Rüyada Yüksekten Düşmek

Genel anlamı

Rüyada bir an önce yüksekte duruyordunuz, sonra ayağınızın altındaki zemin çekildi ve bedeniniz boşlukta kaldı. Anlatının tamamı genelde o iki saniyedir: yukarıda olmak ve artık olmamak.

Klasik tabir bu sahneyi bir kaza olarak değil, bir yer değişikliği olarak okur. Önemli olan düşmenin acısı değil, düşenin nereden düştüğüdür. Düşüşün genel çerçevesi için rüyada düşmek sayfasına bakabilirsiniz; burada yalnızca yükseklik tarafı ele alınıyor.

İslami rüya tabiri

Birinci soru: yukarıda neyiniz vardı?

Kaynaklar yüksekliği kişinin mertebesi ve itibarı karşılığında okur, düşüşü de o mertebeden inmek olarak kaydeder.

Nablusî havayla ilgili bahiste bu okumayı açıkça kurar ve ardından çok önemli bir ikinci ihtimal ekler:

Havadan düşen kimse mertebesinden ve itibarından düşer. Mertebesi ve itibarı yoksa, niyet ettiği ve umduğu bir işten umudunu keser. Havadan düşen kaygılı bir kimseyse, denildi ki Allah onun kaygısını giderir.

Ta’tîru’l-enâm, hava bahsi

Bu üç cümle yorumu kişinin hâline bağlar. Sözü geçen bir yerde duruyorsanız sahne o yerle ilgilidir: görevin değişmesi, bir işin başkasına geçmesi, kararların artık size sorulmaması. Böyle bir yeriniz yoksa aynı düşüş itibarı değil bir beklentiyi gösterir ve umudunuzu bağladığınız iş tarafında okunur. Kaygıyla geçen bir dönemde görülmesi ise metinde sıkıntının açılması tarafına geçer.

Aynı okuma duvar bahsinde de tekrarlanır: duvardan düşen kişi için kaynaklar hâlinden düşmek, umduğu bir umuttan düşmek ya da tutunduğu bir işten düşmek şeklinde üç karşılık sıralar. Yani düşen şey beden değil, kişinin tutunduğu şeydir.

İkinci soru: düşüşünüz nereye vardı ve bir yeriniz kırıldı mı?

Klasik usûlde hasarın ölçüsü yükseklik değil, düşüşün vardığı yer ve kırılan uzuvdur.

Nablusî yükseğe çıkma bahsinde bu ölçüyü bir kural gibi koyar:

Bulunduğu yerden düşerse, düşüşünün vardığı yere ve kırılan uzuvlarına göre hâlinde bir hasar olur.

Ta’tîru’l-enâm

Dağ bahsinde aynı ölçü bir örnekle gösterilir. Dağdan düşmek orada hem bedene gelen bir zarar hem mertebeden inmek ve hâlin değişmesi tarafında okunur; düşerken ayağın kırılması ise ayrıca kaydedilir ve kişinin, sözünün geçtiği kimsenin gözünden düşmesi olarak yorumlanır. Damdan düşüp eli ya da ayağı kırılan kişi için de metinler zararı kendi canına, malına ya da yakın bir dostuna bağlar.

Bunun tersi de aynı kaynakta durur. Düştüğü hâlde bir yeri kırılmayan, canı yanmayan kişide hasar hâle yansımaz. Rüyasını hatırlayan biri için sorulacak ilk ayrıntı budur: yere vardınız mı, vardığınızda ne oldu.

Üçüncü soru: o yükseğe nasıl çıkmıştınız?

Kaynaklar yükseğe tırmanmayı zahmet, oradan kolayca inmeyi selamet, düşerek inmeyi ise işin güçleşmesi tarafında okur.

İbn Gannâm dağ bahsinde iki inişi karşı karşıya koyar:

İbn Sîrîn dağdan inmeyi, kolay olduğu için beğenmiştir. Dağdan ya da yüksek bir yerden düşen kimsenin ise işi güçleşir denilmiştir.

Ta’bîru’r-rü’yâ

Aradaki fark iniş değil, inişin biçimidir. Aynı yerden kendi ayağınızla inmek bir karar, düşerek inmek bir kayıptır. Nablusî yokuş bahsinde de yüksek bir yokuşun tepesinden aşağısına düşen kişi için kıymetin düşmesi ve hâlin elden alınması karşılıklarını verir; bir tepeden ya da bir köşkten inmeyi ise istenen işin eksilmesi ve tamamlanmaması olarak kaydeder.

Bu yüzden rüyada o yükseğe güçlükle tırmandığınızı hatırlıyorsanız sahne tek başına düşüşle okunmaz. Zorlanarak çıkılan bir yer, kaynaklarda zahmetle elde edilen bir iş tarafında durur.

Dördüncü soru: düşmeden hemen önce bir söz mü söylemiştiniz?

Tabir kitapları bu düşüşü iki sebebe bağlar: kesilen bir umut ya da ağızdan çıkan bir söz.

Müntehabü’l-kelâm damdan yere düşmeyi tam bu iki karşılıkla verir:

Damdan yere düştüğünü görse, umut bağladığı bir adamdan umudunu keser ya da söylediği bir söz sebebiyle mertebesinden düşer.

Müntehabü’l-kelâm

Nablusî de yukarıdan aşağı düşmeyi umut bağlanan bir kişiden umut kesmek şeklinde okur ve düşüşün, söylenen bir sözdeki sürçmeyi gösterebileceğini ekler. İki metnin ortak noktası şu: düşüşün sebebi dışarıdan gelen bir kaza değil, çoğu zaman kişinin kendi ağzından çıkan bir cümle ya da yanlış yere bağlanmış bir beklentidir.

Ne demek değil: Bu okuma, söylediğiniz bir sözün cezasını göreceğiniz anlamına gelmez. Klasik metinler sahneyi bir hüküm değil bir soru olarak kurar ve yorumu kişinin hâline bırakır. Rüyanın türü de ayrı bir meseledir; bu ayrım için rüya çeşitleri sayfasına bakılabilir. Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm veya fetva niteliği taşımaz.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada yüksekten düşmenin ayırt edici yanı, kişinin düşüşü başlatmamış olmasıdır. Tırmanma bir eylemdir, düşüş ise olup biter. Bu yüzden sahne çoğunlukla sonucu kendi elinizde olmayan süreçlerle ilişkilendirilir.

İkinci yaygın okuma yüksekliğin kendisiyle ilgilidir. Yeni bir göreve geçmek, ilk kez bir ekibin başına oturmak ya da beklediğinden hızlı yükselmek, kişide o yerde durabilme sorusunu büyütür. Düşüş rüyası bu soruyu sahneye çevirir.

Düşerken irkilip uyanmak ise çoğu zaman anlatılacak bir rüya bile değildir. Uykuya geçişte yaşanan bu ani sıçrama tekrar ediyor ve uykunuzu bölüyorsa değerlendirilecek yer bir hekimdir; burada tıbbi bir değerlendirme yapılmaz.