Rüyada Koyun Görmek

Genel anlamı

Koyun rüyaya bir hayvan olarak girer, tabirnâmelere ise bir varlık kalemi olarak geçer. Sebebi hayvanın kendisindedir: yünü kırkılır, sütü sağılır, kuzusu ayrıca sayılır, sonunda eti alınır. Dört ürün de hayvandan çıkar ve dördü de aynı yere, sahibine gider. Klasik metinlerin koyunu insan tipleri arasında değil mal bahsinde tutmasının sebebi budur.

Bunun rüyadaki karşılığı tek cümleyle söylenir: koyun bir şey yapmaz, koyundan alınır. Sahneyi hayvanın davranışı değil, hayvana yapılan kurar. Yorumu belirleyen fiillerin hepsi insanın elindedir; gütmek, sağmak, kırkmak, satın almak, kesmek.

Bir ayrıntı daha var. Koyun rüyada seyrek olarak yalnız durur: yanında ya bir sürü, ya bir çoban, ya da bir bıçak bulunur. Tabir de bu üç komşuya sırayla bakar. Önce hayvanın kime ait olduğu sorulur, sonra ona ne yapıldığı; hayvan kesildiği anda bahis kapanır ve konu rüyada et görmek maddesine geçer.

İslami rüya tabiri

Koyunun klasik kaydı iki başlıklıdır: helal mal ve uysal, idare edilen bir kimse. İbn Sîrîn’e nispet edilen külliyatta, Abdülganî en-Nablusî’nin Ta’tîru’l-enâm fî ta’bîri’l-menâm’ında ve Halîl b. Şâhîn ez-Zâhirî’nin el-İşârât fî ilmi’l-ibârât’ında bu iki karşılık yan yana durur. Görünüşte ayrı düşerler; ama ikisi de aynı şeyi ister, bir sahip. Mal birinindir, güdülen sürü de birinin.

Koyun kimindi

Kendi koyununuzsa, yani ağılınızda ya da evinizin yanındaysa, okuma doğrudan helal mal tarafındadır: elinizde duran ve size ait olan bir kazanç. Somut karşılıkları sayılabilir cinstendir; kirası düzenli gelen bir mülk, yıllardır aynı yerden gelen bir gelir, borcu bitmiş ve tapusu elinizde olan bir şey.

Güttüğünüz ama sizin olmayan bir sürüyse, mülkiyet ile idare ayrı ellerdedir. Hayattaki karşılığı tanıdıktır: sorumluluğunu taşıdığınız ama kararını veremediğiniz bir bölüm, sizin adınıza kayıtlı olmayan bir işin bütün yükünü sizin çekmeniz.

Satın aldıysanız ya da size hediye edildiyse mal bahsinin genel ölçüsü işler ve sorulan şey malın nereden geldiğidir; bu ölçünün toplandığı yer rüyada para görmek sayfasıdır.

Ne demek değil: Koyunun helal mal ile kaydedilmesi, bu rüyayı gören herkesin eline mal geçeceği bilgisi değildir. Rüya zannî bilgi verir, kat’î delil sayılmaz; bir kazanç beklentisi rüyaya dayandırılmaz.

Rüyanızı bulun

Rüyanızda ne oldu?	Kısaca nasıl okunur
Ağılınızda ya da evinizin yanında bir koyun vardı	Size ait, elinizde duran helal bir mal
Koyun semiz ve bakımlıydı	Malın yerinde ve bereketli olması
Cılız, hasta ya da güçsüz bir koyundu	Bakım isteyen, zayıflamış bir gelir
Koyun güttünüz	İdare sizde; sorumluluk mülkiyetten önce gelir
Sürü sizin değildi, siz güdüyordunuz	Mülkiyet ile idarenin ayrı ellerde olması
Koyunu sağdınız	Rızkın kaynağının elde olması
Yününü kırktınız	Malı eksiltmeden alınan pay
Koyun sürüden ayrıldı	Korumanın dışına çıkan bir şey
Koyun kayboldu, bulamadınız	Gözden kaçan bir eksilme
Sürü dağıldı, önünü alamadınız	İdarenin yetişmediği bir ölçek
Sürü bir başkasının peşinden gitti	İdarenin el değiştirmesi
Koyun satın aldınız	Bedeli ödenerek girilen bir mülkiyet
Size koyun hediye edildi	El üstünden gelen bir imkân
Koyun kestiniz	Malın elden çıkıp başka bir şeye dönmesi
Kesme kurban niyetiyleydi	Ayrı bir bahis: paylaşım ve bereket
Kuzu gördünüz, kucağınıza aldınız	Bakıma muhtaç olanın sorumluluğu
Koyun beyazdı ya da siyahtı	Renk sırada sonuncudur; sahibi ve hâli önce gelir

Sürüde bakılacak yer koyunlar değildir

Sürü sahnesinde kaydedilen şey sayı değildir. Koyun kendi başına yön bulmayan bir hayvandır; sürünün yönü güdenindir. Bu yüzden bakılacak yer sürünün önüdür: orada siz mi vardınız, bir başkası mı, yoksa kimse yok muydu.

Sürünün toplu ve sakin yürümesi idarenin yettiği yerdir. Dağılması ve toplanamaması ise bir kayıp değil, ölçek kaydıdır: elinizdeki iş, sizin idare edebileceğinizden büyümüştür.

Tek bir koyunun sürüden ayrılması ayrıca kaydedilir. Türkçe bunu bir atasözüyle söyler: sürüden ayrılanı kurt kapar. Muabbirin dilin atasözlerini ve deyimlerini bilmesi klasik usûlde ehliyet şartları arasında sayıldığı için bu söz de yorumun içindedir. Kaydedilen şey ayrılanın başına gelecek olan değil, korumanın dışına çıkmış olmasıdır: takip edilmeyen bir hesap, kimsenin sormadığı bir iş, evden uzaklaşmış bir yakın.

Sahnede bir de kurt varsa okuma burada bitmez. Rüyada kurt görmek maddesinde koyun sahnenin kenarında durur ve orada aranan şey onun kimin sorumluluğunda olduğudur; burada koyun merkezdedir ve aranan şey onun kime ait olduğudur. Sorumluluk ile mülkiyet her zaman aynı elde toplanmaz, iki sayfa da bu yüzden ayrı durur.

Kesilen koyun ve kurbanın ayrı tutulması

Klasik metinlerde koyun kesmek tek başına kötü bir alâmet sayılmaz. Kaydedilen şey malın elden çıkıp başka bir şeye dönüşmesidir.

Hayvan kesilince bu maddenin işi biter. Devamı rüyada et görmek bahsindedir ve orada ölçü değişir: et maddesi elde edilenin kullanılabilir hâle gelip gelmediğine bakar, bu madde ise hayvan daha canlıyken kimin elinde durduğuna.

Türkçe bu sahneyi bir deyimle de kaydetmiştir: koyun can derdinde, kasap et derdinde. Deyim aynı ânın iki taraftan iki ayrı şey göründüğünü söyler ve rüyada bakılacak yeri gösterir: siz sahnenin hangi tarafındaydınız, kesen mi, seyreden mi.

Kurban bahsi ayrı tutulur. Kurbanı kesme fiili değil niyet tanımlar; rüyada bir koyunun kesilmesi tek başına kurban sahnesi değildir. Niyet açıkça kurbansa okuma paylaşım ve bereket tarafına geçer, etin dağıtılması ve ikram edilmesi ayrıca kaydedilir. Niyet belli değilse sahne kurban sayılmaz, mal bahsinde okunur.

Ne demek değil: Rüyada kurban kesmek uyanık hayatta bir ibadetin yerine geçmez, bir vecîbenin ifası sayılmaz. İbadetin hükmü rüyadan alınmaz; bu sınır klasik kelâmda açıkça çizilmiştir.

Sağmak, kırkmak, kuzu

Koyunda dikkat edilecek ikinci ayrıntı şudur: hayvanın verdiklerinin çoğu hayvanı eksiltmez. Sağmak ve kırkmak malı yerinde bırakır, kesmek ise malın kendisini bitirir. Klasik okumada bu fark korunur; sağılan ve kırkılan koyun sürekliliği olan bir gelir tarafında, kesilen koyun bir defalık bir dönüşüm tarafında durur.

Sütün kendisi başlı başına bir maddedir ve orada ölçü saflıktır: rüyada süt görmek. Burada ise süt bir ürün olarak değil, sağma fiilinin kimin elinde olduğu üzerinden okunur.

Kuzu ayrı bir madde gibi ele alınmaz; koyunun küçüğüdür ve fark derecededir. Kuzuda mal tarafı geri çekilir, bakım tarafı öne çıkar: henüz bir şey vermeyen, verilmesi gereken. Yeni kurulmuş bir iş, küçük bir çocuk, beslenen ama daha gelir getirmeyen bir emek.

İnekle karıştığı yer

Aynı ağıldan çıkmalarına rağmen rüyada inek görmek maddesi başka bir şey arar. İnekte belirleyici olan hayvanın besisidir ve okuma bir devreye, bir seneye bağlanır; koyunda besi yalnızca malın hâlini gösterir, asıl mesele hayvanın kime ait olduğudur. Adet de iki maddede ayrı düşer: inekte sayı süre tarafına geçer, koyunda ölçek ve idare tarafına. Aynı bahsin öbür maddeleri hayvan rüyaları bölümündedir.

Tasavvufî cetveldeki satırı

Koyunun bir kaydı da nefis dereceleri cetvelindedir. Tasavvufî tabirde karşılıklar rüyayı görenin derecesine göre verilir ve koyun bu cetvelde helal ve mübarek karşılığıyla nefs-i levvâme satırında geçer (A. Demir, “Tasavvufta Rüya Tabiri”, Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 1/9, 2017, s. 41-49).

Buradaki kelime seçimi dikkat ister. Cetvel koyun için “iyi” ya da “uğurlu” demez, helal der. Yani sorulan şey hayvanın hayır getirip getirmediği değil, malın nereden geldiğidir. Bu sayfanın baştan beri mülkiyet üzerinde durmasının klasik dayanağı budur.

Cetvelin kendi ölçüsü ters yönde de işler: rüya mevsime, mekâna, şahıslara, görene ve görülene göre farklı yorumlanır. Sürüsünü her akşam sayan biri ile koyunu yalnızca bayram sabahı görmüş biri aynı sahneyi aynı ağırlıkta okumaz.

Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm veya fetva niteliği taşımaz. Diyanet İşleri Başkanlığı yayınlarında rüyaların delil olmadığı ve onlarla amel edilmeyeceği belirtilir. Huzursuz eden bir sahne kaldıysa tabir âdâbı yön verir: Diyanet İşleri Başkanlığı yayını Hadislerle İslâm, rüyaların daima hayra yorulmasının istendiğini kaydeder.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada koyun, evcilleşmenin en ileri götürüldüğü hayvandır: kendini savunmaz, yönünü kendi bulmaz, insansız yaşayamaz. Sembolleri kişinin iç dünyasındaki karşılıklarıyla okuyan yaklaşımda (C. G. Jung, İnsan ve Sembolleri) bu tür figürler iki yönlü ele alınır. Bir yanda bakma ve korunma ihtiyacı vardır, öte yanda kendi yönünü başkasına bırakmış olma duygusu.

Türkçedeki “koyun gibi” ifadesi bu ikinci tarafa aittir ve rüyayı anlatan kişilerin diline çoğu zaman kendiliğinden girer. Sürünün içinde huzurla yürümek ile sürüden ayrılamamak aynı şey değildir; ikisini birbirinden ayıran şey sahnedeki duygudur.

Sağmak, kırkmak ve besleme sahneleri ağırlıklı olarak bakım verme tarafında anlatılır; uzun süredir birine ya da bir işe bakan kişilerin rüyalarında sıklaşır. Kesilme sahnesinin bıraktığı huzursuzluk da resmin dışında değildir. Rüyanın nerede ve kimin yanında görüldüğü klasik usûlde ayrıca tespit edilir; uyandığınızda kalan his de o tespite dahildir.