Rüyada Hastane Görmek

Genel anlamı

Hastane rüyalarında cevaplanması gereken ilk soru binaya değil, kişinin o binada kim olduğuna bakar. Çoğu mekân rüyasında rol kendiliğinden bellidir: evde oturulur, camide namaz kılınır, okulda ders görülür. Hastane ise içine gireni bir sıfata ayırır. Hasta mısınız, ziyaretçi misiniz, birinin başında bekleyen refakatçi mi, yoksa orada çalışan biri mi? Sahnenin yorumu bu cevaba göre değişir.

İkinci ayrıntı mekânın ne işe yaradığındadır. Hastaneye kimse orada bulunmak için gitmez; bir şey aranır: bakım, teşhis, şifa, bazen sadece bir haber. Bu yüzden sembolün ekseni rahatsızlığın kendisi değil, aranan yardım ve onun için girilen başkasının düzenidir.

Burada bir kayıt düşmek gerekiyor. Klasik tabirnâmelerde bugünkü anlamıyla hastane bir madde başlığı olarak geçmez; o metinler yazıldığında koğuşu, poliklinik sırası, tahlili ve nöbet düzeni olan bir kurum yoktu. Buna karşılık aynı metinler hastalığı, tedaviyi ve şifayı ele alır. Aşağıdaki okuma da oradan kurulur: hastane, o bahislerin bugünkü işlevsel karşılığıdır. Kurum yenidir, aranan şey eskidir.

Bunun bir sonucu var ve sayfanın en başında durması gerekiyor: hastane rüyası ne bir teşhis, ne bir tahlil sonucu, ne de bir sağlık haberidir. Kendi sağlığınız ya da bir yakınınızınki gerçekten aklınızı meşgul ediyorsa doğru adres tabir değil, poliklinikteki hekimdir.

Komşu sembollerden farkı. Rüyada hasta olmak sahnesinde konu hâlin kendisidir: kişide bir zayıflama vardır, yeri yoktur, bütün bedene yayılmıştır. Rüyada yara görmek sahnesinde ise yer bellidir, mesele tek bir noktayla sınırlıdır. Hastanede rahatsızlık sahnenin merkezinde bile olmayabilir; merkezde bakımın arandığı yer durur ve rüyayı gören çoğu zaman hasta değildir. Rüyada ev görmek kişinin kendi düzenine bakar: saatini, kapısını ve kurallarını kendisi koyar. Hastane bunun tersidir; kişi kendi düzenini kapıda bırakır, saatini, kıyafetini ve kararlarını orada başkası belirler. Rüyada okul görmek de bir kurumdur ama orada kişiden bir performans beklenir ve o performans ölçülür; hastanede beklenen şey başarı değil, teslim olmaktır.

İslami rüya tabiri

İbn Sîrîn’e nispet edilen külliyat ve Abdülganî en-Nablusî’nin Ta’tîru’l-enâm fî ta’bîri’l-menâm adlı eseri gibi metinlerde bu bahis iki ayrı eksende yürür: bir yanda rahatsızlığın kendisi, öbür yanda tedavi ve şifa. İkincisi ayrıca ve olumlu tarafta kaydedilir. Hastanenin bu sayfada durduğu yer birincisi değil ikincisidir; sahnede kayda geçen şey rahatsızlığın varlığı değil, onun için bir yere gidilmiş olmasıdır. Rahatsızlığın kendi okuması ayrı bir bahistir ve rüyada hasta olmak sayfasında ele alınır.

Klasik usûl bu sayfada iki yerden işler. Muabbirin ehliyet şartları sayılırken rüyanın nerede, nasıl, ne zaman ve kim tarafından görüldüğünün tespiti de sayılır (TDV İslâm Ansiklopedisi, “Rüya” maddesi); hastane rüyasında bu şartın karşılığı doğrudandır. İkincisi tabir âdâbının bilinen ölçüsüdür: rüya mevsime, mekâna, şahıslara, görene ve görülene göre farklı yorumlanır. Aynı koridor, orada yatan biriyle ziyarete gelen biri için aynı şeyi söylemez.

Hastanede kim olduğunuz

Hasta olarak yatıyorsanız okuma bakıma ihtiyaç duyulan bir hâl tarafında durur. Buradaki asıl bilgi rahatsızlıkta değil, kişinin bir yükü artık tek başına taşımamasındadır. Gündelik karşılığı çoğunlukla şudur: işini bir süreliğine devretmek, uzun süredir söylenmeyen bir yardım talebini nihayet söylemek, birinin desteğini kabul etmek.

Ziyaretçiyseniz yorumun yönü hastadan rüyayı görene döner. Tabirde başkasının göründüğü sahneler çoğunlukla o kişi hakkında bir haber olarak değil, rüyayı görenin ona dair taşıdığı ilgi olarak okunur.

Refakatçiyseniz, yani birinin başında bekliyorsanız, sahne sorumluluk tarafında ele alınır: bir başkasının yükünün altına girmek. Ailede bakımı fiilen üstlenen kişinin bu sahneyi sık bildirmesi de bu yüzdendir.

Orada çalışıyorsanız, doktor ya da hemşire olarak göründüyseniz, okuma kişinin kendini yardım eden tarafta görmesine bağlanır.

Ne demek değil: Bu sıfatların hiçbiri kimse hakkında bir haber taşımaz. Ziyaret ettiğiniz kişi için bir hüküm çıkmaz; kelâmî sınır bellidir, rüya zannî bilgi verir, kat’î delil sayılmaz.

Rüyanızı bulun

Rüyanızda ne oldu?	Kısaca nasıl okunur
Hasta olarak yatıyordunuz	Bakıma ihtiyaç duyulan bir hâl; yükün tek başına taşınmaması
Ziyarete gitmiştiniz	Yorum o kişiye değil, ona dair taşıdığınız ilgiye bakar
Birinin başında refakatçiydiniz	Bir başkasının yükünün üstlenilmesi
Orada doktor ya da hemşire olarak çalışıyordunuz	Kendini yardım eden tarafta görmek
Muayene oldunuz, tahlil verdiniz	Bir meselenin adının konmak istenmesi
Sıra bekliyordunuz, sıra ilerlemiyordu	Sonucu başkasının elinde olan bir bekleyiş
Acil servise gittiniz	Sırasını bekleyemeyen bir mesele
Ameliyat oldunuz	Dıştan ve köklü bir müdahale
Yoğun bakımdaydınız	Taşıma gücünün sınırına gelinmesi
Taburcu oldunuz, binadan çıktınız	Kendi düzenine dönmek; sayfadaki en olumlu hâl
Koridorlarda dolaşıp yolu bulamadınız	Doğru kapıyı bulamamak
Bina çok kalabalıktı	Sıranın ve ilginin paylaşılması
Bina bomboş ve karanlıktı	Yardım aranan yerde kimseyi bulamamak
Aradığınız hastayı bulamadınız	Yetişilemeyen bir ilgi
Doktor bir şey söyledi ama duyamadınız	Beklenen cevabın eline geçmemesi
Hastane temiz ve aydınlıktı	Aranan bakımın karşılık bulması
Gerçekte süren bir hastane süreci var	Yaşananın uykuya yansıması

Koridorda yön kaybı öne çıkıyorsa okuma arayış bahsine kayar: rüyada kaybolmak. Sahnede asıl ağırlığı insan yoğunluğu taşıyorsa ölçüler rüyada kalabalık görmek sayfasında toplanmıştır.

Gitmek, beklemek, çıkmak

Bu sembolün kendi içinde bir hattı vardır ve tabirde en çok bilgi o hattın üzerinde durur: gidilir, beklenir, bir şey söylenir, çıkılır.

Gitmek, kaynakların tedavi bahsinde olumlu tarafta ele aldığı harekettir; mesele kendi hâline bırakılmamıştır. Uzun süre ertelenen bir işin nihayet ele alınması ya da saklanan bir sıkıntının birine anlatılması bu tarafta okunur.

Beklemek bu sembolün başka mekânlarda karşılığı olmayan sahnesidir. Sıranın ilerlememesi, koridorda oturmak, adın okunmasını beklemek: hepsinde ortak olan şey, sonucun kişinin elinde olmamasıdır. Hayattaki karşılığı çoğunlukla cevabı bir başkasına bağlı bir başvurudur; bir sonuç, bir karar ya da bir görüşmenin ardından beklenen haber gibi.

Çıkmak ve taburcu olmak bu sayfadaki en olumlu hâldir. Aranan şey bulunmuştur ve kişi kendi düzenine geri dönmüştür: kendi saatine, kendi kapısına, kendi kararına.

Ne demek değil: Taburcu olmak bir sıkıntının bittiğine dair bir belge, orada kalmak da bir kötülük hükmü değildir. Tabir âdâbının ölçüsü bellidir: rüyalar hayra yorulur. Diyanet İşleri Başkanlığı yayını Hadislerle İslâm, Hz. Peygamber’in rüyaların daima hayra yorulmasını istediğini kaydeder.

Acil servis, ameliyat ve yoğun bakım

Bu üç sahne ayrı ayrı sorulduğu için ayrı kaydedilir. Ortak yanları, aciliyetin ve müdahalenin derecesini göstermeleridir.

Acil servis, sırasını bekleyemeyen meselenin sahnesidir. Okuması gecikmeye değil ertelenemezliğe bakar: aylardır sonraya bırakılan bir konunun bir günde bütün vakti alması gibi.

Ameliyat, dıştan ve köklü bir müdahaledir; kişi sahnede çoğunlukla uyutulmuştur ve karar başkasının elindedir. Klasik metinlerin tedaviyi bir müdahale olarak okuması burada en belirgin hâlini alır.

Yoğun bakım, taşıma gücünün sınırına gelinmesi tarafında okunur ve tam da bu sebeple korku veren bir yoruma bağlanmaz.

Ne demek değil: Bu üç sahne kimsenin sağlığı hakkında bir haber değildir. Kendisi ya da bir yakını için gerçekten süren bir hastane süreci olan kişilerde bu rüyaların görülmesi beklenen bir durumdur; klasik tasnifte gün içinde taşınan düşüncenin uykuya yansımasına nefsânî rüya denir (TDV İslâm Ansiklopedisi, “Rüya” maddesi).

Bu sahneler ağırlık bırakır ve ilk refleks çoğunlukla rüyayı hemen birine anlatmak olur. Tabir âdâbı tam da buraya bir sıra koyar: kötü görülen rüyadan önce Allah’a sığınılır, sonra da rüya önüne gelene anlatılmaz. Hastane bahsinde bunun çok somut bir karşılığı var. Sahneyi, hasta olan ya da hastanede yatan yakınınıza anlatmak ona taşıyacağı bir yük daha vermekten başka işe yaramaz. Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm, fetva ya da tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarında rüyaların bir delil olmadığı ve onlarla amel edilmeyeceği belirtilir.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada hastane, denetimin bırakıldığı yerin imgesidir. Kişi kıyafetini, saatini ve kararını orada başkasına devreder; bu yüzden bu rüyalar çoğunlukla hayatın bir alanında dizginlerin başkasının eline geçtiği dönemlerle birlikte anlatılır.

Bekleme sahnesi ayrıca bildirilir ve askıya alınmış zamanla ilişkilendirilir: karar verilmemiştir, sonuç açıklanmamıştır, kişi arada durmaktadır.

Sık görülen ikinci grup daha yalındır. Yakın zamanda hastaneye gitmiş, refakatçi kalmış ya da orada çalışan kişilerde bu rüya beklenen bir durumdur. Koridorda geçen bir gün, geceye de aynı koridoru taşır. Yukarıda anılan ehliyet şartı burada doğrudan işler: klasik usûlün sorduğu ilk şeylerden biri rüyanın kim tarafından görüldüğüdür ve hastanede bir haftası geçmiş kişi ile o binaya hiç girmemiş kişi aynı sahneyi anlatmaz.

Ziyaretçi sahnesi ise çoğunlukla bakım verme ve yetişememe duygularıyla birlikte anlatılır: sevilen birine ayrılan zamanın yetmediği hissi.