Rüyada Bit Öldürmek

Genel anlamı

Elinizi saçınıza ya da yakanıza attınız, bir bit buldunuz ve onu ezdiniz; sonra bir tane daha, bir tane daha. Rüyanın akılda kalan yeri bitin kendisi değil, o tek tek bitirme işidir.

Klasik tabir kaynakları bit bahsini tiksinti üzerinden açmaz. Bitin görülmesi başlı başına bir uğursuzluk sayılmaz ve maddenin kayıtları arasında hem yük hem dünyalık tarafı birlikte durur. Öldürme fiili ise bu kayıtların içinde kendi başına bir satır olarak yazılıdır ve okumayı doğrudan kurtuluş tarafına çevirir. Sembolün bütün okumaları, bitin nerede görüldüğü ve neye delâlet ettiği rüyada bit görmek sayfasında toplu hâlde duruyor.

Bu sayfa yalnızca öldürme sahnesine bakıyor. Hükmü belirleyen şey bitin büyüklüğü ya da çokluğu değil, fiilin nasıl bittiğidir: iş tamamlandı mı, siz zaten bir darlığın içinde miydiniz, ezdiniz mi kestiniz mi yoksa yediniz mi, ve uyandığınızda hâlâ üstünüzde bir şey var gibi mi hissettiniz? Aşağıdaki beş soru bunları sırayla cevaplıyor.

İslami rüya tabiri

Birinci soru: öldürme işi tamamlandı mı?

Bit öldürmek kaynaklarda gamdan kurtulmak olarak kaydedilir ve ölçü sahnenin sonuna kadar götürülmesidir.

Nablusî bu kaydı bit maddesinin içinde kısa ve genel bir cümleyle kurar.

Bit gören ve onları öldüren: bu, her türlü gamdan kurtulmasına delâlet eder.

Ta’tîru’l-enâm

Cümlenin asıl yükü “her türlü” ifadesindedir. Kayıt tek bir meselenin çözülmesini değil, birikmiş olanın toptan kalkmasını söyler. Bu yüzden sahnenin yarım kalıp kalmaması tabirde önemli hâle gelir. Birkaç bit ezip geri kalanını bıraktığınız, sonra başka bir manzaraya geçtiğiniz bir rüyada okuma aynı güçte olmaz; kurtuluş kaydı fiilin tamamlanmasına bağlanmıştır.

İkinci soru: öldürmeden önce zaten bir darlığın içinde miydiniz?

Aynı fiil, hâlihazırda sıkıntıda olan kişi için genel bir hayır değil doğrudan o sıkıntının bitişidir.

Madde öldürme fiilini bir kez daha, bu defa muhatabını belirterek yazar.

Onları öldürmek, sıkıntıdaki kişinin sıkıntısından ferahlaması ve içinde bulunduğu şiddetten kurtulmasıdır.

Ta’tîru’l-enâm

Burada tarif edilen kişi, sıkıntıya batmış ve o hâlde olan kimsedir. Kayıt onun için konuşur. Yani uykuya bir yükle girdiyseniz, bir dava, bir borç, uzayan bir hastalık ya da adı konmamış bir darlık varsa, sahne size genel bir iyilik vaat etmez; o belirli yükün üstünüzden kalkmasına bakar. Bir sıkıntınız yokken aynı rüyayı gördüyseniz, birinci maddedeki geniş okuma geçerli kalır ve sahne daha genel bir ferahlama olarak durur.

Üçüncü soru: ezdiniz mi, kestiniz mi, yoksa yediniz mi?

Bit maddesi öldürmeyi tek bir fiil saymaz; kesmeyi ailenin hanesine, yemeyi hasımların hanesine yazar.

Kaynak iki fiili birbirinden ayırır ve her birine ayrı bir muhatap verir.

Bir biti kestiğini gören: ailesine iyilik eder.

Ta’tîru’l-enâm

Bit yemek, hasımlara galip gelmeye delâlet eder.

Ta’tîru’l-enâm

İkisi de olumlu tarafta durur, ama aynı şeyi söylemez. Kesme sahnesi rüya sahibinden ehline doğru akan bir fayda olarak okunur: ev içine dönük bir iyilik, bir yükün ailenin üstünden alınması. Yeme sahnesi ise çekişme hâlinde üstün gelmeye bağlanır ve muhatabı dışarıdadır. Bu yüzden rüyayı hatırlarken elinizin ne yaptığını ayırt etmek gerekir; fiil değişince kaydın baktığı yer de değişir.

Dördüncü soru: bit çok muydu?

Aynı maddede çokluk hem bereket hem uzun hastalık olarak yazılıdır; öldürme fiili bu iki okumadan hangisinin geçerli olduğunu belirler.

Bit maddesinin en dikkat çekici yeri, çokluk hakkında iki zıt kaydın yan yana durmasıdır. Biri yükü gösterir:

Çok bit gören: uzun bir hastalığa, zarara ve yoksulluğa delâlet eder.

Ta’tîru’l-enâm

Aynı maddenin bir başka satırı tersini söyler:

Giysilerinde yahut bedeninde çok bit gören hayır, nimet ve bereket elde eder.

Ta’tîru’l-enâm

Bu bir tutarsızlık ya da derleme hatası değildir. Külliyat aynı sahnenin iki farklı ölçüyle okunmasını birlikte muhafaza eder: çokluk bir yerde taşınan yük, bir yerde biriken dünyalık sayılmıştır ve maddenin açılışı da zaten biti mal tarafından ele alır. İki okuma arasında seçimi yapan şey sahnenin kendisidir. Çokluk öldürülüp temizlendiyse yükün kaldırıldığı taraf okunur, olduğu gibi bırakıldıysa uzun süren ve bitmek bilmeyen taraf okunur. Yani çokluk sorusunun cevabı, bir önceki iki sorunun cevabına bağlıdır.

Beşinci soru: uyanırken ne oldu?

Uyanma anında bitin üzerine geldiğini sanan kişi için kayıt kurtuluş değil, kurtulamamaktır.

Madde ölçüyü son olarak rüyanın içinden çıkarıp uyanma anına taşır.

Uykudan uyandığında bitin üzerine saldırdığını zanneden kurtulamaz.

Ta’tîru’l-enâm

Bu kayıt sahneyi değil uyandıktan sonraki hissi tartar. Öldürme manzarası ne kadar güçlü olsa da uyanırken hâlâ üstünüzde bir şey varmış gibi hissediyorsanız kaynak bunu tamamlanmış bir kurtuluş saymaz. Burada ayrıca şunu sormak gerekir: hissettiğiniz şey gerçekten bir rüya mıydı, yoksa o sırada bedeninizin hâli miydi? Klasik usûlde uyku sırasında görülen her görüntü tabir edilmez ve bedenin yahut nefsin yol açtığı görüntüler ayrı tutulur. Bu ayrımın tamamı rüya çeşitleri sayfasında.

Ne demek değil: Rüyada bit öldürmek bir temizlik dersi ya da bir hastalık uyarısı değildir. Kaynakların kaydettiği şey fiilin kendisi ve onun delâlet ettiği kurtuluştur; sahnenin iğrenç görünmesi hükmü ters çevirmez, kurtuluş kaydı da bir tarih ya da bir olay vaat etmez. Klasik usûlde rüya bir teşhis değil bir okumadır ve hayra yorulması esastır.

Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm veya fetva niteliği taşımaz.

Psikolojik açıdan

Bit rüyalarının öldürme hâli, sembolün tek aktif sahnesidir. Diğerlerinde bit görülür, ısırır, kaşındırır; burada rüyayı gören müdahale eder. Anlatılan duygu bu yüzden genellikle korku değil, biriken bir şeyi nihayet eline alma hissidir.

İkinci sabit ayrıntı işin tek tek yapılmasıdır. Bir hamlede bitmeyen, sıra sıra süren bir uğraş anlatılır. Küçük ama sürekli rahatsız eden meselelerin uzun süre ertelendiği dönemlerde bu görüntünün sık görülmesi bununla ilgilidir.

Uyandıktan sonra hâlâ bir şey varmış gibi hissetmek de anlamlıdır. Klasik metnin “kurtulamaz” dediği yerde psikolojik okuma benzer bir şey söyler: iş yapıldı ama rahatlama gelmedi, yani mesele davranış düzeyinde kapatılmış, his düzeyinde kapanmamıştır.