Rüyada Tuvalet Görmek

Genel anlamı

Bu sembolün Türkçedeki adları yorumun yönünü zaten söylüyor. Klasik metinlerde yerin adı helâ, halk dilinde ayakyolu, işin adı ise def-i hâcet, yani ihtiyacın giderilmesidir. Üç adın ortasında duran kelime ihtiyaçtır.

Tabir usûlü bu ayrıntıyı ciddiye alır: TDV İslâm Ansiklopedisi’nin “Rüya” maddesinde muabbirin ehliyeti sayılırken dilin iştikakını, atasözlerini ve deyimlerini bilmek açıkça şart koşulur. Burada dilin verdiği hüküm nettir. Bu rüyada konu temizlik değil zarurettir: kişinin seçmediği, erteleyemediği ve tek başına gördüğü bir iş.

İkinci ayrıntı mekânın kendisinde. Helâ, bir evde kapısı âdeten kilitlenen odadır; girilirken izin istenmez, girildikten sonra kimse çağrılmaz. Sembolün örtme, yani setr bahsine bağlanması buradan gelir, kapalı yerler hakkında genel bir kaideden değil.

Yakın sembollerden farkı burada. Rüyada yıkanmak arınmadır: dışarıdan getirilen suyla üstteki kirin giderilmesi, üstelik hamam örneğinde olduğu gibi topluluk içinde de görülebilen bir iş. Tuvalette ne su getirilir ne bir şey eklenir; kişiden bir şey eksilir ve bu eksilme kimseye gösterilmez. Rüyada su görmek hayat ve rızık ekseninde okunur; helâ o eksende hiç anılmaz, anıldığı yer harcanan maldır. Rüyada ev görmek kişinin bütün hâline bakar; helâ evin bir odası olarak değil, evin tek işlevli ve tek kişilik yeri olarak okunur. Rüyada kapı görmek izin ve geçiş demektir; buradaki kapı bir geçit değil, kişinin kendine ayırdığı alanın sınırıdır.

İslami rüya tabiri

Tabirnâme geleneğinin ana metinleri, İbn Sîrîn’e nispet edilen külliyat, Abdülganî en-Nablusî’nin Ta’tîru’l-enâm fî ta’bîri’l-menâm’ı ve Halîl b. Şâhîn ez-Zâhirî’nin el-İşârât fî ilmi’l-ibârât’ı helâyı kendi başına bir mekân maddesi olarak ele alır. Bu maddelerde birbirini tamamlayan üç eksen vardır: ihtiyacın giderilmesi, setr ve mal.

Tabir âdâbının bu sayfada işleyen ölçüsü de baştan söylenmelidir: rüya mevsime, mekâna, şahıslara, görene ve görülene göre farklı yorumlanır. Aşağıdaki karşılıklar herkeste aynı okunmaz; rüyayı kimin, nerede ve hangi hâlde gördüğü yorumun kendisine dahildir.

İhtiyacın giderilmesi: zaruret ekseni

Klasik maddede sorulan ilk soru şudur: iş görüldü mü. Görüldüyse yorum ihtiyacın giderilmesi tarafında durur ve neticesi ferahlıktır.

Buradaki ferahlığın tabirdeki yeri, üzerine bir şey alınmasında değil eksiltilmesindedir. Gündelik karşılıkları da bu taraftadır: sırası gelmiş bir ödemenin yapılıp kapatılması, uzayan bir işin bitirilip dosyasının kaldırılması, taşımaya değmeyen bir dargınlığın arkasının bırakılması, söylenmesi gerekip de söylenmeyen bir sözün nihayet söylenmesi.

Ne demek değil: Bu sahne kişinin temizliği, edebi ya da ahlakı hakkında bir hüküm taşımaz. Metinler helâyı mekân olarak kaydeder, kişi hakkında bir yargı olarak değil.

Kilitlenen kapı: setr ekseni

Helânın ikinci özelliği kapısının kapalı tutulmasıdır ve klasik tabirde örtme, yani setr ayrı bir bahistir.

Bu yüzden bu rüyada bakılacak ayrıntıların başında kapı gelir: kapandı mı, kilitlendi mi, yoksa açık mı kaldı. Kapı kapanmıyorsa, etrafta insanlar varsa ya da yer görünürdeyse yorum setrin açıldığı tarafa geçer. Hayattaki karşılığı bellidir: aile içinde kalması istenen bir meselenin duyulması, kimseye söylenmemiş bir sıkıntının fark edilmesi, işyerinde özel bir konunun herkesin diline düşmesi.

Etrafta insan bulunması hâlinin ölçüleri için rüyada kalabalık görmek sayfasına bakılabilir.

Metinlerin mal kaydı: biriken değil, elden çıkan

Klasik metinlerin bir bölümü helâyı mal bahsiyle birlikte anar. Bu bağ mekânın kendisinde değil, malın hangi yüzüne bakıldığındadır: helâ biriktirmenin değil, harcamanın ve elden çıkmanın yeridir.

Bu sebeple burada para ya da değerli bir eşya görmek tek başına ne hayra ne şerre yorulur; sorulan şey malın nereden gelip nereye gittiğidir. Para bahsinin genel ölçüleri rüyada para görmek sayfasında toplanmıştır.

Bu kayıt gelenekte tek tip de değildir: aynı sahneyi şüpheli kazanç tarafında okuyan da vardır, saklanmış bir imkân tarafında okuyan da. Künyesi verilmeden aktarılan kesin bir cümleye bu maddede güvenilmez.

Rüyanızı bulun

Rüyanızda ne oldu?	Kısaca nasıl okunur
Yer temiz ve düzenliydi	İşin vaktinde ve arkası bırakılarak görülmesi
Yer kirliydi	Görülmüş sayılan ama arkası bırakılmamış bir iş
Kapıyı kapatıp kilitlediniz	Setrin tutması; kendine ait alanın korunması
Kapı kapanmadı, kilit tutmadı	Setrin açılması; gizli kalması istenenin görünmesi
Etrafta insanlar vardı, görülüyordunuz	Kişiye ait bir işin başkalarının gözü önüne çıkması
Aradınız, bulamadınız	İhtiyaca ayrılmış bir yerin kalmaması
Girdiniz ama iş görülmedi	Başlanmış ama bitirilmemiş bir iş
Sıra beklediniz	İhtiyacın sırasının başkasının elinde olması
Tıkandı, geri taştı	Bırakıldığı sanılanın geri gelmesi
Orayı temizlediniz	Kendi işini kendi görmek
Yabancı bir binadaydı	İhtiyacın başkasının alanında giderilmesi
Kendi evinizdeydi	Yorum doğrudan kendi düzeninize bakar
Para ya da değerli bir şey gördünüz	Metinlerin mal bahsinde ayrı kaydettiği sahne
Utançla uyandınız	Yorumdan önce hissin kaydı; sahne mahrem sayılır

Yer bulunamayan rüya

Bu maddede en çok anlatılan sahne budur: kapılar sırayla açılır, hiçbiri uygun değildir, uygun olan doludur, doluyken sıra ilerlemez.

Sahnenin kendine has yanı telaşta değil, ihtiyacın cinsindedir. Def-i hâcet, evin işleri arasında ertelenemeyen tek iştir; bu yüzden yer bulunamaması, imkânın gecikmesinden çok kişiye ayrılmış yerin kalmaması tarafında okunur. Hayattaki karşılığı çoğu zaman şudur: evde kapısını kapatabileceği bir köşesi olmayan, işyerinde kendine ait bir masası bulunmayan, günü baştan sona başkalarının programına göre kurulmuş bir kişi.

Sahne bazen yön kaybıyla birlikte gelir: tanınmayan koridorlar, aynı kata çıkan merdivenler, arkası boş çıkan kapılar. O zaman yorum arayış bahsine kayar: rüyada kaybolmak.

Ne demek değil: Bulamamak bir mahrumiyet alâmeti sayılmaz. Bulunamayan şey ihtiyacın kendisi değil, ona ayrılmış yerdir; tabirde bu ikisi aynı şey değildir.

Yerin hâli

Metinlerin bu maddede ayrıntıya en çok indiği yer burasıdır ve sıralamayı helânın kendi arızaları belirler.

Tıkanma ve geri taşma. Bu sembolün kendine has bozulma hâli budur. Bırakıldığı sanılan şey geri gelir; kapatılmış sayılan bir meselenin geri dönmesi tarafında okunur. Ödendiği düşünülen bir hesabın yeniden açılması, bitirilen bir tartışmanın aynı cümleyle yeniden başlaması gibi.

Kirlilik. İş görülmüştür ama arkası bırakılmamıştır. Klasik okuma bunu, kapandığı söylenen ama dosyası kaldırılmayan bir mesele tarafında ele alır.

Temizlik ve düzen. İşin vaktinde, yerinde ve kimseyi zora sokmadan görülmesi. Kaynakların rahatlıkla iyiye yorduğu hâl budur.

Orayı temizlemek. Kişinin kendi işini kendi görmesi olarak okunur ve olumlu tarafta durur.

Utançla ya da telaşla uyanılan rüyalarda tabir âdâbının ölçüsü değişmez: rüya ehliyetsiz kişilere anlatılmaz, kötüsünden Allah’a sığınılır, rüyalar hayra yorulur. Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm veya fetva niteliği taşımaz. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarında belirtildiği üzere rüyalar bir delil değildir, onlarla amel edilmez.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada bu sembolün merkezinde utanç değil eksiltme durur: taşınmaya devam edilemeyen bir şeyin bırakılması.

Sembolleri kişinin iç dünyasındaki karşılıklarıyla okuyan yaklaşımda (C. G. Jung, İnsan ve Sembolleri) böyle kapalı ve tek kişilik mekânlar, kişinin kendine bile açmadığı içeriklerin biriktiği yer olarak ele alınır. Yer bulunamayan rüyalar da bu çerçevede, hayatta kişiye ayrılmış bir alanın kalmamasıyla ilişkilendirilir.

İkinci sık okuma görülme kaygısıdır. Kapının kapanmadığı sahneler çoğunlukla “başkaları ne der” sorusunun ağırlaştığı dönemlerle birlikte anlatılır.

Bu rüyanın en yalın sebebi ise bedensel olabilir. Muabbirin, rüyanın nerede, nasıl ve ne zaman görüldüğünü tespit etmesi klasik usûlde ehliyet şartlarındandır; uykuda bastıran gerçek bir ihtiyaç rüyaya doğrudan taşınır.