Rüyada Kedi Görmek

Genel anlamı

Kedi klasik sözlüklerde tek bir şeyin karşılığı değildir. Bir konumun karşılığıdır: eve girip çıkan, etrafınızda dolanan, sizi kollayan ve tam da bu yüzden sizden aşırabilecek olan kişi.

Maddenin kapanış cümlesi bunu açıkça söyler. Kedi, insanın etrafında dolanıp onu koruyan kimseye nispet edilir; o kimse ona hem zarar verir hem fayda verir. İki yüzün aynı figürde toplanması çelişki değil, tarifin kendisidir.

Gerekçesini yazan bir kayıt da var. Kedinin ispiyoncu ve hırsız hattında okunmasının sebebi şudur: onda hem menfaat hem zarar bulunur, tıpkı herkesin hâlini size taşıyan kişide olduğu gibi. O kişiden bilgi alırsınız; ama sizin hâliniz de aynı yoldan başkasına gider.

Korunmuş en eski metin ise meseleyi tek kelimeye indirir: kedi hırsızdır. Hemen arkasına da bir usûl kaydı düşer ve bu sayfanın tamamını o kayıt yönetir: bundan sonra kedinin bütün hâllerini, hırsız bir adam hakkında yürüteceğiniz gibi yürütün. Yani kedi rüyanızda ne yaptıysa, o fiili bir insanın üstüne koyup okuyacaksınız.

Sorulacak soru bu yüzden “kedi gördüm, ne demek” değildir: kedi ne yaptı, ve o günlerde etrafınızda dolanan kimdi.

İslami rüya tabiri

Kedi ne yaptı

Rüyanızda ne oldu?	Kısaca nasıl okunur
Uysaldı, sakindi, rahat duruyordu	İçinde rahatlık ve sevinç olan bir yıl
Yabaniydi, ürkütüyordu, eziyeti çoktu	Yorgunluk ve zahmetle geçen bir yıl
Etrafınızda dolandı, ayağınıza sürtündü	Sizi kollayan biri; aynı el sizden alan el
Bir şey kapıp kaçırdı	Kayıp dışarıdan değil, evin içinden
Eve girdi	Oraya giren bir kimse; ne götürdüyse o eksilir
Isırdı	Uzayan bir sıkıntı; hizmetinizde biri varsa ihanet
Tırmaladı	Aynı hat, daha hafif ölçüde
Tırmalayıp kanattı ya da gözünüzü acıttı	Artık uğraşan, karşınıza dikilen bir hasım
Boğuştunuz, kedi yenildi	Sıkıntının kısa sürede kalkması
Boğuştunuz, kedi üstün geldi	Meselenin ağırlaşması, süresinin uzaması
Onu vurdunuz, alt ettiniz	Sızdıran tarafı yakalamak ve ona galip gelmek
Etinden ya da yağından bir şey aldınız	Gidenden bir payın geri dönmesi
Kediyi sattınız	Elinizdekinin harcanıp tükenmesi
Kedi eti yediniz	Kaynakta kaydı tektir: hayrı olmayan bir bilgiye dalmak
Kendinizi kedi olarak gördünüz	Doğru olmayan bir yoldan sağlanan geçim
Durmadan miyavlıyordu	Gürültü, koğuculuk, adınızın konuşulması
Dişi kedi bağırıp çağırıyordu	Yanınızdaki birinden gelen rezalet
Dişi kedi hilekâr ve ağzı bozuktu	Sözü tutmayan, oyun kuran bir kadın
Dişi kedi yavrularına düşkündü	Kollayan, büyüten, terbiye eden bir kadın
Kediniz öldü	Sizi kollayan tarafın çekilmesi, faydaların kesilmesi
Kedi ile fare aynı yerde uyuşmuştu	Zıtların uyuşması: dalkavukluk; korku varsa emniyet
Size bir yerden yiyecek getirdi	Başkasından alıp size verenin bulunması
Kedi sütü içtiniz	Hafif bir rahatsızlık yahut bir husumet
Kedi kanı üstünüze bulaştı	Üstünüze atılan bir iftira
Eliniz kedi eli olmuştu	Hasma galebe, ama düşük bir yoldan kazanç
Burnunuzdan kedi çıktı	Evlat bahsi: eli uzun ya da laf taşıyan evlat
Kırda avlanıyordu	Uzaktaki yerlere akın eden biri
Şehrin içinde tavuk, koyun avlıyordu	Bulunduğu yerin halkına eziyet eden biri
Misk kedisi gördünüz	Şerlilerin alameti ile hayırlıların ahlakını taşıyan kimse
Uzaktaydı, size hiç yaklaşmadı	Temas yok: mesele henüz size dokunmuş değil

Koruyan da o, aşıran da o

Bu maddenin bütün ağırlığı tek bir cümlede toplanır: kedi, etrafınızda dolanıp sizi koruyan kimsedir; koruyan ile aşıran aynı kişidir.

Kaynaklar bunu üç ayrı karşılıkla yazar: kollayan bir hizmetli, ev halkından bir hırsız, dişisi söz konusuysa hilekâr ve ağzı bozuk bir kadın. Üçü birbirinin alternatifi gibi durur ama aslında aynı kişinin üç hâlidir.

Hayattaki karşılığını tanımak zor değil. Ev anahtarınız kimde duruyorsa o. Şifrenizi bilen, dükkânı sizden önce açan, çocuğunuzu okuldan alan kişi. Ailede herkesin derdini dinleyen ve herkese herkesin derdini anlatan akraba. Bu kişiler olmadan iş yürümez; yakınlığın kendisi hem faydanın hem zararın kapısıdır.

O yüzden bu bahiste ilk yapılacak şey, kediye değil o kişiye bakmaktır. Rüyanın söylediği “birinden şüphelen” değildir; **“ilişkinin iki yüzü var, ikisini birden hesaba kat”**tır.

Uysal kedi bir yıl demektir, yabani kedi başka bir yıl

Kaynakların dört ayrı yerde tekrar ettiği tek ölçü bu: kedinin hâli doğrudan bir yılın niteliğine çevrilir.

Uysal, sakin, rahat duran kedi içinde rahatlık ve sevinç olan bir yıldır. Bugünkü karşılığı somuttur: borcun taksite bağlanıp nefes alınması, işin oturması, evde uzun süredir konuşulmayan bir meselenin kapanması, sağlıkta sürüncemede kalan bir sürecin bitmesi.

Yabani, ürken, eziyeti çok kedi ise yorgunluk ve zahmetle geçen bir yıl olarak kaydedilir: her ay yeniden kurulan bir bütçe, bitmek bilmeyen bir tadilat, bir yakının bakımının tek başınıza kalması, kapanmayan bir dosya.

Buradaki incelik şudur: kedi aynı kedidir, değişen onun size karşı hâlidir. Rengin, yaşın ve kalabalığın bu ölçüyü nasıl değiştirdiği ayrı ayrı yazılmıştır: siyah kedi, beyaz kedi, tekir kedi, yavru kedi ve çok sayıda kedi.

Isırma, tırmalama ve boğuşma: temas anı

Kedinin size dokunduğu her sahne ayrı kaydedilmiştir ve kaynaklar burada nadir görülen bir şey yapar: aynı sahneye iki okuma yazar, ikisini de yan yana bırakır.

Birinci okuma sıkıntı tarafındadır. Isırma uzayan bir zahmet, tırmalama aynı hattın daha hafifi olarak geçer; kedi yabaniyse ölçünün büyüdüğü ayrıca yazılır. İkinci okuma daha keskindir: kişiye hizmet eden birinin ona ihanet etmesi. Hangisinin size baktığını ayırt etmek kaynağın işi değil, sizin işinizdir: yanınızda çalışan, evinize giren, işinizi gören biri varsa ikinci okuma öne çıkar. Ayrıntısı kedi ısırması ve kedi tırmalaması sayfalarındadır.

Sahne büyüdüğünde okuma da yer değiştirir. Kedi tırmalayıp kanatmışsa yahut gözü acıtmışsa karşılık artık ev halkından biri değil, uğraşan bir hasımdır. Kedi saldırması bu yüzden ayrı ele alınır.

Boğuşma sahnesinde ise ölçü tamamen nettir ve bu maddenin en işe yarar ayrımıdır: kim üstün geldi. Kedi yenilen taraf ise sıkıntı kısa sürede kalkar. Kedi üstün gelen taraf ise mesele ağırlaşır, süresi uzar. Aynı sahne, aynı kedi, aynı tırmık; sonucu çeviren şey galibiyetin yönüdür. Hayatta karşılığı da bu kadar dolaysızdır: aynı anlaşmazlığın sizin dediğinizle bittiği hâli ile karşı tarafın dediğiyle bittiği hâli.

Bu satırlar bir sağlık haberi değildir; kaynaklar zaten sahnenin yanına ikinci okumayı kendileri koymuştur.

Eve giren kedi ve kapıp kaçırdığı şey

Bahsin en kesin kaydı burada. Eve giren kedi, oraya giren bir kimsedir; kedi bir şey götürdüyse o kimse de oradan bir şey götürür. Kedinin fiili ile insanın fiili birebir eşlenir, arada yorum boşluğu bırakılmaz. Ayrıntısı evde kedi görmek sayfasındadır.

Bugünkü karşılıkları bellidir: hesaptan sessizce eksilen para, dükkândan tek tek kaybolan mal, ortaklıkta adı konmayan bir açık. Kedi bir şey götürmediyse okuma tehdit tarafında kalır, kayıp tarafına geçmez.

Bu maddede anlatılan meşhur bir hâdise, tabirin nasıl işlediğini bir tarif cümlesinden daha iyi anlatır. Bir kadın gelip şöyle der: rüyada bir kedinin kocamın karnına başını sokup içinden bir parça alıp yediğini gördüm. Muabbirin cevabı doğrudan bir rakam olur: kocanızın üç yüz on altı dirhemi çalınmış. Kadın doğrular ve nereden bildiğini sorar. Cevap iki adımlıdır. Birincisi karşılık: kedi hırsızdır, karın da insanın hazinesidir; kedinin oradan yemesi hırsızlıktır. İkincisi rakam: kedinin Arapça adını harflerine ayırıp ebced değerlerini toplamak. Anlatının sonunda mal geri alınır.

Buradaki ders rakam değil yöntemdir: sahnedeki her parça ayrı okunur. Kedi kim olduğunu, karın nerede olduğunu, yeme fiili ne yapıldığını söyler. Aynı mantığın insan sureti hırsız görmek sayfasındadır.

Kediyi tersinden okuyan bir kaynak da var

Sözlüklerin çoğu kediyi hırsızlık hattında tutarken bir eser ekseni tersine çevirir ve kediyi sahibi için faydalı bir kimse sayar: bir evlat, kardeş, baba, koca yahut yakın. Dişisi de böyle bir kadındır.

Bu kaydı değerli kılan şey, gerekçesini yazmasıdır. Kedi evlada ve yakına delalet eder çünkü hizmet eder ve alışıp yanaşır; babaya delalet eder çünkü ev halkının işleri için etraflarında dolanır. Aynı eser kediyi evdeki fare, yılan ve akrebi bastırdığı için bir düzen tutucu sayar; o zararlılar zaten hırsız ve bozguncu menzilesindedir. Kedinin karşısındaki fare bahsi de aynı sebeple onun hemen yanında durur.

Bu okumanın en pratik sonucu kedinizin öldüğünü görmek sahnesinde çıkar. Kaynak bunu bir sağlık işareti olarak değil, koruyanın çekilmesi olarak kaydeder; faydalar kesilir ve o yeri bozanlar tutar. Karşılığı elinizi tutan kişinin gitmesidir: yerine kimse konmadan işten ayrılan bir eleman, taşınıp giden bir komşu, artık aranızda olmayan bir aracı. Ayrıntısı ölü kedi görmek sayfasındadır.

Aynı eserde kaydedilmiş kısa bir vaka bu bahsi çok net bitirir. Bir adam der ki: rüyada bir dişi kedinin bilinen bir evden bana ardı ardına ekmek getirdiğini, benim de ona eğildiğimi gördüm. Cevap şudur: orada ev halkından çalıp sana veren bir kadın var, sen de ona teşekkür ediyorsun. Kedi size veriyor olsa bile aldığı yer birinin evidir. Beslemenin okuması da bu yüzden tek yönlü değildir: kedi beslemek.

Miyavlama, tatlı dil ve laf taşıma

Kedinin sesi ayrı bir madde olarak kaydedilir ve karşılığı şaşırtıcı derecede dünyevidir: gürültü, koğuculuk, göz kırpma ve laf taşıma. Dişi kedinin sesi için ayrıca yazılan şudur: yanınızdaki birinden gelen ve adınızı kirleten bir rezalet.

Bunun yanına konan insan portresi bu maddenin en iyi cümlesidir. Kedinin karşılığı, tatlı dille yanaşan, zıplayıp oynayarak insanların kalbine kendini sevdiren, bununla birlikte gözü etraftaki şeylerde olan ve fırsat bulunca bozan kimsedir.

Tarifin gerekçesi hayvanın kendi fiilidir: yanaşmak, gözlemek, fırsat kollamak. Bu portreye isim vermek de kolaydır: ilk gün herkesi güldüren, kısa sürede herkesle senli benli olan ve bir ay sonra ortalıkta kimin ne dediği konuşulmaya başlayan kişi.

Aslanın aksırığından çıkan hayvan

Klasik metinlerde kedinin nereden geldiğini anlatan bir rivayet var ve iki ayrı eserde birden geçiyor. Nûh aleyhisselâm gemiye aslanı da almıştı; fare gemidekilere eziyet edince duası üzerine aslan aksırdı ve kedi onun aksırığından çıktı, ona en çok benzeyen hayvan olarak geldi. Türkçeye “kedi aslanın sümüğüdür” diye geçen söz buradan gelir.

Bu rivayet süs değil, bir gerekçedir. Rüyada sümüğün evlada karşılık gelmesinin sebebi budur ve doğrudan bir sahneyi açıklar: burnunu silen kimsenin burnundan kedi çıkması, eli uzun yahut laf taşıyan bir evlat olarak kaydedilir. Evladın cinsini burundan çıkan hayvan belirler, çünkü çıkan şey aslın kendisine benzer.

Aynı bağ kediyi aslan bahsine iliştirir: biri karşısında durulamayan güç, öbürü o gücün eve girmiş, küçülmüş ve alışmış hâli.

Bahsin son halkası kedinin ucunun bağlandığı figürdür: laf getirip götüren kimse. Kaynakta o kimse kinci biri olarak geçer ve bir işte sevinip sonunda üzülen kişi diye tarif edilir. Kedinin iki yüzü sonunda bu tek insanda toplanır: getirdiği bilgi işinize yarar, götürdüğü bilgi başınıza kalır. Köpek bahsiyle farkı da buradadır; orada ölçü sadakat, burada fırsattır.

Ne demek değil: Bu sayfadaki hiçbir satır belirli bir kişinin size ihanet ettiği, hasta olacağınız yahut bir yakınınızın ömrü hakkında bir bilgi değildir. Rüyada görülen suret, gerçek hayattaki bir kişinin kendisi yerine konmaz ve bir kedi rüyasına bakarak kimse hakkında hüküm verilmez. Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm, fetva ya da tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarında da rüyaların delil olmadığı ve rüyalarla amel edilmeyeceği belirtilir.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada kedi, kişinin yakınına aldığı ama tam güvenemediği bir ilişkiyi anlatan sahnelerde çıkar. Rüyayı anlatan çoğu zaman hayvanı değil kendi tereddüdünü hatırlar: sevdi mi, çekindi mi, elini uzattı mı uzatmadı mı.

Bu rüyalar en çok sınır meselesinin sıkıştığı dönemlerde görülür: hayır demekte zorlanılan bir yakınlık, alanı daralttığı hâlde kırıp atılamayan biri, kendi işini gören ama tam bu yüzden güven vermeyen bir ortaklık.

İki okumanın buluştuğu yer de burasıdır. Klasik kaynak kediyi yakınlığın iki yüzüne, psikolojik okuma kişinin o yakınlıkla kurduğu tedirginliğe bağlar; ikisi de aynı şeyi söyler: mesele kedide değil, onu ne kadar içeri aldığınızdadır.