Rüyada Abdestin Bozulması

Genel anlamı

Su yüzünüze değmişti, kollarınız hâlâ ıslaktı ve sonra bir şey oldu: abdestiniz bozuldu. Rüyadan kalan his çoğu zaman korku değil, az önce yapılmış bir şeyin elden gitmesidir.

Burada tabircinin merkeze aldığı fiil abdest değil, bozulmaktır. Abdest alma sahnesinde bakılan şey hazırlığın nasıl kurulduğu olurken, bu sahnede bakılan şey o hazırlığın ne kadar dayandığıdır; iki rüya aynı sembolü paylaşsa da aynı soruyu paylaşmaz. Abdestin kendi ölçüleri ve suyun hâli için rüyada abdest almak sayfasına bakılabilir.

Rüyayı anlatırken kurulan cümle çoğu zaman belirsizdir, bu yüzden anlatımın hangi sahneyi tarif ettiği ayrılmadan yoruma geçilmez. Bu sayfanın konusu, alınmış bir abdestin sona erdiği sahnedir: suyun değdiği hâl bitmiştir, tuvalet ihtiyacı anlamındaki eski kullanım ise başka bir bahsin konusudur.

İslami rüya tabiri

Klasik tabir metinleri abdest bahsinde tek bir ölçü kullanır: tamamlanma. Abdestin bozulması da bu ölçünün içinde okunur, ayrı bir alâmet olarak değil. Bu rüyanın hangi vakitte ve nasıl görüldüğünün de yoruma karıştığı unutulmaz; rüya türleri arasındaki ayrım için rüya çeşitleri rehberine bakılabilir.

Birinci soru: abdest bozulmadan önce tamamlanmış mıydı?

Eksiksiz alınıp sonra bozulan abdest ile hiç tamamlanamamış abdest aynı yere konmaz.

Kavâidü tefsîri’l-ahlâm bozulmayı doğrudan maksada bağlar:

Abdesti yahut namazı bozulursa, niyet ettiği şeylerden hiçbiri ona tamamlanmaz.

Kavâidü tefsîri’l-ahlâm

Nablusî de aynı ölçüyü tamamlama tarafından söyler:

Abdestin tamamını tamamlarsa maksadına ulaşmasına delâlet eder, aksi hâlde hayır.

Ta’tîru’l-enâm

İkisi birlikte okunduğunda ortaya çıkan şudur: yorumu taşıyan şey bozulma ânı değil, bozulana kadar abdestin ne kadarının yapılmış olduğudur. Tamamlanmış ve sonra bozulmuş bir abdestte yapılan iş yerinde durur, sürmeyen şey alınan hâldir. Yarısında bozulan abdestte ise eksik kalan işin kendisidir.

İkinci soru: abdesti neye hazırlanmak için almıştınız?

Kaynaklar abdesti kendi başına değil, alındığı işin üzerinden yorumlar.

Kavâidü tefsîri’l-ahlâm müellifi, rüyayı anlatan kişiye abdestin ne için alındığını sorar ve yorumu o işin üzerine kurar:

Abdest gönül ferahlığına, borcun ödenmesine, ihtiyaçların giderilmesine, büyüklere hizmete ve tevbeye delâlet eder. Abdest aldığı şey için namazını kılarsa dilediğine erişir, kılmazsa hayır.

Kavâidü tefsîri’l-ahlâm

Bu yüzden abdestin bozulduğu rüyada bakılacak yer, suyun ya da bozan sebebin ayrıntısı değildir. Hazırlanılan iş neyse yorum oraya oturur: kapatılmak üzere olan bir borç, girilecek bir görüşme, uzun süredir ertelenen bir düzeltme. Hazırlık yapılmıştır, arkasından geleceği beklenen iş ise henüz görülmemiştir.

Üçüncü soru: bozulunca yeniden mi aldınız, yoksa öyle mi devam ettiniz?

Bozulanı yenileyen kişi hazırlığı ikinci kez kurar; bozulduğunu bilerek devam eden ise altı boş bir işin içinde sayılır.

Müntehabü’l-kelâm tamamlanmayı yorumun kapısı sayar ve istisnayı açıkça koyar:

Abdestini tamamlayamadığını yahut bunun kendisine güç geldiğini görürse istediği iş tamamlanmaz; meğer ki abdestini eksiksiz tamamladığını görmüş olsun.

Müntehabü’l-kelâm

Rüyada kalkıp yeniden ve tam alınan abdest bu istisnanın içine girer; kaydedilecek şey o zaman bozulma değil, ikinci kez tamamlanmış olmasıdır. Bozulduğu bilinerek namaza devam etmek ise ayrı ve daha sert kaydedilmiş bir sahnedir. İbn Gannâm bunu kişinin işine göre açar:

Abdestsiz namaz kılan tüccar ise sermayesizdir, vali ise atsızdır, zanaatkâr ise barınaksızdır.

Ta’bîru’r-rü’yâ

Üç karşılığın ortak noktası bellidir: iş görünürde yürümektedir, altındaki dayanak ise yoktur.

Dördüncü soru: bozan sebep bir kez mi oldu, her seferinde aynı mı?

Tekrar eden sebep yorumu abdestten alır, bozan şeye taşır.

Nablusî sökücü, bozucu kimseyi anlatırken bozmak fiilini abdestle aynı cümlede sayar ve sonuna bir istisna koyar:

Rüyada söküp bozan kimsenin ne kendisinde ne isminde hayır vardır; çünkü o abdesti, işleri, ahdi ve şartı bozar. Ancak bozuk bir şeyi söktüğünü ve onu düzelttiğini görürse, bozulmuş işlerden birini düzeltir.

Ta’tîru’l-enâm

Abdestin arka arkaya bozulduğu rüyalar bu kayda yakın durur; orada tekrar eden şey hazırlık değil, onu bozan sebeptir. Nablusî’nin bozmak fiilinin yanına ahdi ve şartı koyması da bunu gösterir: aynı yerden ikinci kez verilip ikinci kez tutulmayan bir söz, her defasında aynı gerekçeyle ertelenen bir karar bu tarafta okunur. İstisna ise sahneyi tersine çevirir: bozulan şeyin yerine sağlamı konmuşsa kayıt bozmaya değil düzeltmeye geçer.

Ne demek değil: Bozulma burada bir eksiklik ya da kusur alâmeti değildir. Sona ermek abdestin tarifinin içindedir: geçici olduğu bilinerek alınır ve vakti dolunca yenilenir, dolayısıyla rüyada bozulması olağan dışı bir şey görüldüğü anlamına gelmez. Kaynakların ölçtüğü tek şey tamamlanmadır; kişinin dindarlığı, ibadeti yahut ahlakı hakkında bir yargı bu metinlerde aranmaz.

Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm veya fetva niteliği taşımaz.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada bu rüyanın taşıdığı duygu temizlik ihtiyacı değil, geri alınma hissidir: yapılmış bir şeyin hükmünün düşmesi.

Sahne en çok, kişinin yeni bir düzene geçmeye çalıştığı ama o düzenin henüz oturmadığı dönemlerde bildirilir. İlk haftasındaki bir karar, yeni kurulmuş bir uyku saati, henüz alışkanlığa dönüşmemiş bir söz verme bu gruba girer.

Bedensel tarafı da küçümsenmez. Abdestin hissi ten üzerindedir; gece boyunca ısının değişmesi, üşüyüp örtüye sarılmak yahut terleyerek uyanmak bu sahnenin uykuda nasıl kurulduğuna karışabilir.