Rüyada Abdest Almak

Genel anlamı

Abdestin tarifi, arkasından ne geldiğine bağlıdır. Kimse abdesti abdest olsun diye almaz; abdest bir işin öncesinde durur ve o iş söylenmeden abdestin ne olduğu da söylenmiş olmaz. Bu yüzden bu rüyada sorulacak ilk soru suyun nasıl olduğu değildir, şudur: neye hazırlanıyordunuz.

Kelime de aynı yeri gösterir. Abdest Farsçadır: âb su, dest el demektir. Fiil Türkçede “abdest almak” diye kurulur ve alınan şey suyun kendisi değil, sudan sonra doğan hâldir.

Dilin işaret ettiği bir ayrıntı daha var, üstelik rüya anlatımlarını doğrudan karıştıran cinsten. Türkçede “abdest bozmak” iki ayrı yerde kullanılır: hem abdestli olma hâlinin sona ermesi için, hem de eski kullanımda tuvalet ihtiyacı için. Rüyasını anlatan kişi çoğu zaman bu ikisini aynı cümlede toplar. Hangisinin görüldüğü ayrılmadan yorum yapılmaz; ikincisi bu sayfanın değil, rüyada tuvalet görmek sayfasının konusudur.

Dile bakmak burada bir üslup tercihi değildir. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin “Rüya” maddesinde muabbirin ehliyeti sayılırken dilin iştikakını, atasözlerini ve deyimlerini bilmek şartlar arasında geçer.

Sembolün asıl kendine has yanı ise sonunda ortaya çıkar. Yıkanmak biter, namaz biter; abdest bittiğinde geride bir hâl bırakır ve o hâl bozulabilir. Tabirde bu maddeyi ayrı yapan şey budur.

İslami rüya tabiri

Tabirnâme geleneğinin ana metinleri, İbn Sîrîn’e nispet edilen külliyat, Abdülganî en-Nablusî’nin Ta’tîru’l-enâm fî ta’bîri’l-menâm’ı, Halîl b. Şâhîn ez-Zâhirî’nin el-İşârât fî ilmi’l-ibârât’ı ve Osmanlı sahasında Seyyid Süleyman el-Hüseynî’nin Kenzü’l-Menâm’ı abdesti iki eksende kaydeder: hazırlık ve arınma. Abdestin bozulması bu iki eksenin içine karıştırılmaz, ayrı ele alınır.

Usûlün bu sayfada işleyen ölçüsü de baştan söylenmelidir. Rüya; mevsime, mekâna, şahıslara, görene ve görülene göre farklı yorumlanır, dolayısıyla aşağıdaki karşılıklar herkeste aynı okunmaz. İkinci ölçü hayra yorma ölçüsüdür: Diyanet İşleri Başkanlığı yayını Hadislerle İslâm, c. 1, s. 467, Hz. Peygamber’in rüyaların daima hayra yorulmasını istediğini kaydeder.

Yakın sembollerden nasıl ayrılır

Bu sayfanın komşuları var ve aradaki fark yorumun yönünü tamamen değiştirir. Ayrım, her sembolde ilk sorulan soruda görülür.

Yakın sembol	Orada sorulan	Abdestte sorulan
Yıkanmak	Üzerinizdeki kalktı mı	Sırası belli uzuvlara su değdi mi
Namaz kılmak	İş bitti mi	İşe başlanabilir hâle geldiniz mi
Su görmek	Suyun hâli nasıldı	Su yetti mi, ulaşabildiniz mi
Tuvalet görmek	Kapı kapandı mı	Alınan hâl sürdü mü

Fark en çok yıkanmakla arasında belirgindir ve karıştırılan da odur. Yıkanmak bütün bedenin arınmasıdır; kendi başına tamamlanmış bir iştir, arkasından bir şey gelmesi gerekmez. Abdest ise sayısı ve sırası belli birkaç uzva su değdirmektir ve tek başına tamamlanmış sayılmaz, çünkü bir devamı vardır. Aynı su, iki sembolde iki ayrı işi görür.

Rüyanızı bulun

Rüyanızda ne oldu?	Kısaca nasıl okunur
Abdesti başından sonuna aldınız	Bir işe usulünce başlamak
Abdest yarıda kaldı	Hazırlığı bitmeden başlanan bir iş
Su bol ve temizdi	Hazırlığın önünün açık olması
Su az akıyordu, zor yetişti	İmkânın dar olması; zahmete giren hazırlık
Su hiç bulunamadı	Hazırlık düşmez, şekli değişir
Su bulanık ya da kirliydi	Suyun hâli ayrı bir bahistir
Bir uzuv kuru kaldı	Eksik bırakılan hazırlık
Sırayı şaşırdınız, baştan aldınız	Kurulup kurulup ilerlemeyen bir başlangıç
Abdestiniz aldıktan sonra bozuldu	Yapılan hazırlığın tutmaması
Bozulunca kalkıp yeniden aldınız	Hazırlığın ikinci kez kurulması
Abdest alıp namaza durdunuz	Hazırlığın asıl işe bağlanması
Abdest aldınız ama arkasından bir şey gelmedi	Bekleyen, henüz kullanılmamış bir hazırlık
Başkasına su döktünüz, abdest aldırdınız	Faydanın sizden çıkması
Camide, şadırvan başında aldınız	Mekân yorumun içindedir
Abdestli olduğunuzu bilerek uyandınız	Alınan hâlin sürmesi

Neye hazırlandığınız

Bu maddenin ilk ekseni budur ve rüyanın en çok atlanan ayrıntısı da burada saklıdır: abdestten sonra ne yapmaya niyetliydiniz.

Klasik okuma abdesti tamamlanmış bir iş olarak değil, bir işin usulünce açılışı olarak kaydeder. Gündelik karşılıkları gösterişli değildir: bir görüşmeye girmeden önce evrakı toparlamak, taşınmadan önce evi boşaltmak, uzun süredir ertelenen bir konuşma için doğru vakti seçmek, bir işe girişmeden önce borçlarını kapatmak.

Rüyada abdest alınıp arkasından hiçbir şey gelmemişse bu da bir kayıttır. Hazırlık yapılmış ama kullanılmamıştır: hazırlanan sunumun toplantısı ertelenir, toplanan evrak çekmecede bekler.

Ne demek değil: Bu sahne kişinin dindarlığı, ibadeti ya da ahlakı hakkında bir not değildir. Metinler abdesti bir fiil olarak kaydeder, kişi hakkında bir yargı olarak değil. Rüyada abdest almayan biri hakkında da bunun tersi söylenmez.

Suyun bulunması

İkinci eksen suyun bulunup bulunmadığıdır. Abdestte su bir sembol değil, bir şarttır; onun için bu maddede suyun hâlinden önce miktarı ve ulaşılabilirliği sorulur.

Bol ve temiz su, hazırlığın önünün açık olması tarafında okunur. Damla damla akan, bir türlü yetişmeyen su ise imkânın darlığıdır: iş görülür ama zahmetle görülür.

Su hiç bulunamamışsa okuma değişir. Abdestin kendi usûlünde suyun bulunmaması hazırlığı ortadan kaldırmaz, hazırlığın şeklini değiştirir: su yerine toprakla alınan teyemmüm de bir hazırlıktır. Rüyadaki sahne de bu çerçevede ele alınır: işin iptali değil, imkânın daralması. Elindeki bütçeyle istediği evi tutamayıp daha küçüğüne razı olan biri bu sahneyi sık anlatır.

Suyun bulanık ya da kirli olması ise bu sayfanın değil, suyun kendi bahsinin konusudur; ölçüleri rüyada bulanık su görmek sayfasında toplanmıştır.

Uzuvlar ve sıra

Abdestin arınma ekseni, tam da sınırlı oluşundan doğar. Yıkanmakta ölçü yoktur, bütün beden yıkanır. Abdestte ise belli uzuvlar, belli bir sırayla ve belli bir ölçüde yıkanır.

Bu yüzden klasik okumada abdest ölçülü bir arınma sayılır. Hayattaki karşılığı çoğunlukla şudur: kişi bir meselede herkesin payını değil, kendi payına düşeni düzeltir. Kavgada haklı olduğu tarafı savunmayı bırakıp yalnızca kendi sert cümlesi için özür dilemek bu tarafta durur.

Bir uzvun kuru kalması, suyun bir yere hiç değmemesi ayrıca kaydedilir ve eksik bırakılan hazırlık olarak okunur: eksiğiyle verilen başvuru, okunmadan imzalanan sözleşme. Sırayı şaşırıp defalarca baştan almak ise başka bir sahnedir; orada eksik yoktur, ilerleme yoktur.

El ve uzuvlar üzerinden yapılan okumanın genel ölçüleri için rüyada el görmek sayfasına bakılabilir.

Abdestin bozulması

Bu, sembolün kendine has arıza hâlidir ve klasik metinler bunu ayrı tutar. Diğer sahnelerde soru “yapıldı mı” iken burada soru “yapılan durdu mu” hâline gelir.

Okuma hazırlığın yapıldığı ama tutmadığı tarafındadır. Somut karşılıkları tanıdıktır: iki hafta sürüp dağılan bir çalışma düzeni, barışıldıktan sonra aynı sebeple yeniden bozulan bir dargınlık, bırakıldığı söylenen ama geri gelen bir alışkanlık, kurulup kurulup bozulan bir bütçe.

Abdestin arka arkaya bozulduğu rüyalar ayrıca anlatılır. Orada bakılacak yer hazırlığın kendisi değil, bozan sebeptir: aynı sebep tekrar ediyorsa yorum da tekrara bakar.

Ne demek değil: Bozulma burada bir eksiklik alâmeti değildir, çünkü abdest zaten bozulmak üzere alınır: her abdestin bir ömrü vardır ve o ömür dolduğunda abdest kendiliğinden sona erer. Bu yüzden rüyada bozulan bir abdest, hiç alınmamış bir abdestle aynı yere konmaz; ortada tutmayan bir hazırlık vardır, yapılmamış bir hazırlık değil. Rüyanın devamında yeniden aldıysanız kaydedilecek şey de bozulma değil, hazırlığın ikinci kez kurulmuş olmasıdır.

Abdestten sonra ne olduğu

Abdest bir eşik olduğu için yorumun son parçası eşiğin arkasındadır.

Abdest alıp namaza durmak, hazırlığın asıl işe bağlanması olarak okunur ve kaynakların rahatlıkla hayra yorduğu tablo budur; namazın kendi ayrıntıları rüyada namaz kılmak sayfasındadır. Abdesti olmadığını fark ederek namaza durmak ise bu sayfanın değil o sayfanın konusudur; nakillerin birbirinden ayrıldığı yerlerden biridir ve orada yan yana konmuştur.

Abdest alıp dua etmek, yakarışın önüne konmuş bir hazırlık olarak ele alınır: rüyada dua etmek. Camide, şadırvan başında alınan abdestte ise mekân yorumun içine girer, çünkü orada hazırlık yalnız başına değil topluluk içinde yapılmıştır: rüyada cami görmek.

Abdestli olduğunu bilerek uyanmak, uyanınca kalan hissin yoruma dahil olduğu sahnelerdendir ve alınan hâlin sürmesi tarafında kaydedilir.

Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm veya fetva niteliği taşımaz. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarında belirtildiği üzere rüyalar bir delil değildir, onlarla amel edilmez. Rüyada alınan bir abdest de gerçekte bir ibadet yükümlülüğü doğurmaz.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada abdestin merkezinde temizlik değil eşik durur: başlamak üzere olmak, ama henüz başlamamış olmak.

Sembolleri kişinin iç dünyasındaki karşılıklarıyla okuyan yaklaşımda (C. G. Jung, İnsan ve Sembolleri) hazırlık davranışları, kişinin bir geçişi kendine kabul ettirme biçimi olarak ele alınır. Rüyadaki abdest de çoğunlukla böyle dönemlerde bildirilir: işe başlama, taşınma, nikâh, ameliyat öncesi gibi tarihi belli bir geçişin arifesinde.

Arka arkaya bozulan abdest sahnesi ise ayrı bir gruba denk gelir. Orada anlatılan şey genellikle hazırlığın zorluğu değil, kurulan düzenin tutmaması ve baştan alma yorgunluğudur.

Uykunun kendi şartları da bu sahneye karışır. Muabbirin, rüyanın nerede, nasıl ve ne zaman görüldüğünü tespit etmesi klasik usûlde ehliyet şartlarındandır; abdestte su yalnızca görülmez, elde ve yüzde hissedilir, dolayısıyla susuz ya da serin uyunan bir gece bu rüyanın anlatımına doğrudan karışabilir.