Rüyada Beyaz Elbise Görmek

Genel anlamı

Rüyanızda üzerinizde bembeyaz bir elbise vardı; belki yeni giydirilmişti, belki hiç kirlenmemiş kadar temizdi. Uyandığınızda aklınızda kalan şey elbisenin biçimi değil, o beyazlıktı.

Klasik kaynaklar bu sahneyi rengin güzelliğinden okumaz. Giyinmek maddesinde beyaz giysi için üç kelime yazılıdır: heybet, vakar ve iftihar. Gömlek maddesi ise daha da kısa keser ve beyaz gömleği tek kelimeyle karşılar: din. Aynı okuma İbn Gannâm’ın Ta’bîru’r-rü’yâ’sında da aynı ifadeyle geçtiği için bu satır tek bir derlemenin tercihi değildir.

Asıl bilgi bundan sonrası. Bu bahsin kaidesi renkte değil âdette durur: beyazın hükmü, beyazı giymenin o kişi için olağan olup olmamasına göre döner. Rengin dışındaki ölçüler (yeniliği, yırtığın yönü, hangi katmana giyildiği) elbise görmek sayfasındadır.

İslami rüya tabiri

Birinci soru: beyazı siz zaten giyer miydiniz?

Bu bahsin tek anahtarı budur; beyaz giysi, giymeye alışkın olan için dinde ve dünyada salâhtır.

Beyaz giysileri giymek, uyanıkken giymeye alışmış olan kimse için dinde ve dünyada salâhtır. Meslek ve zanaat sahiplerine gelince, işleri sırasında beyaz giymiyorlarsa bu onlar için işsizliktir.

Müntehabü’l-kelâm, kesâvî bâbı

Âdet sorusunun bugünkü karşılığı somuttur. Beyazı giyen kişi, beyazın kirlenmediği bir hayat kuran kişidir: işi masa başındadır, giysisi kendi emeğinin tozuna açık değildir. O adamda beyaz, hâlin yerinde durduğunu söyler. Hiç beyaz giymeyen biri kendini beyaz içinde görürse okuma oraya yazılmaz, çünkü sahne onun hâline değil, başka birinin hâline benzemektedir.

İkinci soru: elinizin emeğiyle mi geçiniyorsunuz?

Elinin işiyle geçinen biri için beyaz giysi, tezgâhın açılmadığı günün giysisidir.

Eliyle zanaat yapan biri beyaz giysi giydiğini görürse bu onun işsizliğine delâlet eder. Giysi ne kadar kıymetli olursa işsizliğin çokluğuna o kadar delâlet eder; çünkü insanlar, hele bina yapanlar ve zanaatkârlar, çalışmak istediklerinde beyaz giysi giymezler.

Oneirokritika, Huneyn b. İshâk tercümesi

Gerekçe mistik değil, pratiktir: işe gidecek adam beyaz giymez. Aynı cümle Nablusî’nin Ta’tîru’l-enâm’ında neredeyse kelimesi kelimesine durur, yani okuma yüzyıllar boyunca değişmeden taşınmıştır.

Aynı metin iki kayıt daha düşer. Beyazı giymeye alışkın olmayan geri kalan insanlar için beyaz giysiyi kargaşa tarafına yazar. Ardından yerel bir örnek verir: Roma’da hürler ve ileri gelenler çoğunlukla beyaz giydiği için, beyaz giydiğini gören bir köle azat edilir. Her iki kayıt da aynı kaideyi başka yönden kurar: beyaz, onu kimin giydiğini bildiğiniz anda konuşur.

Üçüncü soru: beyaz hangi giysinin yerine geldi?

Beyazın hükmü çoğu zaman onun yerini aldığı giysiden çıkar ve kaynaklar tam burada ayrışır.

Nablusî, hatip maddesinde makamına yakışan birinin hutbe şartlarını yerine getirdiğini görmesini hayra yazar, sonra ince bir satır ekler: siyahın yerine beyaz giyerse kadri yükselir ve rızkı bollaşır. Sultan maddesinde de ayrım nettir; siyah giysiler güç artışı, beyaz ise parlaklık ve bir günahtan çıkış diye kaydedilir.

Kavâidü tefsîri’l-ahlâm ise aynı sahneye ters taraftan bakar. Hatipler ve halifeler için siyah rahatlık ve efendilikken, hutbe vaktinde beyaz giymek o metinde kötü görülür ve makamın gitmesine bağlanır.

İki kayıt birbirini tutmaz ve bu, metinlerin uzun zaman elden ele aktarılmış derlemeler olduğunu gösterir. İkisini uzlaştıran ölçü ise ortaktır: beyaz, kişinin o andaki kılığına uyuyorsa yükselme, uymuyorsa yerinden oynama tarafındadır. Rüyanın kendi cinsinin de bu tartıda payı vardır; ayrıntısı rüya çeşitleri sayfasındadır.

Dördüncü soru: beyazı siz mi giydiniz, size mi giydirildi?

Giydiren değişince okuma da değişir, çünkü kaynaklar failin kim olduğunu ayrı bir ölçü sayar.

Müntehab’da üzerinize beyaz giysi gelmesinin iki ayrı satırı vardır ve ikisi yan yana durur. Tanımadığınız kimseler bayram ya da düğün gibi bir sebep olmadan sizi süsleyip kıymetli giysiler giydirir ve bir evde tek başınıza bırakırsa metin bunu ömrün sonuna yazar; hemen ardından yeni beyaz giysileri ayırır ve onları kişinin işinin yenilenmesi diye okur. Ayrımı yapan şey beyazın kendisi değil, sahnenin yalnızlığıdır.

Beyazın başkasının üzerinde görülmesi de ayrı yazılır. Nablusî, evinde üzerlerinde beyaz giysiler bulunan yardımcılar gören kimse için okumayı gamdan, hastalıktan ya da bir sıkıntıdan kurtulma müjdesi diye kaydeder; aynı kimseler siyah giyinmişse okuma hastalık ve gam tarafına döner. Vefat etmiş birini güzel bir hey’ette, üzerinde beyaz ya da yeşil giysilerle, güler yüzlü ve müjdeli görmek için de kaynak kısa keser: gördüğü gibidir. Müntehab aynı mantığı tanıdık ölmüş kadınların süslenmiş hâlde görülmesinde renge göre böler ve beyazı din tarafındaki işlere, kırmızıyı eğlenceye, siyahı zenginlik ve efendiliğe yazar.

Evlilik tarafındaki tek açık satırın şartı da metinde yazılıdır. Müntehab, üzerine beyaz bir ridâ atıldığını görmeyi hür bir kadınla nikâha bağlar, ama bunu bülûğa eren bir kölenin rüyası olarak kaydeder. Şart kaldırılırsa okuma kaynakta yazdığı şey olmaktan çıkar.

Ne demek değil: Beyaz elbise görmek ölüm işareti değildir. Beyaz ile kefen arasında kurulan tek bağ kaynakta ters yöndedir: Oneirokritika siyah giysi gören fakir ve mahpuslardan söz ederken, böyle bir hâlde olan kimsenin fakirliğinden ötürü beyaz bezle kefenlenemeyeceğini yazar. Yani orada beyaz, ölümün değil imkânın işaretidir. Bu sayfadaki satırlar da kimsenin ömrü, kısmeti ya da dindarlığı hakkında bir hüküm vermez. Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm veya fetva niteliği taşımaz.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada beyaz, temizlikten çok görünürlüktür. Leke tutan tek renktir; rüyayı anlatan kişi beyaz elbiseyi hatırlıyorsa çoğu zaman yanında bir de kirletme korkusunu hatırlar.

Bu rüya eşik dönemlerinde sıklaşır: nikâh, mezuniyet, yeni bir işe başlama, önemli bir görüşme. Ortak taraf, kişinin kendini hem temiz bir sayfanın başında hem de hata payı bırakmayan bir bakışın altında hissetmesidir.

İki okumanın buluştuğu yer de burasıdır. Klasik metinlerin âdet sorusu ile modern okumanın uyum sorusu aynı şeyi ölçer: kişinin, kendisine ait olmayan bir kılığın içinde durup durmadığını.