Rüyada Mezar Kazmak

Genel anlamı

Rüyada eline kazma alıp bir mezar açmak, uyandıran ve gün boyu üzerinde düşündüren sahnelerden biridir. Herkesin ilk aklına gelen de aynıdır: bu ölüm müdür?

Klasik kaynaklarda bu maddenin baskın okuması ölüm değil binadır. Nablusî üç ayrı satırda aynı yere çıkar ve üçünde de konu ev, mülk ve yerleşmedir. Mantığı da sembolün kendisinde: mezar kazmak toprağı açıp yer hazırlamaktır, yani temel atmaktır.

İslami rüya tabiri

Birinci soru: kazmak mı, yapmak mı, girmek mi?

Üç fiilin üçü de kaynakta ev tarafına çıkıyor.

Rüyasında mezar yapan, bir ev imar eder. Cenaze görmeden mezara giren, hazır bir ev satın alır.

Ta’tîru’l-enâm

Aynı maddede kazma fiili için ayrı bir satır daha var ve orada ikamet de açıkça anılıyor.

Kendisi için ya da bir başkası için mezar kazdığını gören: o beldede bir ev yapar yahut orada ikamet eder.

Ta’tîru’l-enâm

Dikkat edin, kaynak kendine kazmakla başkasına kazmayı ayırmıyor; ikisini aynı cümlede ve aynı karşılıkla veriyor. Yani sahnedeki mezarın kime ait olduğu bu okumayı değiştirmiyor.

“Cenaze görmeden” kaydı da anlamlı. Sahnede bir ölü, bir tabut ya da bir cenaze alayı yoksa mezar burada bir ölüm sahnesi değil, bir yapı çukurudur.

İkinci soru: bekâr mısınız?

Kaynak bekâr kişi için ayrı bir satır açıyor ve okuma evliliğe dönüyor.

Mezar kazan kişi bekâr ise: bir kadınla, bir tedbir ve çare yoluyla evlenir.

Ta’tîru’l-enâm

Cümlenin sonundaki ifade kolay geçilmemeli. Kaynak evliliği düz bir müjde olarak değil, uğraşarak ve yol bularak gerçekleşen bir şey olarak kaydediyor. Araya bir aracı giren, bir vesileyle kurulan, kendiliğinden olmayan bir birliktelik kastediliyor.

Aynı madde mezarı mesken edinmeyi de ayrıca kaydeder ve orada okuma bambaşkadır: ölümü çok anmak.

Üçüncü soru: açtınız mı, kapattınız mı?

Mezarı doldurmak maddenin en açık hayır satırlarından biridir.

Bir mezarı doldurduğunu gören: ömrü uzar ve sıhhati sürer.

Ta’tîru’l-enâm

Bu satır çoğu Türkçe aktarımda geçmez, oysa kazmanın tam karşıtı ve okuması da ters. Açılan bir şey kapanıyor, hazırlanan yer kapatılıyor.

Rüyanızda kazdıktan sonra toprağı geri attıysanız, bir çukuru düzelttiyseniz ya da mezarı kapattıysanız okuma doğrudan buraya oturur.

Dördüncü soru: duvarsız bir arazide miydiniz, içine girdiniz mi?

Kaynağın tek şartlı kaydı burada ve iki yarısı birlikte okunur.

Duvarı olmayan bir arazide mezar kazan için orası âhiret yurdudur: oraya girdiyse eceli yaklaşmıştır, girmediyse ona bir zarar yoktur.

Ta’tîru’l-enâm

Cümleyi bölmeden aktarmak önemli, çünkü ikinci yarısı birincisi kadar bağlayıcı: girmediyse bir şey yok. Türkçe aktarımların bir kısmı yalnız ilk yarıyı alıp sayfayı bir korku metnine çeviriyor.

Bunun yanına klasik usûlün kendi ölçüsü konur: ecelin bilgisi kimseye verilmemiştir ve tabir geleneği hiçbir rüyayı ecel haberi saymaz. Mezar maddesinin tamamı ve mezarın hâline göre okumalar rüyada mezar görmek sayfasında.

Ne demek değil: Mezar kazmak bir ölüm haberi değildir, ne sizin ne de bir yakınınız için. Kaynakların bu maddeye verdiği baskın karşılık ev ve yerleşmedir. Klasik usûlde rüya bir hüküm kaynağı sayılmaz; Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarında da rüyaların delil olmadığı ve rüyalarla amel edilmeyeceği açıkça belirtilir.

Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm veya fetva niteliği taşımaz.

Psikolojik açıdan

Kazmak, rüyada nadiren edilgen bir fiildir. Bir şeye başlarsınız, bir yeri açarsınız, zahmet edersiniz.

Bu yüzden mezar kazma sahneleri genellikle bir hazırlık döneminde anlatılır. Taşınma, iş değişikliği, uzun süredir ertelenen bir karara nihayet girişme gibi dönemler bu görüntüyle sık eşleşir. Klasik metnin ev ve yerleşme okumasıyla buradaki his aslında aynı yere bakıyor.

İkinci ayrıntı toprakla temastır. Elin toprağa girmesi, rüyada çoğunlukla somut ve zahmetli bir işin hissini taşır; kolayca olup biten bir şey değil, kazılarak elde edilen bir şey.