Rüyada Boşanmak

Genel anlamı

Uyandıktan sonra hâlâ aynı evde olduğunuzu fark etmek birkaç saniye alır: rüyada bir ayrılık lafzı geçmiş, bir kâğıt imzalanmış ya da eşyalar ikiye bölünmüştür. Klasik tabir bu sahneye bakarken ilk iş olarak evliliği değil, çözülen bağın hangi bağ olduğunu sorar.

Talak, tabir literatüründe müstakil bir maddedir ve oradaki okumaların neredeyse hiçbiri doğrudan evlilikle ilgili değildir. Nablusî maddeyi “bulunduğu hâlden ayrılmak” diye açar; bekâr biri için rüyadaki boşanma, hayra da çıksa şerre de çıksa, içinde bulunduğu durumdan çıkmasıdır.

Boşanma, bekâr kişi için rüyada, hayır da olsa şer de olsa, içinde bulunduğu hâlden ayrılmasıdır.

Ta’tîru’l-enâm

Müntehabü’l-kelâm aynı yere daha kısa bir cümleyle varır: talak ayrılıktır. Sahnede eş durur, fakat tabir edilen şey eş değil, kişinin bir şeye bağlı kalma hâlidir. Eş sahnesinin genel çerçevesi rüyada eşini görmek sayfasındadır; burada yalnız ayrılık bahsi ele alınır.

İslami rüya tabiri

Birinci soru: dönüp gelecek bir kapı bıraktınız mı?

Klasik tabirde boşanma sahnesini ikiye ayıran asıl ölçü, geri dönüşün açık kalıp kalmamasıdır.

Fıkıhta talakın ric’î (dönüşlü) ve bâin (dönüşsüz) ayrımı vardır ve tabirciler bu ayrımı olduğu gibi rüyaya taşır. Nablusî, dönüşlü bir ayrılık görenin işini ve zanaatını birkaç gün bıraktığını, ama dönme niyetini koruduğunu söyler; dönüşsüz tarafta aynı adam işini bırakır ve dönmeye niyeti kalmaz.

Karısını dönüşlü talakla boşadığını gören, işini ve zanaatını birkaç gün bırakır ve ona dönmeye niyetlidir; bâin talakla boşarsa işini bırakır, dönmeye niyeti olmaz.

Ta’tîru’l-enâm

Aynı madde üç talakı “bulunduğu hâle dönüşü olmaması”, tek talakı ise “bulunduğu hâle dönmesi ya da dargın olduğu kişiyle barışması” diye karşılar. Rüyada bir sayı duyduysanız ya da uyanınca “bir daha olmaz” hissi kaldıysa, yorumun hangi tarafa bakacağını bu belirler.

İkinci soru: sizin elinizde tuttuğunuz şey ne?

Kaynaklar aynı sahneyi vali için azl, zanaatkâr için işi bırakmak diye okur; yorum rüyayı görenin elinde ne olduğuna göre değişir.

Müntehabü’l-kelâm bu ayrımı tek cümlede kurar ve dönüş şartını da ekler.

Kadının boşanması vali için azledilmesi, zanaatkâr için işini bırakmasıdır; dönüşlü boşarsa işine geri döner.

Müntehabü’l-kelâm

Nablusî de boşanmayı “beraberinde olan bir mülkten ayrılmak” ve geçimin bozulması tarafında kaydeder; gerekçesi kadının erkeğin dünyası sayılmasıdır. Buradaki okuma bir kehanet değil, bir denklik kurmadır: elde tutulan ve bırakılması ağır gelen şey neyse, rüya onu eş sûretinde gösterir. Aynı maddede ayrılığın ardından bir istiğna, yani ihtiyaçsızlaşma hâli de kaydedilir, yani kaynak iki tarafı bir arada tutar.

Bir de ters yön vardır. Müntehabü’l-kelâm evli birinin rüyada öldüğünü görmesini boşanma tarafında okur, çünkü ölümle de ayrılık vâki olur. Metinlerde talak bir olay değil, ayrılık ailesine ait bir dildir.

Üçüncü soru: boşanma lafzı mı geçti, yoksa yalnız ayrılık karinesi mi vardı?

Kaynaklar talakı yalnız sözle karşılamaz; lafız geçmemişse yorum sahnedeki karinelere bakar.

İbn Gannâm bu karineleri tek tek sayar: evini satan kişi eşini boşar, evin yıkılması boşanmaya çıkabilir, eşini sattığını gören onu boşar. Bineğinden inen adamın durumunda ölçü yine niyettir ve dönme niyeti taşımadan inmişse okuma ayrılık tarafına geçer. Müntehabü’l-kelâm ise yatağını toplayıp bir kenara koymayı eşten uzak düşmek sayar; sahnede ayrılığa işaret eden başka bir şey de varsa araya talakın girebileceğini söyler.

Evini satan, eşini boşar.

Ta’bîru’r-rü’yâ

Kavâidü tefsîri’l-ahlâm başka bir yoldan gider ve saçın tarakla dökülmesini talak tarafına koyar; dayanağı sahnenin kendisi değil kelimedir, çünkü taramayı ve salıvermeyi aynı kök karşılar. Doğum sancısı için de benzer bir ses yakınlığı kurar. Bu kayıt, tabir usûlünün yalnız görüntüyle değil kelimeyle de çalıştığını gösterir.

Dördüncü soru: sahnede hasta biri var mıydı, rüya kimin hâlini anlatıyor?

Kaynaklar hastalık varken bu sahneyi şifa ve ağırlaşma diye ayırır, fakat hiçbiri eşin niyeti hakkında tek kelime söylemez.

Nablusî, hasta bir eşi olan kişi dönüşlü bir ayrılık görürse şifanın umulduğunu kaydeder, dönüşsüz tarafı ise hastalığın ağırlaşması tarafında bırakır. Bu sayfada ikinci okuma bir ecel haberi olarak kurulmaz: ecelin bilgisi kimseye verilmemiştir, klasik usûlün böyle bir sahneden sonra söylediği ilk şey de yorum aramak değildir, rüyayı hayra yormak ve kötü sahneyi herkese anlatmamaktır.

İbn Gannâm’ın naklettiği bir vaka tabircinin nasıl çalıştığını iyi gösterir. Bir kadın, kocasının elinde iki demet çiçek gördüğünü anlatır ve demetlerden birini kendisi için ister.

Kadın kocasından demetlerden birini ister; o kendisine nergisi, ötekine mersini verir. Tabirci şöyle der: rüya doğru çıkarsa seni boşar, ötekini tutar.

Ta’bîru’r-rü’yâ

Tabirci kararını eşin sözünden değil çiçeklerin ömründen çıkarmıştır: nergis kısa durur, mersin kışın da yazın da yeşil kalır. Yorumun sahnedeki en küçük ayrıntıdan çıktığı, kişinin niyetinden çıkmadığı yer tam olarak burasıdır.

Ne demek değil: Rüyada boşanmak, bir ayrılık kararının alındığını ya da eşinizin böyle bir niyet taşıdığını göstermez. Rüya kimse hakkında delil sayılmaz ve karşı tarafın aklından geçen hakkında sahnede hiçbir bilgi yoktur; okumalar rüyayı görenin hâline bakar. Sahnenin hangi rüya çeşidine girdiğini ayırmak için rüya çeşitleri rehberine bakabilirsiniz.

Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm veya fetva niteliği taşımaz.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada boşanma sahnesi genellikle bir ayrılık isteği olarak değil, bir yük hesabı olarak ele alınır. Uykunun gün içinde çokça dönülüp durulan malzemeyi yeniden işlediği kabul edilir; taşımakta zorlandığınız bir sorumluluk varsa, zihnin onu en bilinen ayrılık sahnesiyle canlandırması beklenen bir durumdur.

Sahnenin iş, mevki ve geçimle birlikte anlatılması klasik kayıtla da örtüşür. İstifa düşünülen dönemlerde, uzun süren bir ortaklık gözden geçirilirken ya da taşınma gibi büyük bir karar yaklaşırken bu rüyaların sıklaşması sık rastlanan bir tablodur.

Boşanma sürecinin içinden geçen biri içinse rüya zaten gündüzün devamıdır ve ayrı bir işaret taşımayabilir. Sabah kalınca sorulacak yararlı soru, rüyada kimin kimi bıraktığı değil, hangi bağın ağırlaştığını fark ettiğinizdir.