Rüyada Köpek Görmek

Genel anlamı

Klasik sözlükler bir sembolü genellikle hükümle açar. Köpek maddesi öyle açılmaz. Eserlerden biri daha ilk cümlede şunu yazar: köpeğin tevilinde ihtilaf edilmiştir. Kimi kaynak onu evde çalışan biri saymış, kimi havladığında taşkın ve kaba bir adam demiş, kimi de zayıf bir düşman diye kaydetmiştir. Bu sembolde geleneğin tek ses olmadığını kaynağın kendisi söylüyor.

Asıl ayrım korunmuş en eski eserde durur. Orada yırtıcılar tek tek sayılır ve hepsine aynı hüküm verilir: azı dişi olan her yırtıcı açıktan düşmandır, derecesi silahı ve gücü kadardır. Sonra listeden bir hayvan çıkarılır: köpek hariç, çünkü düşmanlığı zayıftır. Gerekçe de yazılıdır: insana alışık olduğu için.

Sayfanın tamamını yöneten cümle budur. Köpek rüyasında ne zarar ne fayda uzaktan gelir. Kapıda duran, evin içinde dolaşan, sizinle beraber çalışan, size alışmış olan taraftır. Onun için ilk sorulacak şey “köpek gördüm” değil, “o köpek orada ne yapıyordu”.

İslami rüya tabiri

Köpek sahnede ne yapıyordu

Rüyanızda ne oldu?	Kısaca nasıl okunur
Size havladı	Kadir bilmeyen birinden hoşunuza gitmeyecek bir söz
Sesini duydunuz, kendisini görmediniz	Bir haksızlığın ardından gelen pişmanlık
Sizi ısırdı ya da tırmaladı	Bir dosttan ya da yanınızda çalışandan gelen sıkıntı
Isırdı ama havlamasını duymadınız	Küçük bir şeyle bırakılacak düşmanlık
Elbisenizi yırttı	Bedene değil ada gelen zarar
Üstünüze geldi, dokunmadan geçti	Husumet göründü, temas olmadı
Kapıda ya da yanınızda bekliyordu	Eşin, evin ve eşyanın korunması
Bekçi köpeklerini hasta gördünüz	Elden çıkan eşya, tutulamayan bir düzen
Bekçinin yerinde havlayan dişi bir köpek vardı	Kötü niyetli kimselerden gelen bir oyun
Çoban köpeğiydi	Büyük bir kapıdan gelen fayda ya da mal
Av köpeğiydi ya da tazıydı	İzzet, rızık ve elinize geçen yetki; ehil olana
Av köpekleri ava çıkıyordu	Herkes için hayır; harekete geçilen bir iş
Oyun için beslenen köpeklerdi	Tadı olan bir hayat; maddenin açık istisnası
Ehlî bir ev köpeğiydi	Zalim bir düşman
Kuduz bir köpekti	Sınır tanımayan, taşkın bir adam
Su köpeğiydi	Tamamlanmayacak bir iş, yalancı bir ümit
Onu yastık yaptınız, başınızı dayadınız	O hâlde köpek, arkasına sığınılan bir dost
Bir köpek aldınız, sahiplendiniz	Yanınızdakiyle kurulan yakınlık; ikinci okuma aşağıda
Köpekleri öldürdünüz	Hasmın önünüzden kalkması
Köpek eti yediniz	Hasma galebe ve onun malından bir pay
Köpek etiyle pişmiş bir yemek yediniz	Alçak bir kazanç; yağlıysa helal olmayan mal
Köpek sütü içtiniz	Şiddetli korku; ikinci bir okuma daha kayıtlı
Yün giymiş bir köpek gördünüz	Alçak birinin, şerefli birinin malıyla zenginleşmesi
Yavru köpek gördünüz	Sevilen bir evlat; nüshalar burada ayrışır
Dişi köpek gördünüz	Aynı maddede iki zıt kayıt
Köpekle kurt bir araya geldi, anlaştı	Nifak, hile ve el birliği
Bir köpekle güreştiniz	Galip gelen galiptir
Kendinizi köpeğe dönüşmüş gördünüz	Verilen bir ilme karşı şımarmak
Başınız köpek başına döndü	Yorgunluk

Satırların hepsi kaynaklarda ayrı ayrı kayıtlıdır ve aşağıda her birinin niçin öyle okunduğu var; bu maddede gerekçe hükümden çok daha fazla iş görür.

Köpek yırtıcı sayılmaz, bahsin bütün ayrımı buradan çıkar

İkinci bir eser aynı ayrımı başka bir gerekçeyle tekrar eder: köpek zayıf bir düşmandır, çünkü yırtıcıların cevherinden çıkmıştır. Sonra maddenin ikili yapısını kuran bir ilave yapar: düşmanlıktan sonra dosta döner.

Aynı eser bunu bir kıssayla açıklar. Hz. Âdem yeryüzüne indiğinde yırtıcılar başına üşüşür; hiçbirinden köpekten korktuğu kadar korkmaz. “Korkma, elini üstüne sür” denir; elini sürdüğünde köpek yaltaklanır, sonra Âdem onu diğerlerinin üstüne salar ve köpek onları dağıtır. Kitabın sonucu şudur: tabirde düşman kılınmış, sonra dosta dönmüştür. Bu bir hüküm değil, kitabın gerekçe diye naklettiği bir hikâyedir.

Pratik karşılığı somuttur: köpek rüyasında karşınıza çıkan taraf, adını bilmediğiniz uzak bir düşman değildir. Aynı işyerinde çalışan biri, apartman komşusu, ortağın akrabası. Yakınlık iki yöne birden çalışır; bu kişi size zarar verecek kadar da yakındır, sizi koruyacak kadar da. Aynı yakınlık kedide başka türlü işler: orada sorulan, kimin aşırdığıdır.

Isırdıysa kaynak tek cevap vermez, önce size bakar

Bu maddenin en değerli yeri burasıdır. Bir eser tek bir ısırık sahnesini, rüyayı görenin çevresine göre dörde böler:

• Bid’at sahibi biriyle arkadaşlık ediyorsanız, o sizi fitneye düşürür: sizi kendi kavgasına ortak eden bir tanıdık.
• Bir hasmınız varsa, o size söver ya da sizi kahreder: bilinen bir çekişmenin sesli hâle gelmesi.
• Emrinizde çalışan biri varsa, zarar hıyanet yolundan gelir: kasadan eksilen para, müşteriyi alıp götüren bir eleman.
• Kapınızda bir bekçi varsa, o gadreder: korumakla görevli olanın kendi işini görmesi.

Beşinci kayıt okumayı tersine çevirir: aynı sahne kıtlık zamanında görüldüyse, gören kişi ondan bir şey elde eder. Darlıkta ısırık zarar değil pay olur; herkesin sıkıştığı bir dönemde çekişmenin içinden bir iş çıkar.

Altıncı kayıt ölçüyü verir ve iki eserde birden yazılıdır: zarar, ısırığın ve acısının ölçüsünce gelir. Ayrıntısı rüyada köpeğin ısırması sayfasındadır; hayvan size gelip temas etmediyse rüyada köpeğin saldırması sayfasına bakın.

Ayrı bir satır daha var: köpek elbisenizi yırttıysa okuma bedenden ada geçer. Gerekçesi örtü bahsinde yazılıdır: perdeyi yırtan kişi ev sahibinin ırzını yırtmış sayılır, köpek de birinin elbisesini yırttığında onun adına aynısını yapmış olur. Elbise boşuna seçilmemiştir; insanın dışarıya görünen yüzü odur.

Köpeğin ne iş için orada bulunduğu

Kaynaklar köpeği tek bir hayvan saymaz; tuttuğu işe göre ayrı yazar ve karşılıkları birbirine benzemez:

Çoban köpeği üç eserde birden hayır tarafındadır: bir nüshada “bir melikten gelecek fayda”, ötekinde “bir reisten elde edilecek mal”. Bugünkü karşılığı büyük bir kapının açılmasıdır: bir kurumdan çıkan ödeme, size kalan bir ihale, sözü geçen birinin sizi kayırması. Davar köpeği ayrı ve daha sakin yazılır: ailesine ve komşusuna gayretli, iyi bir komşu.

Evi bekleyen köpekler eşin ve eşyanın korunmasıdır. Aynı yerde tersi de kayıtlıdır: onları hasta gördüyseniz kayıp okunur, eşyanın bir kısmı gider; bekçinin yerinde havlayan dişi bir köpek gördüyseniz kötü niyetli kimselerden gelen zarar ve bir oyun okunur. Bekçi bahsinde asıl bilgi hayvanın varlığında değil, sağlam durup durmadığındadır.

Av köpeği ve tazı maddenin en yüksek okumasıdır: izzet, yücelik ve rızık. Bir nüsha daha ileri gider; gören bir yetki üstlenir ve kimseye muhtaç olmayacağı bir fazlalık eline geçer. Fakat bir eser şart koyar, “buna ehil olan için” der: aynı sahne, o işin adamı olmayana aynı şeyi vermez. Aynı yerdeki ikinci kayıt dengeyi kurar: tazı, düşmana karşı yardım eden ama kadir bilmeyen biridir.

Oyun ve dövüş için beslenen köpekler sevinç ve tadı olan bir hayat sayılır. Bir eser bunu doğrudan istisna diye yazar: köpekler zarar, sıkıntı ve düşmanlık tarafındadır, tek bir yer hariç, o da budur. Uyarısı da aynı yerdedir: o köpeklere kötü bir şey olduysa hüzün ve hayat tadının gitmesi okunur.

Zarar tarafında cins ayrımı sürer: ehlî ev köpeği zalim bir düşman, kuduz köpek sınır tanımayan taşkın bir adam, su köpeği tamamlanmayacak bir iş ve yalancı bir ümittir. Listenin verdiği kural tek cümledir: köpeğin işi neyse karşılığı odur.

Onu yastık yaptıysanız işaret tersine döner

Üç ayrı eserde neredeyse aynı lafızla duran bir satır var: kim bir köpeği yastık edinirse, köpek o hâlde kendisinden yardım istenen ve arkasına alınan bir dosttur. “O hâlde” kaydı bilinçlidir: karşılığı çeviren şey sahnedeki tutumdur.

Hayattaki karşılığı tanıdıktır: kimsenin makbul saymadığı, sizin de övünmediğiniz ama gerçekten arkanızda duran biri. Zor gününüzde arayacağınız tek numara; işiniz düştüğünde ilk koşan akraba. Kaynak hayvanın cinsini değil, ona sırtınızı dayamış olmanızı ölçer.

Köpek edinmek ise ikiye ayrılır ve iki zıt satır aynı maddede yan yana durur. Birincisi: bir köpek aldığını gören, yanında çalışanlardan biriyle arkadaş olur ve onu çok sever. İkincisi: köpek edinmek ya da onunla dostluk kurmak bazen yoldan sapmaya, malda zarara ve emeğin boşa gitmesine yorulur. Hangisinin işlediğini sahnedeki yön belirler: hayvanı siz yola getirdiyseniz birinci, onun peşinden sürüklendiyseniz ikinci taraf ağır basar.

Havlama tek bir şey değildir

Birinci hat bilinen olandır: kime köpek havlarsa, kadir bilmeyen birinden hoşuna gitmeyecek bir söz işitir. Arkadan gelen laf, kapıda yükseltilen ses, toplantıda kırıcı bir cümle.

İkinci hat daha ağırdır ve üç eserde bağımsız kayıtlıdır: havlama, bir haksızlıktan ötürü pişmanlık ve o haksızlığın peşinde koşmanın utancı sayılır. İncelik şurada: ses her zaman dışarıdan gelmez, kimi sahnede havlayan kişinin kendi yaptığı işin sesidir. Ayrıntısı rüyada köpeğin havlaması sayfasındadır.

Köpek her zaman bir kişi değildir

Yöntem kitaplarından birinde müellifin kendi tabir vakası kayıtlıdır. Adam, kuru bir deriyi tabakhane havuzuna koyduğunu ve bir köpeğin gelip onu yediğini anlatır. Muabbir önce sahneyi çevirir: “bir elbiseyi yıkamaya ya da yenilemeye niyetlendin.” Adam doğrular. Sonra hükmü verir: o elbise senden çalınacak. Öyle olur.

Buradaki köpek bir adam değildir, bir fiildir: çalınma. Aynı kitaplarda başka bir vakada iki köpek bir kişiye değil, bir aletin iki ağzına çözülmüştür. Onun için ilk soru “bu kim” olmasın; önce sahnede ne olduğunu, sonra o günlerde hangi işinizin durduğunu yan yana koyun (rüya tabiri nasıl yapılır). Kaynaklar bir usûl kaydı da düşer: bir köpekle, bir kurtla ya da bir yılanla güreştiğini gören için galip gelen taraf uyanıklıkta da galiptir.

Kendinizi köpek olarak gördüyseniz

Sahne üç eserde de aynı yerde durur: kendisinin köpeğe dönüştüğünü gören kişiye büyük bir ilim verilmiş, o bu ilme karşı şımarmış, ilim de ondan çekilip alınmıştır. Bir nüshada aynı cümle “verdi, o da unuttu” diye yazılır. Bugünkü karşılığı, bilindiği hâlde işletilmediği için elden kaçan bir iştir: bırakılan bir meslek, yarım kalan bir eğitim, kimsenin sormadığı bir ustalık.

Daha hafif bir hâli de kayıtlıdır. Başının köpek başına dönmesi yorgunluktur; gerekçesi yazılıdır, bu hayvanlar yorulmak için yaratılmıştır. Sultan bahsinde ise aynı sahne bambaşka okunur: başı köpek başına dönen bir idareci halkına taşkınlıkla davranıyor demektir. Tek bir suret, gören kişinin makamına göre üç ayrı yere çıkar.

Köpekten alınanlar ve köpeğe verilenler

Bahsin en net hayır satırı öldürmektir: köpekleri öldürdüğünü gören hasmına zafer bulur. Köpek eti yemek dört eserde aynı yazılır ve bir adım ileri gider: kişi hasmına galebe eder ve onun malından bir şey elde eder. Karşılığı bir çekişmenin sonuçlanmasıdır: kazanılan bir dava, tahsil edilen bir alacak, kapanan bir hesap. Okuma et bahsinden gelir; orada da yenen şey kişinin eline geçendir.

Köpek sütü ters yönde okunur ve kaynağın kendi içinde ayrıştığı yerlerden biridir: bir satırda karşılığı şiddetli korkudur, hemen ardından ikinci bir görüş gelir ve zalim eliyle ele geçen mal, hatta beldesi üzerinde reislik yazılır. Süt maddesinde iki okuma yan yana durur.

Köpek etiyle pişmiş bir yemek yemek alçak bir kazançtır: sefih bir topluluk arasında yürütülen bir iş. Yağlı olması helal olmayan mala, tamamının yenmesi durumun kalıcılaşmasına yorulur. Rengi ya da yavru oluşu yorumu daraltır: siyah köpek, beyaz köpek ve yavru köpek ayrı sayfalarda. Köpekle kurdun anlaşması ise nifak, hile ve el birliği tarafında okunur.

Ne demek değil: Bu sayfadaki hiçbir satır, gerçek hayatta belirli bir kişinin size düşmanlık ettiği anlamına gelmez ve kimse bir rüyaya bakılarak suçlanmaz. Köpekle ilgili fıkhî hükümler ayrı bir bahistir, tabirden ayrı tutulur. Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm veya fetva niteliği taşımaz. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarında da rüyaların delil olmadığı ve rüyalarla amel edilmeyeceği belirtilir.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada köpek, kişinin yakınında tuttuğu bir ilişkiyi anlatan sahnelerde çıkar. Anlatanın hatırladığı ayrıntı da hayvanın büyüklüğü değil, tanıdık olup olmadığıdır: benim köpeğim miydi, sokaktan mı geldi. Sadakat ile tedirginliğin aynı figürde toplanması bundandır.

İki okuma burada buluşuyor. Klasik kaynak köpeği yırtıcılardan ayırırken alışkanlığı gerekçe gösteriyor; psikolojik okuma da aynı yeri işaret ediyor. Mesele hayvanın vahşiliği değil, ona ne kadar yakın durduğunuzdur.