Rüyada Saçta Bit Görmek

Genel anlamı

Saçınızı ayırdığınızda ya da tarağı dipten geçirdiğinizde orada kımıldayan bir şey gördünüz ve uyandığınızda aklınızda kalan ilk şey tiksinti oldu. Klasik tabir sözlükleri ise bu bahsi tiksintiden değil, dünyalıktan ve maldan açar.

Burada dikkat edilecek bir ayrıntı var. Sözlüklerin bit maddesi bitin saçta mı, giysi dibinde mi, bedende mi olduğuna göre bölünmez; kayıtlar bitin ne yaptığına göre bölünür. Isırmak, kaşındırmak, toplanmak ve çok olmak dört ayrı satırdır ve dördü dört yere gider. Bu yüzden saçta görülen bit için sorulacak soru “neredeydi” değil, “ne yaptı” olur.

Sembolün bütün kayıtları ve bitin tek başına ne okunduğu rüyada bit görmek sayfasında duruyor. Bu sayfa saç sahnesine özgü olan tarafı, yani dipten çıkan şeyin hükmünü nasıl çevirdiğini anlatıyor.

Kepek ayrı bir maddedir

Türkçede bu rüya sık sık kepek üzerinden aranıyor, o yüzden baştan ayırmak gerekiyor: kaynaklarda bit ile kepek aynı şey değil, ayrı maddeler.

Bit maddesi dünyalık ve mal ekseninde açılır; bu sayfanın konusu odur. Kepek ise tabirnâmelerde şa’es diye geçer, yani saç dibinin pullanması ve dağınıklaşması, ve kendi dört ayrı karşılığı vardır. Biri oldukça beklenmedik: saçın dağınıklığı hac tarafında okunur, çünkü hacı dağınık saçlı ve tozludur.

Saçınızda gördüğünüz şey canlı bir hayvan değil de pullanma ve dağınıklıksa okunacak yer burası değil; tamamı rüyada saçta kepek görmek sayfasında.

İslami rüya tabiri

Birinci soru: bit sizi ısırdı mı?

Isırma sahnesi bedensel bir zarar değil, size yönelen bir söz olarak kaydedilmiştir.

Nablusî bu satırı tek cümlede bitirir ve failin kim olduğunu da söyler.

Bit onu ısırdıysa, zayıf birtakım kimseler ona sözle atarlar.

Ta’tîru’l-enâm

Cümlenin iki tarafı da önemli. Bir yanda söz vardır: yani mesele dedikodu, laf atma, arkadan konuşma cinsindendir. Öbür yanda zayıflık vardır: sözü söyleyenler kuvvetli değil, güçsüz sayılmıştır. Klasik usûlde bu ikisi birlikte okunur ve ortaya çıkan şey şudur: can sıkar ama elinden iş gelmez. Saç dibinde ısırılma hissiyle uyandıysanız sözlüğün anlattığı sahne, size değmeyen ama kulağınıza gelen bir konuşmadır.

İkinci soru: bit sizi kaşındırdı mı?

Kaşınma kaydı doğrudan borca bağlanır ve hükmü borcun istenmesidir.

Aynı maddenin bir sonraki satırı ısırmadan ayrı bir yere gider.

Bit onu kaşındırdıysa, bir borçla talep edilir.

Ta’tîru’l-enâm

Burada yorum ekleme ihtiyacı yok, cümle kendi kendini açıklıyor. Kaşınma süreklidir, ısırma gibi bir anda olup bitmez; bir borcun istenmesi de öyledir, hatırlatılır, tekrarlanır ve geçmez. Sözlük bu iki sürekliliği aynı yere koymuş. Rüyada asıl kalan şey kaşıma hareketiyse, ısırılma acısı değilse, okunacak kayıt bu satırdır.

Üçüncü soru: bitleri ayıklıyor muydunuz?

Bit toplamak temizlenme değil, hakkınızda söylenen ağır bir yalan olarak okunur.

Maddenin en şaşırtıcı satırı burasıdır, çünkü gündelik mantık ayıklamayı kurtulma sayar; sözlük saymaz.

Giysisinden bit toplayan kişi hakkında ağır bir yalan söylenir.

Ta’tîru’l-enâm

Kayıt giysi üzerinden verilmiştir, ama ölçü hareketin kendisidir: tek tek toplamak, yani uğraşmak. Isırmada size söz atılıyordu, burada ise hakkınızda bir şey kuruluyor ve kaynak bunu hafif bir laf olarak değil, ağır bir yalan olarak niteliyor. Saçınızı ayırıp dipten tek tek ayıkladığınız bir rüya anlattıysanız sözlüğün işaret ettiği yer temizlik değil, adınızın geçtiği bir sözdür.

Dördüncü soru: bit az mıydı, çok muydu?

Çokluk bu maddede kötüleşme değil, maddenin hayır tarafıdır.

Bit bahsinin en çok şaşırtan kaydı budur ve metinde açık yazılıdır.

Giysilerinde yahut bedeninde çok bit gören kişi hayır, nimet ve bereket elde eder; bütün gam ve hüzünlerden kurtulur.

Ta’tîru’l-enâm

Saç bedenin bir parçası olduğu için bu satır saç sahnesini de kapsar. Yani dipte iki üç tane değil, saydığınızda bitmeyen bir kalabalık gördüyseniz kaynak sizi ısırma ya da kaşınma satırına değil, bu satıra gönderir. Üstelik cümle “bir miktar ferahlık” demiyor; hayrı, nimeti ve bereketi birlikte sayıyor ve gamların hepsinden kurtuluştan söz ediyor. Rüyadan kalan his tiksinti olsa bile okuma bu tarafta duruyor.

Ne demek değil: Saçta bit görmek bakımsızlık suçlaması ya da bir hastalık haberi değildir. Yukarıdaki satırların hiçbiri bedene dair bir teşhis vermez; hepsi söz, borç ve geçim etrafında döner. Klasik usûlde rüya bir hüküm değil bir okumadır ve hayra yorulması esastır.

Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm veya fetva niteliği taşımaz.

Psikolojik açıdan

Saçta bit rüyası, rahatsızlığın görünür olduğu yerde geçmesiyle ayrılır. Mesele kapalı bir yerde değil, başkalarının da bakabildiği bir yerdedir; anlatılan his bu yüzden çoğunlukla korku değil utançtır.

İkinci sabit ayrıntı meselenin küçüklüğüdür. Tek tek bakıldığında hiçbiri önemli değildir, ama bitmez ve birikir. Uzun süredir ufak işlerin arkası kesilmeyen dönemlerde bu görüntünün sık anlatılması bununla ilgilidir.

Rüyada ayıklamaya, taramaya, yıkamaya çalışmanız da anlamlıdır. Sahnenin içinde pasif kalmadığınız, bir şeyi düzeltmeye giriştiğiniz anlamına gelir; klasik metnin o harekete yüklediği anlam farklı olsa da uyandığınızda hatırladığınız çaba sizin kendi çabanızdır.