Rüyada Et Görmek

Genel anlamı

Klasik sözlüklerde et maddesi tek bir cümleyle açılır ve o cümle geri kalan her satırı belirler: et pişmişse maldır; çiğ etin hepsi ağrı ve hastalıktır. Başka bir eser aynı kaideyi daha da sıkı kurar: etler pişmiş ve olmuşsa mallardır, çiğ olan gıybete delalet eder.

Yani bu maddenin eşiği ateştir. Aynı et, ateş görmüşse kazanç tarafında, görmemişse söz ve sıkıntı tarafında okunur.

İkinci kural maddenin ortasında, kaide gibi duran tek bir cümledir: “Her eti kendi hayvanına nispet et.” Et hiçbir zaman tek başına yorumlanmaz; geldiği hayvana, piştiği ateşe, alındığı tezgâha ve onu yiyen kişiye geri götürülür. Bu sayfa da o sırayla kurulmuştur.

Üçüncüsü hem en ağırı hem en çok sorulanıdır: bir insanın etini yemek. Kaynaklar bunu tek kelimeyle karşılar, gıybet.

İslami rüya tabiri

Aşağıdaki satırlar sözlüklerde kayıtlı okumalardır. Önce kendi sahnenizi bulun; ardından o sahnenin niçin öyle okunduğu tek tek açılıyor.

Etin hangi hâlini gördünüz

Rüyanızda et nasıldı?	Kısaca nasıl okunur
Pişmişti, siz de yediniz	Malın artması; eline geçen kazanç
Çiğdi, gördünüz ama yemediniz	Elinizdeki bir şeyin elden çıkması
Çiğdi ve yediniz	Kaynakların ayrıştığı satır: bir görüşte hayır
Ateşi görmüş ama olmamıştı	Gam, haksızlık ve çekişme
Kebap ya da şişteydi	Geçimde müjde
Sığır kebabıydı	Korkudan emniyet; çocuk bekleyene erkek evlat
Kurutulmuş, kavurma ya da tuzlanmıştı	Ardından konuşulan kişinin kazancı
Tuzlanmış koyun eti eve girdi	Geçmiş bir sıkıntının ardından gelen hayır
Yağlıydı	Mal çok; zayıfından hayırlı sayılır
Zayıf, cılızdı	Malda eksilme; fakir bir taraf
Kokmuştu, iyisini bırakıp onu yediniz	Helâli bırakıp haramı işlemek
Kasaptan satın aldınız	Ansızın gelen bir sıkıntı
Kimin eti olduğunu bilmiyordunuz	Geride kalanların terekesi
Bir insanın etiydi ve yediniz	Onu gıybet etmek
İnsan eti satın aldınız	Sürümü olmayan, elde kalan mal
Kendi etinizi yediniz	Kendi kazancınızdan yemek
Etiniz arttı	Geçimin bollaşması; hastaysanız kalkmak
Etiniz eksildi	İşin durması, ticaretin daralması
Etiniz karardı ya da parça parça döküldü	Ceza ve hastalıktan gelen bir şiddet
Dişinizin arasındaki eti temizlediniz	Bir topluluğu dile dolamak
Tencerede pişti ve yediniz	Menfaat ve helâl mal
Tencerede pişmedi	Aynı menfaatin helâl olmayan tarafı
Tencere boştu	Gücü yetmeyene yüklenmek
Evde yüzülmüş, dilimlenmiş koyun vardı	Yeni tanışlar, kurulan bir sofra
Evde bütün hâlde yüzülmüş bir gövde vardı	Ansızın gelen bir sıkıntı
Eti insanlar arasında pay ettiniz	İki yüzü olan satır: koğuculuk ya da sıla-i rahim
Kasap gördünüz, tanımıyordunuz	Ölüm meleği olarak kaydedilir
Kasap gördünüz, tanıyordunuz	Vârisler ve yetimler arasında malı bölen kişi
Kasaptan bıçak aldınız	Hastalanıp kalkmak, sonra kuvvet bulmak
Et pazarındaydınız	Çekişme yeri

Önce şuna bakılır: et yemek zaten âdetiniz mi

Sözlüklerden biri maddelere girmeden önce bir eleme koyar ve örneğini doğrudan bu sembolden verir: insanın âdeti olan şey rüyada da ona eşlik eder, rüyada et yemeye alışkın olan kimse gibi, onu yer. Sahne kişinin kendi alışkanlığından geliyorsa sözlük işletilmez.

Pratikte sorulacak soru şudur: o gün evde et mi pişti, kasaba mı uğradınız, kurban vakti mi, yoksa uzun süredir et yiyemiyor musunuz? Cevap evetse rüya çoğunlukla gündüzün devamıdır. Bu bir kaçamak değil, geleneğin kendi koyduğu eşiktir.

Ateş bu maddenin eşiğidir

Ateş görmüş et eline geçmiş, kullanılabilir kazançtır: harcanan değil, gelen para. Yediyseniz okuma güçlenir; kaynaklar pişmiş et yiyenin malının arttığını yazar. Yemek yemek bahsinin genel çerçevesi de buradan geçer.

Çiğ et bunun tersidir ve gerekçesi metinlerin içinde açıkça durur: insanın tabiatı çiğ olanı hazmetmeye güç yetiremez. Bir yöntem kitabı aynı şeyi ticarete bağlar ve çiğ eti “vaktinden önce alınan şey” sayar. Bugünkü karşılıkları fazlasıyla tanıdıktır: teslim edilmemiş işin parasını şimdiden harcamak, imzalanmamış anlaşmaya göre plan yapmak, olmamış bir işin üstüne borç bindirmek.

Ama kaynaklar tam burada ayrışır ve sayfanın dürüst durması için bunu yazmak gerekir. Aynı eser maddenin ilerisinde tersini kaydeder: çiğ et yediğini gören için hayırdır, görüp de yemezse kötüdür. İkinci bir eser bunu bir ihtilaf olarak kayda geçirir. Çoğunluk görüşü ağır tarafta kalır, ama ihtilafın kendisi geleneğin içindedir.

Bir ara hâl daha yazılıdır: ateşi görmüş ama olmamış et. Gam, haksızlık ve çekişme olarak geçer. Yarım kalan iş, hazır olmadan açılan dükkân, aceleye getirilen bir sözleşme.

Tencere maddesi aynı ölçüyü daha da keskinleştirir. Ateş yakıp üstüne içinde et olan tencere koymak, bir adamı bir menfaat talebine kaldırmaktır. Et pişerse ve yerseniz menfaat helâldir; pişmezse aynı menfaatin helâl olmayan tarafıdır. Tencerede ne et ne yemek varsa okuma değişir: gücü yetmeyecek birine yük yüklemek ve ondan hiçbir fayda görmemek.

Her eti kendi hayvanına götürün

Etin cinsini hatırlamıyorsanız yorum genel kalır; hatırlıyorsanız asıl bilgi oradadır.

Gördüğünüz et	Kaynaklardaki karşılığı
Koyun eti	Dilimlenmişse yeni tanışlar; bütün gövde ansızın gelen sıkıntı
Sığır eti	Yorgunluk ve az iş; kebabı korkudan emniyet
Deve eti	İri, güçlü bir hasımdan gelecek mal
Tavuk eti	Kadınlar tarafından gelen menfaat
Kuş eti	Yoldan ve seferden gelen fayda
Balık eti	Peşin, helâl ve afiyetli rızık
Yırtıcı hayvan eti	Güçlü bir merciden gelen mal
Yılan eti	Hasımdan gelen mal; çiğse onun gıybeti
Domuz eti	Haram mal

Bir eser kaideyi bütün hayvanlara genelleyerek yazar: pişmiş eti yiyen o taraftan mal alır, çiğini yiyen o kişiyi çekiştirir. Fıkhî derecelendirme de tabire aynen taşınır: haramlığında icmâ olan et haram mal, âlimlerin ihtilaf ettiği et şüpheli mal ya da şüpheli bir nikâhtır. Bir yöntem kitabı ölçüyü etin kendisinden alıp yiyene verir; belirleyici olan hayvanın cinsi değil, görenin onu helâl sayıp saymadığıdır.

İnsan eti: bahsin en ağır satırı

Kaynaklar burada tereddüt etmez. Bir insanın etini yiyen onu gıybet etmiştir. Korunmuş en eski tabir kitabı bu okumayı, sembollerin Kur’an’dan nasıl türetildiğini gösterirken verdiği kısa listeye koyar; ağaç, taş, gemi ve anahtar ile aynı sırada. Başka bir eser gerekçeyi tek cümlede söyler: gıybet yemek gibidir. Dayanağı Hucurât sûresinin 12. âyetindeki benzetmedir, ölmüş kardeşinin etini yemek.

Bu okumanın niçin bu kadar ağır bir yerde durduğunu, aynı gelenekte nakledilen bir rüya gösterir. Adam mescitte bir topluluğun birini çekiştirmesine önce mâni olur, sonra kendisi de karışır. O gece rüyasında kendisine domuz eti dolu bir tabak uzatılır; reddedince ensesinden tutulup ağzına tıkılır. Uyandıktan sonra söylediği cümle kayıtlıdır: otuz gün boyunca ne yediyse ağzında o etin tadını buldu.

Sözlükler bahsi ayrıntılandırır. Kendi etini yemek kişinin kendi kazancından yemesidir. Dişinin arasındaki eti temizlemek bir topluluğu dile dolamak ve diliyle onlara eziyet etmektir. İnsan eti satın almak ayrı bir satırdır ve sürümü olmayan, elde kalan mal olarak geçer: parası bağlanan stok, alıcısı çıkmayan bir dükkân.

Kendi etiniz: kârınız mı, sermayeniz mi

Bu bölümün dayandığı denklik metinde açıkça yazılıdır: insanın eti onun kazancıdır; sıhhati, hastalığı, malı, ticareti, dini, verâsı, hilmi, öfkesi, gamı ve sevinci. Bedende görülen artış ve eksiliş, bunlarda görülen artış ve eksiliştir.

Etin artması geçimin bollaşmasıdır ve hasta biri için ayağa kalkmak diye yazılır. Eksilmesi işin durması, ticaretin daralması, elin kısılmasıdır. Etin kararması ya da parça parça dökülmesi ise ceza ve hastalıktan gelen bir şiddet olarak geçer.

Ama aynı artış herkes için hayır değildir; kaynak iki hâli ayrıca kaydeder. İbadetle meşgul biri etinin arttığını görürse ibadetten gevşer ve dünyaya dalar. Yetki sahibi biri için artış hükmünün şöhret bulması ve malının çoğalmasıdır, fakat huyunun sertleşmesi ve öfkesinin çoğalması aynı satırdadır.

Maddenin kapanışı doğrudan ticaret diliyle konuşur ve bu sayfanın en somut cümlesidir. Kendi etinin fazlasını yiyen kârını yemiş, sermayesini bırakmıştır; fazlası olmayanı yiyen sermayesini harcamış ya da yaptığı bir işe pişman olmuştur. Aradaki fark bir cümlede görünür: biri kazancıyla geçinir, öteki dükkânın malını satarak.

Kasap ve kesim: bölen, ayıran, niyeti sorulan

Kasap, et bahsinin en çok sorulan yan kapısıdır ve tanıyıp tanımamanız okumayı baştan çevirir. En eski kayıt ayrımı zaten koyar: tanınmayan kasap ölüm meleği, tanınan kasap ise vârisler ile yetimler arasında malı bölen kişidir. Biri alan, öteki paylaştırandır.

Kaynaklar kasabı görenin hâline göre dörde böler. Hastalarda ağır okunur. Varlıklı biri için zararla beraber gelen bir sıkıntıdır ve çoğu halkın toplandığı yerde olur. Korku içindeki biri için korkunun şiddetlenmesidir. Borçlu ve bağlı olan için ise tam tersi: borcun ödenmesi, bağın çözülmesi. Gerekçesi de yazılıdır ve semboldeki ortak niteliği gösterir: kasap uzuvları ayırır ve birini ötekinden kurtarır. Gamlı ve mahpus için de aynı sebeple ferah tarafında okunur.

Yan satırlar somuttur. Kasaptan et satın almak musibet olarak kaydedilir. Kasaptan bıçak almak hastalanıp kalkmak ve hayatta kuvvet bulmaktır. Et pazarı bir çekişme yeri olarak geçer; sebebi de yazılıdır, orada dökülen kan ve tezgâhtaki demir. Bir hayvanı et ya da yemek için değil de sırf abes olsun diye kestiğini gören kişi için ise ayrı bir satır vardır: Allah ile arasındaki işin karışması.

Kesimin kendisinde ölçü niyettir ve en açık örnek kurbandır. Bir koçu kurban ya da yemek için kestiğini gören için kaynaklar tek sahneyi altıya böler: köleyse azat, esirse kurtuluş, korku içindeyse emniyet, borçluysa borcun ödenmesi, hac etmemişse haccın nasip olması, hastaysa şifa. Bir yöntem kitabı aynı ekseni kural hâline getirir; insanlar faydalansın diye kesen için bu hayır ve faydadır, kesim yerinden başka yerden kesen ya da haram bir hayvanı kesip insanlara yediren için ise kazanç haram tarafına düşer.

Bölünen et: kime ne kadar düştü

Kesilmiş gövdenin ne kadarını gördüğünüz ayrı okunur ve kaynaklar bunu yakınlık derecesine bağlar: bütün gövde akrabalar arasında bir sıkıntı, yarısı kız kardeş ya da kız, dörtte biri eş, azı uzak akrabalar. Bir koç budu görüldüyse “kavminin ona en yakın olanı” diye yazılır. Etin payı burada miras payı gibi okunur.

Eti insanlar arasında pay etmek iki yüzü olan bir satırdır ve kaynak ikisini de yazar: bir yerde koğuculukla dolaşmak, bir yerde sılayı rahim etmek, malını sağlığında adaletle bölmek ve çocuklarını evlendirmek. Hangisinin çıkacağını belirleyen ölçü aynı eserin mukaddimesindedir: iki yüzü olan her şeyin güzel yüzü sâlih olana, çirkin yüzü öbürüne verilir.

Kemik ve ilik ayrı yazılır: kemikler dayanak, ilik biriktirilmiş ve saklanmış maldır. Bir yöntem kitabında bu bir vaka üzerinden anlatılır. Adam “kemik olmuştum, üzerimde et vardı ve onu yiyordum” der; cevap sahnedeki sırayı ömrün sırasına çevirir: başı rızık, ortası darlık, sonu, içinde ilik varsa, yine rızık.

Ne demek değil: Bu sayfadaki hiçbir satır kimsenin sağlığı, ömrü ya da başına gelecekler hakkında bir bilgi değildir; et bahsindeki ağır okumalar bu sitede haber olarak verilmez. Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir, dinî bir hüküm veya fetva niteliği taşımaz. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarında da rüyaların delil olmadığı ve rüyalarla amel edilmeyeceği belirtilir.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada et sahnesinde anlatılan ayrıntı çoğu zaman etin kendisi değil, onunla ne yapıldığıdır: pişirmek, kesmek, bölüşmek, tabakta bırakmak. Rüyayı anlatan kişi genellikle bir emek ya da pay meselesinin ortasındadır: karşılığını alamadığını düşündüğü bir iş, bölüşülmemiş bir miras, kimin ne kadar çalıştığının konuşulduğu bir ortaklık.

Çiğ etin bıraktığı tiksinti de anlamlı sayılır. Tiksinti korkudan başka türlü çalışır: korku bir tehlikeyi gösterir, tiksinti düzeltilmesi gereken bir şeyi. Bu yüzden çiğ et sahnesi çoğunlukla ertelenmiş bir düzeltmeyle beraber anlatılır.

İki okumanın buluştuğu yer burasıdır. Klasik kaynak eti kazanca ve söze bağlar, psikolojik okuma emeğe ve paya; ikisi de rüyanın bir haber değil, bir hesap getirdiğini söyler: kimin payına ne düştüğünü.