Rüyada Fare Öldürmek

Genel anlamı

Rüyada bir fareyi öldürdünüz ve uyanırken kalan duygu korku değil, tuhaf bir bitmişlik hissiydi. Bu rüyanın ağırlığı hayvanda değil, o anda elinizi uzatıp işi kendinizin kapatmasında durur.

Fare görmek tabirde gizliliğiyle okunan bir semboldür: zararı bir anda değil, siz bakmıyorken verir. Öldürmek bu gizliliği bozan tek fiildir. Hayvanı gördüğünüz anda rüya size bir durumu bildirmiş olur; öldürdüğünüz anda ise rüyada bir şey yapmış olursunuz. Klasik tabircinin bu iki hâli farklı yerlere yazmasının sebebi budur.

Bu yüzden sayfanın ölçüsü hayvanın kendisi değil, fiilin nasıl işlendiğidir.

İslami rüya tabiri

Tabirnâme literatüründe fare; gizli zarar, hırsızlık ve dışa vurmayan bir bozgunculuk karşılığıyla kaydedilir. Öldürme fiili bu karşılığın üzerine gelir ve okumayı yön değiştirir.

Birinci soru: fareyi kendi elinizle mi öldürdünüz?

Fiili kendiniz işlediyseniz kaynakların kaydı nettir ve okuma galebe tarafındadır.

Nablusî bu hâli tek bir cümleyle, ara koymadan kaydeder:

Kim bir fare öldürdüğünü görürse, kötü bir kadına galebe çalar.

Ta’tîru’l-enâm

Klasik tabirnâmelerin sembolleri kişileştirmesi dönemin diline aittir; burada taşınan anlam, gizli bir kötülüğün karşısında üstün gelmektir. Bu, bugün kimse hakkında bir yargı olarak okunamaz. Bu sitede de öyle kullanılmaz.

Pratikte karşılığı şudur: uzun süredir adını koymadığınız, konuşmadığınız ama varlığını bildiğiniz bir mesele vardır ve rüya onu sizin bitirdiğinizi gösterir. Okuma iyimser değil, failli bir okumadır.

İkinci soru: eliniz mi değdi, uzaktan mı vurdunuz?

Elle öldürmek meseleyi kapatır; uzaktan vurmak onu yalnızca mesafeden hedef alır.

Nablusî bu iki hâli ayrı ayrı yazar ve ikincisini galebe tarafına koymaz:

Kim bir fareye ok, taş ya da saçma attığını görürse, kötü bir kadının gıybetini eder yahut ona kötü bir niyetle haber gönderir.

Ta’tîru’l-enâm

Aradaki fark rüyanın en ayırt edici yeridir. Temas varsa iş bitmiştir; mesafe varsa ortada yalnızca söz vardır. Aynı kaynak fareyi tuzakla yakalamayı da ayrı tutar ve onu galebe değil hile tarafında okur. Üç farklı fiil, üç farklı yorum: bitirmek, söylemek, dolanmak.

Üçüncü soru: öldürmeden önce ne yapıyordu?

Neyi bitirdiğinizi, hayvanın o anda ne yaptığı söyler.

Müntehabü’l-kelâm farenin işini gizlilik şartına bağlar:

Fare, kötü bir sır taşıyan kişidir; gaflet ve gizlilik içinde ömürleri ve bedenleri kemirir.

Müntehabü’l-kelâm

Buna göre fareyi kemirirken öldürmek, sızan bir eksilmeyi durdurmak tarafında okunur: nereye gittiği belli olmayan para, azar azar tükenen bir birikim, farkına varılmadan uzayan bir yıpranma.

Delik açarken, duvarı oyarken öldürdüyseniz kaynak doğrudan tedbir diliyle konuşur:

Duvar oyan bir fare gören için bu, ev soyan bir hırsızdır; ondan sakınsın.

Ta’tîru’l-enâm

Burada kaydedilen şey bir sonuç değil, bir uyarıdır. Rüyada o uyarının gereğini yapmış olmanız, okumayı korkudan tedbire taşır.

Dördüncü soru: tek bir fare miydi, yer hâlâ dolu muydu?

Bir fareyi öldürmek bir meseleyi kapatır; yer doluysa rüya artık zararı değil onu bastıran gücü sorar.

Kavâidü tefsîri’l-ahlâm fareyi evin içindeki bozguncular sınıfına koyar ve koruma ortadan kalktığında ne olduğunu kaydeder:

Evdeki fare, yılan, akrep ve benzerlerini bastırdığı için kedi bazen işini bilen bir koruyucuya delâlet eder; bunlar hırsızlar ve bozguncular mertebesindedir. Rüyada kedisi ölen kişinin faydaları kesilir ve bozguncular o yere hâkim olur.

Kavâidü tefsîri’l-ahlâm

Aynı eser bu sınıfı sayarken fareyi yılan ve akreple birlikte anar. Aradaki fark ölçektedir: yılan açıkça karşınıza dikilen bir tehdit, fare ise görünmeden işleyen bir eksiltmedir. Dolayısıyla fare öldürmek büyük bir düşmanı alt etmek tarafında değil, küçük ama sürekli işleyen bir zararı durdurmak tarafında okunur. Klasik tabirci burada sonucun büyüklüğünü değil, işin kapanıp kapanmadığını sorar.

Bu kayıt, öldürme rüyasının sınırını da gösterir: tabirde asıl soru kaç tanesini bitirdiğiniz değil, o yerde bastıran bir şeyin bulunup bulunmadığıdır. Bir fareyi öldürüp yeri dolu bırakmak, bir meseleyi kapatıp düzeni kurmamaya benzer.

Ne demek değil: fare öldürmek, bir kişiye zarar vereceğiniz ya da birinin size zarar vereceği anlamına gelmez. Rüyada bir hayvanı öldürmek, gerçek hayatta bir fiil işlemenin işareti olarak okunmaz. Klasik kaynakların yaptığı şey, bir sembolü bir anlam yönüne bağlamaktır; kimin hakkında ne olacağını bildirmek değildir. Rüya türleri arasındaki ayrımı ve hangi rüyanın tabire konu olduğunu rüya çeşitleri sayfasında bulabilirsiniz.

Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm veya fetva niteliği taşımaz.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada fare öldürmek, rüya sahnesinde nadir görülen bir şeydir: edilgen değil etken bir fiil. Çoğu rahatsız edici rüyada kişi olanı seyreder; burada müdahale eder.

Bu yüzden rüya genellikle bir çözülme dönemiyle birlikte anlatılır. Uzun süre ertelenmiş bir konunun artık konuşulduğu, elden geçirilmeye başlandığı dönemlerde sıklaşır.

Öldürdükten sonra kalan duygu da anlamlı sayılır. Rahatlama kalıyorsa okuma kapanma tarafındadır; tiksinti sürüyorsa fiilin işin aslına değil görünen kısmına dokunduğu düşünülür.