Rüyada Misafir Görmek

Genel anlamı

Misafirlik tek kişilik bir iş değildir. Bir gelen vardır, bir de karşılayan; ikisinin de üstüne düşen ayrı bir şey vardır. Rüya da bu yüzden tek bir figürün rüyası değil, iki taraf arasında dönen bir alışverişin rüyasıdır.

İkinci özelliği şu: ziyaretin bir sırası vardır. Kapı çalınır, eşikten geçilir, sofra kurulur, oturulup konuşulur, sonra uğurlanır. Rüya bu basamakların hepsini nadiren gösterir; çoğu zaman birinde durur ya da birine takılır. Tabirde ilk bakılan yer de burasıdır: ziyaret nereye kadar yürüdü?

Bu iki özellik misafiri komşu sembollerden ayırır.

Rüyada tanımadığın birini görmek sayfasında yorum, karşıdakinin kim olduğunun bilinmemesinden kurulur. Misafirde kimlik yorumu daraltır ama kurmaz; tanıdığınız bir teyzenin gelmesi de aynı bahse girer, çünkü sahneyi başlatan şey tanınma değil ziyaretin kendisidir.

Rüyada kalabalık görmek sayfasındaki topluluk kendiliğinden toplanmıştır ve kimse onu üstlenmiş değildir. Misafir ise davetle ya da habersiz, bir eşikten geçmiştir; birinin onu içeri alması gerekmiştir ve o andan itibaren bir sorumluluk doğmuştur. Rüyada ev görmek sayfasında tartılan şey yapının kendi hâlidir; burada ev sabit durur, hareket eden şey içeri girip çıkandır.

İslami rüya tabiri

Tabirnâme geleneğinde misafirin iki karşılığı öne çıkar ve her biri ziyaretin bir tarafından çıkar.

Gelen haber. Misafir bir yerden gelir; yanında kendinden başka bir şey de taşır. Bu, misafire rüya sembollerinin çoğunda bulunmayan bir yön verir: kişi bir şeye doğru gitmez, bir şey ona doğru gelir. Haberin cinsi misafirin hâlinden çıkarılır; güler yüzlü ve eli dolu bir misafirle ne için geldiği anlaşılmayan suskun bir misafir aynı satıra yazılmaz.

Rızık ve ikram. Misafir gelince sofra kurulur, sofranın kurulabilmesi de evde bir şey bulunduğunu gösterir. Ekmek çıkarmak, yemek ısıtmak, çay demlemek gibi sıradan ayrıntılar bu yüzden boş yere anlatılmaz; hepsi aynı soruyu cevaplar, ev sahibinin verecek bir şeyi var mıydı. Ölçüler rüyada yemek yemek ve rüyada ekmek görmek bahisleriyle birlikte okunur.

Bu iki karşılığın Türkçede hazır birer sözü vardır ve her biri ziyaretin ayrı bir tarafını tutar. “Misafir kısmetiyle gelir” gelenin tarafındadır: misafir yük değil, eve giren bir paydır. “Misafir umduğunu değil, bulduğunu yer” ise karşılayanı korur: ağırlamanın ölçüsü ev sahibinin imkânıdır. Muabbirin dilin atasözlerini ve deyimlerini bilmesi klasik usûlde sayılan şartlardandır; misafirin hangi eksenden okunacağı da bu iki sözün arasında durur.

Klasik derlemeler bu iki karşılığı tek bir hükme bağlamaz. İbn Sîrîn’e nispet edilen külliyatta olduğu gibi Abdülganî en-Nablusî’nin Ta’tîru’l-enâm fî ta’bîri’l-menâm ve Halîl b. Şâhîn ez-Zâhirî’nin el-İşârât fî ilmi’l-ibârât adlı eserlerinde de yöntem sahneyi bölmektir: her ayrıntı kendi satırında tartılır, hüküm en sonda toplanır.

Tabir âdâbında derlenen kaidelerden biri, rüyanın mevsime, mekâna, şahıslara, görene ve görülene göre farklı yorumlandığını söyler. Misafir sahnesi bu beş ölçüden ikisinin yer değiştirebildiği ender sahnelerdendir: aynı kişi bir rüyada ağırlayan, başka bir rüyada ağırlanan olur, yani gören ile görülen rol takas eder. Yoruma başlarken sorulacak ilk şey de budur, kapının hangi tarafında durulduğu.

Tasavvufî tabir cetvelinde misafir diye bir satır yoktur; ama sahnenin kurulduğu iki unsur oradadır. Ev nefsin sükûn bulması, pişmiş yemek ise nefsin tabiatı ve kişinin eline bir şey geçmesi karşılığıyla, ikisi de nefs-i levvâme derecesinde kayıtlıdır. Misafir rüyası tam olarak bu iki kaydın üst üste bindiği sahnedir: bir ev ve o evde kurulan bir sofra. Bu birleştirme cetvelin kendi hükmü değil, buradaki okumanın çıkarımıdır.

Rüyanızı bulun

Rüyanızda ne oldu?	Kısaca nasıl okunur
Kapı çaldı ama açmadınız	İçeri alınmayan bir teklif
Kapıyı açtınız, buyur ettiniz	Gelene yer açmak
Gelen tanıdığınız biriydi	Tartı o bağın kendisine döner
Gelen yabancıydı	Adı henüz konmamış bir gelişme
Eli doluydu, bir şey getirdi	Getirilenin cinsine göre okunur
Sofrayı kurdunuz, ikram ettiniz	Elinizdekini paylaşabilecek durumda olmak
Dolap boştu, koyacak bir şey yoktu	Yetişmeyen imkân
Ev dağınıktı, mahcup oldunuz	Hazırlıksız görünmek
Haber vermeden geldiler	Sıraya girmemiş bir sorumluluk
Kapıya birden kalabalık geldi	Ağırlamanın imkânı aşması
Oturdu ama hiç konuşmadı	Söylenmemiş bir mesele
Bir türlü kalkmadı, ziyaret uzadı	Kapanmayan bir hesap
Uğurladınız, içiniz rahattı	Üstlenilen işin kapanması
Gittikten sonra ev boş geldi	Yükten çok bağ tarafı
İzin alınmadan, zorla girildi	Rıza olmadan geçilen bir sınır
Bu kez siz misafirdiniz	Okuma yön değiştirir: gidilen yer tartılır
Gelen vefat etmiş biriydi	Bahis ayrıdır; ölçü sizin hâlinizdir

Kapı: ziyaret başladı mı

Sahnenin ilk basamağı kapıdır ve misafir rüyalarının çoğu tam burada başlar. Kapının kendi ölçüleri rüyada kapı görmek sayfasındadır; misafir sahnesinde ise kapı bir eşya olmaktan çıkıp bir karara dönüşür, çünkü açılıp açılmadığı sorulur.

Açmak ve buyur etmek gelene yer açmak tarafında durur: aranmayan bir akrabanın araması, önünüze konan yeni bir iş, uzaktan gelip birkaç gün kalacak bir yakın. Açmamak, eşikte bekletmek ya da kapıyı aralayıp konuşup kapatmak bunun tersidir. Burada bir suçlama okunmaz; sahnede kabul edilmemiş bir şey vardır, o kadar: geri çevrilen bir teklif, içeri sokulmak istenmeyen bir mesele.

Gelenin kim olduğu yorumu daraltır. Tanıdık biri geldiyse ölçü o bağın kendisidir; anne, kardeş ya da eski bir komşu geldiğinde sahne o ilişkiye bakar. Yabancı biri geldiyse gelen şeyin adı henüz konmamıştır. Vefat etmiş birinin misafir olarak gelmesi kendi başına bir bahistir ve ölçüleri rüyada ölmüş birini görmek sayfasındadır.

Sofra: verecek bir şey çıktı mı

İkinci basamak ağırlamadır; sembolün rızık tarafı burada görünür. Kurulabilen bir sofra, evde paylaşılacak bir şeyin bulunduğunu söyler. Koyacak bir şey çıkmaması ise imkânın yetişmemesi tarafında durur ve gündelik karşılığı hazırlıksız yakalanmaktır: sırası gelmeden düşen bir masraf, denk gelmeyen bir ödeme, hazırlanamadan girilen bir görüşme.

Evin dağınık olması aynı basamakta, ama başka bir vurguyla okunur. Orada eksik olan imkân değil hazırlıktır: görünmesi istenmeyen bir hâlin, ziyaret yüzünden görünür olması.

Haber vermeden gelen misafir de bu basamağı zorlar, çünkü ikramın hazırlanacak vakti kalmamıştır. Klasik çerçevede bu kendi başına bir kötülük kaydı sayılmaz; ziyaretin habersiz olması, misafirin getirdiği payı iptal etmez. Kapıya birden kalabalık geldiğinde de tartılan şey aynıdır: ağırlamanın ölçüsü ev sahibinin imkânını aşmıştır. Sahne bir davete, bir merasime dönüştüyse yorum kendi bahsine geçer: rüyada düğün görmek.

Ne demek değil: Kapının çalınması ya da haber vermeden birinin gelmesi, gerçekte yapılacak bir ziyaretin veya alınacak bir haberin bildirimi değildir. Klasik kelâmda rüya zannî bilgi verir, kat’î delil sayılmaz. Diyanet İşleri Başkanlığı yayınlarındaki ifade de bu yöndedir: rüyalar bir delil değildir, onlarla amel edilmez.

Kalış ve uğurlama: ziyaret nasıl bitti

Ziyaretin sonu da yorumun parçasıdır ve burada yaygın bir yanılgı vardır. Misafirin kalkıp gitmesi başlı başına bir kayıp sayılmaz; gelmek ve gitmek misafirin işidir, uğurlama sahnenin tamamlanmasıdır. Huzurla biten bir uğurlama, üstlenilen bir sorumluluğun kapanması tarafında okunur: bitirilen bir iş, ödenen bir borç, kapanan bir dosya.

Ziyaretin uzaması bunun tersidir. Kalkmayan, kalışı bir türlü bitmeyen misafir, kapanması gereken bir şeyin sürüncemede kalmasına karşılık gelir. Suskun ya da küskün oturan misafirde ise ziyaret yürümüş, alışveriş yapılmamıştır; konuşulmamış bir mesele tarafında ele alınır.

Uyanınca ne kaldığı da tartıya girer. Gidişin ardından ferahlık duyulduysa ziyaretin yük tarafı, boşluk duyulduysa bağ tarafı ağır basmıştır.

Ne demek değil: Misafirin gitmesi, bir yakının uzaklaşacağı ya da bir ayrılık yaşanacağı anlamına gelmez. Tabir âdâbının yerleşik kaidesi rüyaların kötüye değil hayra yorulmasıdır; Diyanet İşleri Başkanlığı yayını Hadislerle İslâm da Hz. Peygamber’in rüyaların daima hayra yorulmasını istediğini kaydeder.

Kapının öbür tarafı: siz misafir olduğunuzda

Aynı rüyanın bir de tersi vardır; misafir bahsinde en çok atlanan ayrım budur. Kendi evinizde ağırlarken tartılan şey sizin imkânınız ve verebilmenizdir. Bir başkasının evine gittiğinizde tartılan şey artık sizin eliniz değil, gidilen yerin sofrasıdır: nasıl karşılandığınız, önünüze ne konduğu, orada rahat edip etmediğiniz. İyi ağırlanmak kabul görmek tarafında, kapıda bırakılmak ya da ikramsız kalmak dışarıda bırakılmak tarafında okunur. Yaşlı birinin evine misafir olmak ayrıca kaydedilir; orada nasihat bahsi açılır ve ölçüleri rüyada yaşlı birini görmek sayfasında ele alınır.

Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm veya fetva niteliği taşımaz.

Psikolojik açıdan

Modern okumada misafir rüyalarının en çok bildirilen sahnesi ikram edememektir ve taşıdığı duygu bellidir: yetişememek, beklenene karşılık verememek, hazır olmadan sınanmak. Ev sahipliği bir rol olduğu için, o rolde eksik kalmak doğrudan yeterlilik duygusuna dokunur.

Eve giren figürün her zaman dışarıdan biri olmadığı da söylenir. C. G. Jung’un İnsan ve Sembolleri çerçevesinde rüyadaki yabancı figür, çoğu zaman kişinin kendinde yeni yer açtığı bir yanına karşılık gelir; misafirin nasıl karşılandığı da o yanla kurulan ilişkiyi anlatır. Kapıda bırakılan misafirle sofraya oturtulan misafir bu okumada aynı şey değildir.

Ziyaret rüyalarının bayram, taziye ve ev sahipliği günlerinin ardından sıklaşması olağan sayılır. Tabir usûlü zaten yorumdan önce rüyanın ne zaman ve nerede görüldüğünün tespit edilmesini ister; misafir bekleyen bir evde görülen sahne ile uzun süredir kimsenin uğramadığı bir evde görülen sahne aynı yerden tartılmaz.