Rüyada El Yıkamak

Genel anlamı

El yıkamak gündelik hayatta temizlenmek demektir ve çoğu kişi rüyayı da öyle okur: bir aklanma, bir temize çıkma.

Klasik kaynaklarda kaydedilen şey bu değil. Sözlükler el yıkamayı bir hâlin sona ermesi olarak ele alır ve ölçüsünü de yazar. Bitenin iyi bir şey mi kötü bir şey mi olduğunu fiil değil, sizin o sırada içinde bulunduğunuz durum belirler. Aşağıdaki bölümler kaynakların sırayla sorduğu soruları takip ediyor.

İslami rüya tabiri

Birinci soru: aranızda biri var mıydı?

Kaynak ölçüyü doğrudan veriyor: aradaki ne ise o biter.

Nablusî bu fiili tek bir hükme bağlamaz, şarta bağlar ve şartı da söyler.

Bunu yaptığını gören kişi ile bir insan arasında muhabbet ya da husumet varsa: o hâl ikisi arasında kesilir. Ayrıca korkudan kurtulmaktır. Bir insandan bir şey umuyorduysa ondan ümidini keser. Günah işlemişse o günahlardan tövbesidir.

Ta’tîru’l-enâm

Cümlenin yapısı dikkat çekici. Muhabbet ile husumet yan yana ve aynı sonuca bağlanıyor: ikisi de kesiliyor. Yani fiil bir şeyi iyileştirmiyor, bitiriyor.

Pratikte sorulacak soru şu: rüyadan önce aklınızda bir kişi var mıydı ve onunla aranızda ne vardı? Cevap dostluksa okuma bir ayrılığa, husumetse bir kapanmaya bakar.

İkinci soru: bir şeyden mi yıkadınız?

Bir şeyden elini yıkamak, kaynakta doğrudan ümidi kesmektir.

Bir şeyden elini yıkayan, ondan ümidini keser.

Ta’tîru’l-enâm

Bu satırın kısalığı aldatıcı; içinde dikkat çekici bir şey var. Türkçede de aynı fiil aynı anlama gelir, “elimi yıkadım” demek vazgeçtim demektir. İki dil birbirinden bağımsız olarak aynı hareketi aynı yere oturtmuş.

Rüyada ellerinizi belirli bir şeyin ardından yıkadıysanız, mesela bir işi bitirip ya da bir yere dokunduktan sonra, bu kayıt doğrudan size bakıyor.

Üçüncü soru: hangi hâldeydiniz?

Aynı fiil, rüyayı görenin durumuna göre dört ayrı yere düşer.

Nablusî maddeyi şartlı kurduğu için okuma kişiye göre değişir ve dördü de aynı paragrafta sayılıdır: korku içindeyse kurtuluş, bir şey umuyorsa ümidin kesilmesi, günah işlemişse tövbe, biriyle bağı varsa o bağın sona ermesi.

Aynı maddede sabun ve benzeriyle yıkanmak ayrıca kaydedilir ve orada okuma borca bağlanır: borcun ödenmesi, gam ile sıkıntının gitmesi.

Bu çeşitlilik bir belirsizlik değil, maddenin kendi yöntemi. Tabirin neden bir sözlükten bakma işi olmadığını da iyi gösteriyor: cevap görene göre değişiyor.

Dördüncü soru: yıkamayı tamamladınız mı?

Yarıda kalan fiil, verilmiş ama uygulanmamış bir karardır.

Kaynaklar fiilin tamamlanmasını genel bir ölçü olarak kullanır. Suyu bulamadıysanız, yıkamaya başlayıp bitiremediyseniz ya da el temizlenmediyse sahne tamamlanmamış sayılır.

Elin kendisi neyi gösteriyor, sağ ile sol arasındaki fark nedir ve kirli el nasıl okunur: bunların tamamı rüyada el görmek sayfasında. Elin uzaması ise bambaşka bir eksende okunur, o da rüyada elin uzaması sayfasında.

Ne demek değil: El yıkamak bir günahın işareti ya da bir suçluluk delili değildir. Kaynaklar fiili ahlâkî bir yargı olarak değil, bir bitiş hareketi olarak okur. Klasik usûlde rüya bir hüküm kaynağı sayılmaz ve Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarında da rüyaların delil olmadığı, rüyalarla amel edilmeyeceği açıkça belirtilir.

Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm veya fetva niteliği taşımaz.

Psikolojik açıdan

El yıkamak, rüyada en sık tekrarlanan gündelik hareketlerden biridir ve tekrar etmesi başlı başına bilgi taşır.

Anlatıldığı dönemler genellikle bir şeyin ardını toplama dönemleridir: bitirilen bir iş, kapatılan bir dosya, geride bırakılmak istenen bir konuşma. Hareketin kendisi bir sonlandırma jesti olduğu için zihin onu bu dönemlerde sahneye koyar.

İkinci ayrıntı suyun hâlidir. Akan suyla yıkanan el ile bulunamayan su aynı şeyi anlatmaz; birincisi tamamlanan, ikincisi tamamlanamayan bir kapanışa eşlik eder.