Rüyada Abdest İçin Su Bulamamak

Genel anlamı

Rüyada abdest almaya niyetlenmişsiniz, musluğa uzanmışsınız ya da bir testiye, bir çeşmeye yönelmişsiniz; su yok. Niyet yerinde durduğu hâlde onu yerine getirecek şey bulunamıyor ve bu sahnenin bıraktığı sıkışma uyandıktan sonra da sürüyor.

Tabirci burada suya değil, aramanın nasıl bittiğine bakar. Çünkü abdestte su bir sembol değil, bir şarttır: niyetin kendisi sağlam kalsa bile şart yoksa fiil kurulamaz. Bu yüzden rüyanın yorumu, suyun hâlinden çok sizin arayıştan nasıl döndüğünüze bağlanır. Abdestin kendi ekseni, tamamlanma ve hazırlık ekseni, rüyada abdest almak sayfasında toplanmıştır; bu sayfa o eksenin kesintiye uğradığı yeri anlatır.

İslami rüya tabiri

Klasik tabirnâmeler suyun bulunamamasını abdest maddesinin içinde ayrı bir fasıl olarak kaydeder. Aşağıdaki okumaların hepsi o kayıtlara dayanır; usûl gereği rüya görene, mevsime ve hâle göre değiştiğini de baştan belirtmek gerekir. Rüya türlerinin birbirinden nasıl ayrıldığını rüya çeşitleri sayfasında bulabilirsiniz.

Birinci soru: suyu aradınız mı, yoksa hiç mi yoktu?

Aramanın kendisi yoruma girer: metinler suyu arayıp bulamayan kişiyi, suyu hiç aramamış kişiden ayrı tutar.

Nablusî vudû bahsinde bu sahneyi müstakil olarak yazar ve okumayı bir bitişe değil bir süreye bağlar:

Abdest için su arayıp da onu bulamayan kimsenin işi kendisine güçleşir; abdest alıp onu tamamlayıncaya kadar. Sonra işi kolaylaşır.

Ta’tîru’l-enâm, vudû bahsi

Buradaki ölçü dikkat çekicidir. Kayıt “işi olmaz” demiyor, “abdest tamamlanıncaya kadar güçleşir” diyor. Yani zorluğun bir ucu vardır ve o uç, rüyada tamamlanamayan fiilin kendisine bağlanmıştır. Gündelik karşılıkları da bu sürelilik üzerinden okunur: evrak eksik olduğu için bekleyen bir başvuru, ödeme gelmediği için duran bir iş, taraflardan biri ulaşılamadığı için ertelenen bir görüşme.

İkinci soru: su yerine toprağa yöneldiniz mi?

Toprağa yönelmek bu rüyanın yönünü çeviren ayrıntıdır; metinler orada zorluğun yerine yakınlaşan bir çıkışı yazar.

İbn Gannâm aynı sahneyi iki cümlede karşılaştırır:

Namazı ya da orucu geçip de su bulamayanın işi güçleşir; teyemmüm ederse kurtuluş ona yaklaşır.

Ta’bîru’r-rü’yâ

Müntehabü’l-kelâm da suya güç yetirememe hâlini geçerli sayarak aynı yere bağlar:

Abdestini tamamlamayan ya da bunu yapması kendisine güçleşen kimsenin aradığı iş tamam olmaz; abdestini eksiksiz tamamladığını görmedikçe. Suya güç yetiremeyip teyemmüm edeni görmek ise geçerlidir ve anlattığımız hükme girer.

Müntehabü’l-kelâm

Teyemmümün hazırlığı ortadan kaldırmadığı, fakat ona eşit de sayılmadığı Kavâidü tefsîri’l-ahlâm’da açıkça kaydedilir: teyemmüm abdestin delalet ettiğine delalet eder, ancak ondan daha eksiktir. Rüyadaki karşılığı buradan çıkar: imkân daralır, hazırlık küçülür, ama düşmez. İstediği evi tutamayıp daha küçüğüne razı olan, planladığı törenin yarısını yapabilen kişi bu sahneyi sık anlatır.

Üçüncü soru: su yanı başınızda mıydı?

Su elinizin altındayken toprağa yönelmek, metinlerde boşa giden iş tarafına geçer.

Kavâidü tefsîri’l-ahlâm bu ayrımı tek cümleyle koyar:

Su varken teyemmüm, batıl işlere delalet eder.

Kavâidü tefsîri’l-ahlâm

Fark şuradadır: önceki sahnede imkân gerçekten yoktur, burada vardır ama kullanılmamıştır. Rüyada musluğun akıyor olmasına rağmen kişinin yüzünü başka yere çevirmesi, kolay yol dururken dolambaçlı yola girmek olarak okunur. Hayattaki karşılığı genellikle gösterişsizdir: bir telefonla çözülecek meseleyi aylarca kendi başına taşımak, elindeki belgeyi kullanmayıp baştan belge toplamaya kalkmak.

Dördüncü soru: yolda mıydınız, yoksa evinizde mi?

Yolculuk bu rüyanın şartını değiştirir, çünkü metinler suyun yitirilmesini yolcunun hâliyle birlikte kaydeder.

Nablusî teyemmüm maddesinde bu hâli ayrıca anar: teyemmüm ferahlığın yakınlığına delalet eder, bazen yolculuğa, bazen de yolcunun suyu yitirmesine. Kavâid de teyemmümün yolculuğa delalet etmesini, çoğunlukla yolda kullanılmasına bağlar. Dolayısıyla rüyada evinde su bulamayan biriyle, yola çıkmış hâlde kalan biri aynı yerde okunmaz: ikincisinde ortada bir kusur değil, bir şart vardır.

Ne demek değil: Bu sahne kişinin ibadeti, dindarlığı ya da ihmali hakkında bir not değildir. Metinler suyu bulamamayı bir hâl olarak kaydeder, kişi hakkında bir yargı olarak değil; nitekim aynı kayıt, zorluğun arkasına kolaylığı da yazar.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada bu rüyanın merkezinde temizlik değil, niyet ile imkân arasındaki açıklık durur. İstek tamdır, araç eksiktir; sıkışma da tam burada doğar.

Bu yüzden sahne çoğunlukla hazırlığı yapmak isteyip gerekli şartı bulamayan dönemlerde bildirilir: bütçe yetmediği için bekleyen bir karar, vakit kalmadığı için başlanamayan bir çalışma.

Musluk başında bekleyip suyun hiç gelmediği rüyalar ise ayrı bir gruba denk gelir. Orada anlatılan şey imkânsızlık değil, beklemenin kendisinin yorgunluğudur.

Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm veya fetva niteliği taşımaz.