz emir sayılmaz, bir karar rüyaya dayandırılmaz. Diyanet İşleri Başkanlığı yayınlarındaki ölçü de aynı yerde durur: rüyalar delil değildir ve rüyalar ile amel edilmez.

Bunun gece yarısı korkuyla uyanmış biri için karşılığı şudur: gördüğünüz sahne bir haber değildir. Bir bildirim, bir uyarı yazısı, bir teşhis hiç değildir.

Rüyayı kime anlatmalı, kime anlatmamalı?

Âdâbın açık bir maddesi vardır: rüya ehliyetsiz kişilere anlatılmaz ve onlara tabir ettirilmez.

Gelenekteki tarifi çok yalındır: anlatılmamış rüya, açılmamış mektup gibidir.

Hadis kaynaklarında da aynı çerçeve vardır: rüya, anlatılmadığı müddetçe bir kuşun ayağında durur, anlatılınca düşer (Tirmizî, Rü’yâ 6; Ebû Dâvûd, Edeb 96). Kur’ânî dayanağı ise Hz. Ya’kūb’un, oğlu Yûsuf’a rüyasını kardeşlerine anlatmamasını söylemesidir.

Pratikte bu maddenin karşılığı gayet gündeliktir. Sabah mutfakta herkese anlatmamak, iş yerinde masa masa dolaştırmamak, aile grubuna yazmamak, sosyal medyada paylaşmamak. Bir gecede on kişiye anlatılan kötü bir rüya, on ayrı yorum olarak geri döner ve bunların çoğu tabir bile değildir.

Bunun tersi de âdâbın maddesidir: görülmeyen bir rüyayı görmüş gibi anlatmak gelenekte çirkin sayılmıştır. Süslenerek büyütülen bir rüya artık o rüya değildir.

“Ehliyetsiz kişi” ne demek?

Kaba bir ifade gibi durur ama teknik bir tariftir. Klasik kaynakların muabbirde aradığı şartlar bellidir:

1. Mecazî sureti hakikatinden karîne ile ayırabilmek.
2. Kur’ânî temsilleri ve sembolik anlatımı bilmek.
3. Dilin iştikakını, atasözlerini ve deyimlerini bilmek.
4. Rüyanın tasnifini ve türünü bilmek.
5. Rüyanın nerede, nasıl, ne zaman ve kim tarafından görüldüğünü tespit etmek.

Bu şartları karşılamayan biri kötü niyetli demek değildir. Sadece tabir eden konumda değildir. Rüyanızı dinleyip “bu çok kötüymüş, dikkat et” diyen bir tanıdık, tabir yapmış olmaz; kendi korkusunu size aktarmış olur.

Rüyalar neden hayra yorulur?

Âdâbın bir diğer maddesi şudur: rüyalar kötü yorumlanmamalı, hayra yorulmalıdır. Diyanet İşleri Başkanlığı yayını Hadislerle İslâm (c. 1, s. 467), Hz. Peygamber’in rüyaların daima hayra yorulmasını istediğini kaydeder.

Gelenekte bu ilke o kadar yerleşiktir ki bazı mürşidlerin kötü rüyaları bile hayra yorduğu aktarılır. Yani korkutan bir sahnenin ardından “bu şu kötülüğün habercisi” demek, usûle uygun bir tabir değildir; usûlün tam tersidir.

Bu bir kaçış ya da avutma değildir. Rüya zaten kesin bilgi vermediği için, iki muhtemel okumadan hayırlı olanı tercih etmek yorumcunun keyfi değil, edebidir.

“Rüya nasıl yorumlanırsa öyle çıkar” sözü doğru mu?

Bu söz halk arasında ve tasavvuf literatüründe çok dolaşır. Karşılığını net yazmak gerekir: hadis tenkidinde zayıf sayılmıştır. İbn Mâce’nin Rüya bahsine dayandırılan bu rivayet, Heysemî’nin zevâid değerlendirmesinde zayıf kabul edilmiştir.

Yani bu söz, “rüyayı kötü yorumlatma” şeklinde bir edep hatırlatması olarak anılabilir; ama sahih bir rivayet gibi, hele bir kural gibi sunulamaz.

Şimdi bunun pratik sonucu, ki korkmuş bir okurun en çok ihtiyaç duyduğu cümle budur:

Kötü bir tabir duymuş olmak kimsenin başına bir şey getirmez.

Birinden ağır bir yorum duyduysanız, bir sitede karanlık bir cümle okuduysanız, o cümle sizde bir şey başlatmaz. Bir yorum, duyulduğu için gerçekleşmez. Zaten zannî olan bir bilginin (rüyanın) üzerine binen ikinci bir zan (yorum) daha da zayıftır. Duyduğunuz tabiri geri alamazsınız, ama ona bir hüküm gücü vermek zorunda da değilsiniz.

Tabir hiç mi yapılmaz?

Yapılır. Ama usûlde tabirden önce gelen bir adım vardır.

Klasik usûl, tabirden önce rüyanın hangi türden olduğunun tespit edilmesini ister: rahmânî mi, şeytânî mi. Bu tasnif rüya çeşitleri rehberinde ayrıca ele alınıyor. Korkutan, dehşet bırakan ve uyandıktan sonra kaygı sürdüren rüyalar bu tasnifte tabir edilecek rüya sınıfına girmeyebilir.

İkinci ölçü şudur: rüya; mevsime, mekâna, şahıslara, görene ve görülene göre farklı yorumlanır. Aynı sahne iki kişide aynı anlama gelmez. Bu yüzden bir sözlükten okunan tek cümlelik bir karşılık, tabir değil sadece bir maddedir.

Üçüncüsü: korkutan bir sahne, kötü bir tabir demek değildir. Tasavvufî tabirde bunun bilinen örneği yılandır: aynı yılan, gören kişinin hâline göre nefsanî arzuların onu sarması olarak da, zalim bir hükümdar olarak da okunabilir. Rüyada yılan görmek sayfası bu okumaları ayrı ayrı ele alıyor. Rüyada düşmek ve rüyada ölmüş birini görmek sayfalarında da yorumu belirleyen şey sahnenin korkutuculuğu değil, ayrıntılarıdır. Rüyanın uyandırdığı korku ile tabirinin ağırlığı ayrı şeylerdir.

Bir de şu var: kıpırdayamadığınız, göğsünüzde ağırlık hissettiğiniz ve odada bir varlık olduğunu düşündüğünüz bir gece yaşadıysanız, bunun tabirle ilgisi olmayabilir. Rüyada cin görmek sayfasındaki uyku felci bölümü bu tabloyu ayrıca ele alıyor.

Kısaca: ne yapılır?

1. Sakinleşin ve kötü rüyadan Allah’a sığının. Âdâbın açık maddesi budur.
2. Rüyayı herkese anlatmayın. Anlatılmamış rüya, açılmamış mektup gibidir.
3. Ehliyetsiz kişilere tabir ettirmeyin. Yorum isteyen bir merak, çoğu zaman korkuyu büyütür.
4. Bir yorum arayacaksanız hayra yorulan tarafı esas alın. Klasik edep budur.
5. Duyduğunuz kötü bir tabiri bir hüküm gibi taşımayın. O tabir sizde bir şey başlatmaz.
6. Hiçbir kararı bu rüyaya dayandırmayın. Rüya delil değildir.

Buradaki bilgiler klasik tabir literatüründen ve tasavvuf geleneğinin âdâb kaidelerinden derlenmiştir; dinî bir hüküm veya fetva niteliği taşımaz.