Rüyada Düğün Görmek

Genel anlamı

Düğün rüyasından uyanan insanın aklına gelen ilk şey çoğu zaman sahne değil, duyduğu bir söylentidir: “düğün iyiye yorulmaz.” Klasik sözlükler bu söylentiyi ne doğrular ne yalanlar; onun yerine okumayı neyin çevirdiğini yazar.

Düğün maddesi tek bir şartla açılır: içinde çalgılar ve şarkıcılar varsa ağırlık düğünü görene değil, o düğünün kurulduğu evin halkına yazılır. Hemen ardından gelen ikinci cümle bugünkü rüya sitelerinin hiçbirinde geçmez: düğün yaptığını görüp gelini hiç görmeyen, adı söylenmeyen, tarifi bile edilmeyen kişi ile gelini gören ya da adı söylenen kişi aynı okunmaz. İkincisi için kaynağın yazdığı karşılık şudur: size doğru gelen dünya. Eline geçen imkân, açılan kapı, adı konmuş bir kazanç.

Bu ayrım sayfanın tamamını yönetir: belirleyici olan törenin büyüklüğü değil, sahnenin tamam olup olmadığıdır. Kim göründü, ne duyuldu, siz neredeydiniz. Rüyanızı hatırlarken sorulacak ilk soru “düğün kimindi” değil, “gelini gördüm mü.”

Kendi nikâhınızı gördüyseniz okuma ayrı bir bahse geçer: rüyada evlendiğini görmek. Sahne başkasının töreninde geçtiyse rüyada başkasının düğününü görmek, ayrıca gelin, gelinlik ve damat için ayrı sayfalar vardır.

İslami rüya tabiri

Düğününüz hangisiydi

Rüyanızda ne oldu?	Kısaca nasıl okunur
Sade bir düğündü, çalgı ve oyun yoktu	Hayır ve fayda; ölçüsü eşin hâli kadar
Çalgılar ve şarkıcılar öndeydi	O evin halkı için ağır kaydedilen hâl
Davul çalıyordu, bağırış vardı	İçi boş, sesi büyük bir haber
Gelini gördünüz ya da adı söylendi	Size doğru gelen dünya: eline geçen imkân
Gelini hiç görmediniz, adı da söylenmedi	Sahnenin en eksik hâli; tek yoruma bağlanmaz
Düğünü siz kurdunuz, masraf sizdeydi	Hesabı ve kalabalığı üstlenmek
Davet edildiniz, gittiniz	Sevinç ve ferahlık
Düğün yemeğinde bulundunuz	Sıkıntının kalkması, etrafınıza insan toplanması
Siz davet verdiniz, insanları çağırdınız	İki yönlü: pişmanlık ya da öncülük
Ev halkınızla, aranızda yabancı yokken oynadınız	Sevinç ve tokluk
Yabancıların arasında oynadınız	Ayrı ve ağır kaydedilir
Sizi oyuna çektiler, kalkmadınız	Bir sertlikten ve töhmetten kurtulmak
Âdet üzere alay ve tören vardı	Makam ya da yayılan güzel bir ad
Bekârsınız, tanıdığınız biriyle evlendiniz	Üstesinden gelebileceğiniz bir işe girişmek
Tanımadığınız biriyle evlendiniz	Adı henüz konmamış bir bağ, yer değiştirme
Tanımadığınız yaşlı biriyle evlendiniz	Bolca hayır; sıkıntıdaysanız sıkıntıdan çıkış
Hamilesiniz, evlendiğinizi gördünüz	Kız evlat tarafı
Hamilesiniz, gelin gibi donatıldınız	Erkek evlat tarafı
Çocuğu olan bir kadınsınız	Sıra size değil, evladınıza gelir
Evlendiniz, sonra eşinizi kaybettiniz	Yoran ama kazandırmayan bir iş
Vefat etmiş biriyle evlendiniz	Umudu kesilmiş bir işin canlanması
Elinize kına yakıldı	Eşin ihsanı ve iltifatı
Düğün, hiç düğün olmayacak bir yerdeydi	Dağılma ve ayrılık tarafı
Başınızda çelenk ya da taç vardı	Nikâh tarafı; cinsi kalıcılığı belirler
Düğün yarıda kaldı, dağıldı	Tamamlanmamış bir geçiş

Gelini gördünüz mü: kaynakların ayrıştığı yer

İki eser bu sahneyi neredeyse aynı cümlelerle anlatır ve sonunda ayrılır. İkisi de aynı şeyle başlar: düğün yaptığını görüp gelini görmeyen, adı söylenmeyen kişinin sahnesi eksiktir. Sonra biri şöyle devam eder: gelini gördüyse ya da adı söylendiyse bu ona yönelen dünyadır. Öteki tam aynı yerde ters uca gider: gelini gördüyse üzerine binen ağır bir borçtur.

İki okuma göründüğü kadar uzak değildir: ikisi de adı konmuş, yüzü belli, sizden bir karşılık bekleyen bir şeyin hayatınıza girdiğini söyler. Kazanç tarafında bu, imzalanan bir sözleşme, açılan bir dükkân, elinize geçen bir yetkidir. Yük tarafında ise aynı şeyin faturasıdır: on iki ay sürecek bir taksit, üstlendiğiniz bir bakım, “sen hallet” denip önünüze konan bir iş. Hangisi olduğunu tören değil, uyandığınızda içinizde kalan his söyler: genişleme mi, daralma mı.

Gelinin hiç görünmediği sahneye gelince: kaynakların bu maddede en ağır kaydettiği yer orasıdır ve bu sayfa onu bir haber olarak vermez. Söylenebilecek olan şudur: yüzü görünmeyen, adı söylenmeyen bir tarafla kurulan bağ tek bir yoruma bağlanmaz. Kiminle, kimin adına, ne için; üçü birden belli değilse mesele henüz sizin elinizde değil demektir.

Düğünü siz mi kurdunuz, yoksa çağrıldınız mı

Kaynaklardan biri bu ayrımı tek cümlede verir ve cümlenin sonundaki şart en kıymetli kısmıdır: düğün, onu kuran için bir yük, davet edilen için sevinç ve ferahlıktır; yemek görülmediyse.

Kuran taraf için karşılık tanıdıktır: salonun parası, listeye kimin girip kimin girmeyeceği, küsleri aynı masaya oturtmak, sabaha kadar süren hesap. Sevinç ortadadır, yorgunluk sizdedir. Çağrılan taraftan ise kimse bir şey beklemez; karşılığı dahil edilmektir: adınızın bir listede geçmesi, uzak durulan bir aileye yeniden kabul edilmek.

Sofraya oturduysanız okuma yemek bahsine kayar: bir düğün yemeğinde bulunmak, üzerinizdeki sıkıntının kalkması ve etrafında insan toplanan bir yer olarak kaydedilir. Aynı maddede ikinci bir yön daha yazılıdır: aynı sofra, el ya da dille incitmeye de çıkabilir. Düğün sofrası tek başına hayır sayılmaz.

Şaşırtıcı bir sahne daha var: davetin kendisini vermek. Kaynaklardan biri bunu doğrudan kınanma ve pişmanlık tarafında okur ve gerekçe olarak bir kıssayı anar: bütün mahlûkatı bir gün doyurmak isteyip tek bir canlıyı bile doyuramayan kişinin hâli. Mesele cimrilik değil, taşınamayacak bir ikram sözü vermektir. Öteki eser aynı sahnenin öbür yüzünü kaydeder: çağırdığınız insanların evinize girip çıktığını gördüyseniz okuma bir topluluğun başına geçmeye döner.

Çalgı, davul ve oyun: düğünü çeviren şey sestir

Sözlüklerin düğünü ağır okuduğu her yerde aynı iki kelime geçer: çalgılar ve şarkıcılar. Bir yöntem metni bunu kaide hâline getirir ve tersini yazar: çalgısız ve oyunsuz evlilik hayır ve faydadır, ölçüsü de eşin hâli kadardır. Bu, bütün bahsin kilididir: ağırlaştıran şey düğün değil, düğünün içindeki gürültüdür.

Davul ayrıca kaydedilir ve gerekçesi açıktır: içi boştur, sesi büyüktür, bu yüzden karşılığı içi boş bir haberdir. Yanında bağırış ve oyun varsa okuma o evin halkına döner. Bugünkü karşılığı tanıdıktır: ortalığı ayağa kaldıran, sonra elde bir şey bırakmayan bir dedikodu.

Oyun ikiye bölünür ve ölçü kimin arasında oynandığıdır. Evinizin içinde, yalnızca ev halkı varken oynamak sevinç ve tokluk sayılır; gerekçesi yazılıdır: insan ancak sevinçten ve doygunluktan oynar. Aynı oyun yabancıların arasında oynanırsa ayrı ve ağır kaydedilir. Sizi oyuna çekip de kalkmadıysanız okuma nettir: bir sertlikten ve bir töhmetten kurtulmak.

Aynı bahsin en güzel gerekçesi şudur: hapiste olan birinin oynaması hapisten çıkıştır, çünkü oyun ancak geniş bir yerde olur, hapis ise içindekine dardır.

Son ölçü mekândan gelir. Çalgının, feryadın, dövünmenin âdeti olmayan bir yerde görülmesi ayrı okunur: dağılma, ayrılık, o yerin bozulması. Düğün salonunda davul beklenir; mutfakta ya da iş yerinde beklenmez.

Düğün ile cenaze niçin aynı kapıdan okunur

Halk arasındaki tedirginliğin kaynağı burasıdır. Kaynaklar bunu gizlemez ama sebebini de yazar, sebebi öğrenince korku kalkar.

En açık cümle şudur: bekârın ölüm görmesi evliliğe, evlinin ölüm görmesi ayrılığa yorulur; yazılı gerekçesi de “çünkü ölümle ayrılık gerçekleşir”. Bağı kuran şey ecel değil ayrılıktır: iki törende de bir kişi kendi evinden çıkar, başka bir eve girer, arkasında bir boşluk kalır.

İkinci gerekçe hamam bahsinde geçer. Kaynak bekâr bir adam için üç ihtimali yan yana sayar: evlenir, bir düğün yemeğine katılır ya da bir cenazeye. Üçünü birleştiren şeyi de yazar: gürültü, kalabalık, gam ve keder. Aynı mantık bahçe maddesinde de görülür; ağaçlar sofra, meyve yemektir, meyvenin cinsi hayra çıkıyorsa aynı sofra düğün sofrası, gama çıkıyorsa yas yemeği olur. Sahne bir, ad iki.

Yani metinler “düğün ölümdür” demez. Dedikleri şudur: bu iki sahne rüyada aynı sûreti kullanır, çünkü ikisi de kalabalık, gürültülü ve geri dönüşü olmayan bir geçiştir. Cenaze tarafına dönen bir düğünde bakılacak yer, hangi sesin ağır bastığıdır.

Hasta, bekâr, hamile: aynı tören herkeste aynı çıkmaz

Kaynaklar bu bahiste tek sahneyi görenin hâline göre defalarca böler.

Bekâr biri tanıdığı biriyle evlendiğini gördüyse karşılık nettir: üstesinden gelebileceği bir işin peşine düşer. Tanımadığı biriyle evlendiyse ya da karşı taraf hiç görünmediyse metin bunu “bir evden bir eve göç” diye kaydeder. Tanımadığı yaşlı biriyle evlenmek ise tersine döner ve bolca hayır tarafında yazılır; sıkıntıda olan için sıkıntıdan çıkış olarak geçer.

Hamile bir kadın evlendiğini gördüyse kaynak kız evlat tarafını yazar; takı ve taçla gelin gibi donatıldıysa erkek evlat tarafını. Ayırt eden şey sahne değil, süsün varlığıdır.

Çocuğu olan bir kadın evlendiğini gördüyse okuma kendisine değil evladına döner: sıra evlattadır. Kaynaklar burada da ayrışır, biri oğlu öteki kızı yazar. Ortak dedikleri şudur: rüya sizin nikâhınıza değil, elinizdeki sıraya bakar.

Bugünkü karşılığı en çok tutan eksen şudur: evlilik meslekle tabir edilir. Kaynak bunu kaide olarak yazar; evlendiğini görüp eşini kaybeden kişi, emek ve zahmetten başka bir şey vermeyen bir işte çalışır. Sahnede kaybedilen bir insan değil, elde ne kaldığıdır: sabahtan akşama koşup ay sonunda geriye bir şey bırakmayan iş.

Bir tabircinin kendi kaydettiği iki vaka bu ekseni açar. Adamın biri “güzel bir kadınla evlendiğimi gördüm” der; tabirci “sen ahiretle meşgulsün” diye başlar, adam doğrular, tabirci “ibadeti bırakıp dünyayla meşgul olacaksın” diye bitirir. Bir kadın “çirkin yüzlü, üstünde zırh olan bir adamla evlendim” der; tabirci sıkıntının savaşan biri ya da bir demirci tarafından geleceğini söyler. İkisinde de yorum düğünden değil, eşin üstündeki ayrıntıdan çıkıyor.

Düğünün haberi düğünden önce gelir

Sözlüklerde düğün çoğu zaman görülmeden, başka maddelerin arkasından çıkar; hepsinde ortak olan şey iki ayrı şeyin birbirine bağlanmasıdır.

• Saçınızın başka birinin saçına düğümlenmesi: aralarında ortaklık ya da dünürlük ve nikâh akdi.
• İki ev arasına kurulan bir kemer. Bir adam tabirciye, tanıdığı birinin kendi eviyle onun evi arasına kemer kurduğunu gördüğünü söyler. Tabircinin tek sorusu şudur: “Annenle evlendi mi?” Adam gidip sorar, annesi doğrular. İki hane arasına kurulan yapı, iki hane arasındaki bağdır.
• Evinize giren tanımadığınız bir at: eyerliyse nikâhla bir kadın, çıplaksa dünürlükle bir adam girer.
• Yerinde olmayan bir yerde biten ot: eve giren yeni bir kök.
• Değirmen satın almak: bekârsa evlenmek, çocuğu varsa evlendirmek; kaynak bunu değirmen sesinin düğün sevincine karşılık gelmesine bağlar.
• Başınızdaki çelenk ya da taç: nikâh tarafı; kalıcılığını çelengin cinsi belirler. Ömrü kısa bir çiçekten örülmüşse kalıcı sayılmaz, ömrü uzun bir yapraktan örülmüşse kalıcı bir eş.
• Karanlık bir gecede doğan sabah yıldızı: kaynak bunu gelin alayının kendisi sayar ve tersini de yazar, gelin alayını gören sabah yıldızını görmüş demektir.

Kına ayrı kaydedilir ve düğünden sonrasına bakar: kadının parmaklarını kına ile boyaması eşinin ona iltifatı olarak okunur, kına tutmaz ve çıkarsa eşinin sevgisini göstermemesi olarak.

Bir de aracılık sahnesi var. Adamın biri rüyada hüdhüd kuşuna döndüğünü anlatır; tabirci “bir erkekle bir kadın arasında evlilik için gidip gelirsin” der. Adam “bu iş tamam olur mu” diye sorar; cevap şudur: “Zorluktan sonra tamam olur.” Gerekçesi yazılıdır: o kuş, iki taraf arasında elçilik yapmıştı.

Ne demek değil: Bu sayfadaki hiçbir satır, sizin ya da bir yakınınızın ömrü, sağlığı yahut başına gelecekler hakkında bilgi değildir; klasik metinlerin düğünle cenazeyi aynı kapıdan okuması bir haber değil, iki sahnenin birbirine benzemesidir. Rüyada görülen kişi de o kişinin kendisi sayılmaz: kaynaklardaki kaide, rüyanın kişiye bağlı bir başkası için de çıkabileceğini söyler. Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir, dinî bir hüküm, fetva ya da tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarında da rüyaların delil olmadığı ve rüyalarla amel edilmeyeceği belirtilir.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada düğün, kişinin kalabalığın ortasında ve rolü belli olduğu tek sahnedir. Bu yüzden anlatılan ayrıntı çoğu zaman duygu değil aksaklıktır: kıyafetin hazır olmaması, salonu bulamamak, kimin evlendiğini bilememek, davetlilerin hiçbirini tanımamak. Hepsi aynı yere bakar; üstlenilmiş ama içine tam yerleşilmemiş bir rol.

Klasik metinlerin ölçüsü de tuhaf biçimde aynı yere düşüyor. Onlar da sahnenin tamam olup olmadığına bakar: yüz göründü mü, ad söylendi mi, ses neydi. İki okuma da düğünü bir haber değil, bir eşik sayar.