Rüyada Mezara Girmek

Genel anlamı

Kendini bir mezarın içinde bulmak, rüyanın en sıkıştırıcı sahnelerindendir ve uyandıran da genellikle o sıkışma hissidir.

Klasik kaynaklar bu hissi tesadüf saymaz, doğrudan yorumun merkezine koyar. Nablusî mezar maddesini bir denklemle açar: mezar hapistir, hapis de mezardır. Bu sayfadaki bütün okumalar o denklemin etrafında dönüyor ve maddenin asıl ilginç yanı, aynı sahneyi ikiye ayırmış olması.

İslami rüya tabiri

Birinci soru: ölü müydünüz, diri mi?

Kaynak ölmeden gömülmeyi ayrı bir satırda ve üç karşılıkla kaydeder.

Ölmediği hâlde bir kabre gömüldüğünü gören: ona bir gam isabet eder yahut işinde bir darlık olur yahut hapsedilir.

Ta’tîru’l-enâm

Üç karşılık da aynı yere bakıyor: hareket alanının daralması. Maddenin açılışındaki hapis denklemi burada doğrudan işliyor.

Gündelik karşılığı ağır bir kader değil, dar bir alandır. Borcun manevra alanını daraltması, bir işte söz hakkının kalmaması, bir yerde mecburen kalmak.

İkinci soru: nasıl gömülmüştünüz?

Kefenli ve hazırlanmış hâlde gömülmenin okuması tersine döner.

Kendisini kefenlenmiş, hazırlanmış ve diri olarak kabrinde gömülü gören: bir kadınla evlenir.

Ta’tîru’l-enâm

İki satırı yan yana koyunca ayrımın nerede olduğu görünüyor: ikisinde de kişi diri, ama birinde gömülme çıplak ve ansızın, diğerinde hazırlıklı ve düzenli. Sözlük hükmü ölü olup olmanıza değil, sahnenin tertibine bağlıyor.

Evlilik okumasının mantığı da maddenin geneliyle uyumlu. Aynı madde kabirleri sayarken eşleri de listeye koyar; evlilik de içine girilen ve içinde kalınan bir hâl olarak ele alınır.

Üçüncü soru: sahnede bir cenaze var mıydı?

Cenaze görmeden girmek, maddedeki en beklenmedik kayıttır.

Cenaze görmeden kabre giren: hazır, işi bitmiş bir ev satın alır.

Ta’tîru’l-enâm

Bu satır sayfanın en çok şaşırtan yeri. Mezara girmek burada bir ölüm sahnesi değil, bir mülk sahnesi. Kaydın şartı da açık: ortada bir ölü, bir tabut ya da bir cenaze alayı olmayacak.

Rüyanızda yalnızca bir boşluk, bir oyuk ya da bir yapı gördüyseniz bu kayıt size bakıyor. Toprağı açma fiilinin kendisi de aynı eksende okunur; tamamı rüyada mezar kazmak sayfasında.

Dördüncü soru: içeride kaldınız mı?

Kalmak ile çıkmak maddede ayrı okunur.

Mezar maddesi boyunca ölçü, sahnenin nerede durduğudur. İçeri girip orada kalmak darlık tarafındadır; çıkmak ise girilen sıkışmadan kurtulmak olarak ele alınır.

Kaynak ayrıca mezarı mesken edinmeyi de kaydeder ve orada okuma bambaşkadır: ölümü çok anmak. Yani içeride kalmanın her hâli darlık değil, bazısı bir hâl değişikliğidir.

Mezarın geniş, aydınlık ve ferah olması da sahneyi hafifletir. Mezarlığın kendisi ve kabirlerin dört ayrı karşılığı rüyada mezarlık görmek, maddenin bütünü ise rüyada mezar görmek sayfasında.

Ne demek değil: Mezara girmek bir ecel haberi değildir. Klasik usûlde ecelin bilgisi kimseye verilmemiştir ve tabir geleneği hiçbir rüyayı ölüm haberi saymaz. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarında da rüyaların delil olmadığı ve rüyalarla amel edilmeyeceği açıkça belirtilir.

Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm veya fetva niteliği taşımaz.

Psikolojik açıdan

İçine girilip çıkılamayan dar bir yer, rüyanın en eski ve en yaygın görüntülerinden biridir ve bedenin kendisiyle de ilgilidir: dar bir yatak, üstüne çekilmiş ağır bir yorgan, kapalı bir oda bu sahneyi besleyebilir.

Bunun dışında kalan hâllerde tekrar eden tema seçeneksizlik duygusudur. Girilmiş ve çıkılamayan bir durum: bırakılamayan bir iş, sürdürülmek zorunda hissedilen bir ilişki, ertelenemeyen bir sorumluluk.

Sahnenin aydınlığı da bilgi taşır. Karanlık ve dar bir iç ile aydınlık ve geniş bir iç aynı duyguyu vermez; ikincisinde anlatılan şey çoğunlukla sıkışma değil, çekilme ve dinlenme isteğidir.