Rüyada Kuran Okumak

Genel anlamı

Belki elinizde bir mushaf vardı ve satırları gözünüzle takip ediyordunuz, belki de hiçbir şeye bakmadan, ezberden okuyordunuz. Rüyada Kur’an okumanın tabiri tam bu ayrımla başlar.

Klasik metinler bu sahneyi tek bir karşılığa indirmez. Okumanın neyle yapıldığı, okunan yerin neyi bildirdiği, sesin hâli, dinleyenin varlığı ve okumanın tamamlanıp tamamlanmaması ayrı ayrı kaydedilmiştir. Aşağıdaki sorular bu kayıtların sırasıdır.

İslami rüya tabiri

Birinci soru: mushaftan mı, ezberden mi okudunuz?

Mushafa bakarak okumak hüküm ve itibar tarafına, ezberden okumak hak ve emanet tarafına yorulur.

Nablusî bu iki sahneyi üst üste yazar. Mushaftan okuma için kaydı kısa ve nettir:

Rüyada Kur’an, mushaftan okunması hâlinde emir ve nehiy, şeref, sevinç ve zaferdir.

Ta’tîru’l-enâm

Mushafa hiç bakmadan okumak ise başka bir yere bağlanır:

Mushaf olmaksızın ezberden okuduğunu gören kimse, bir hak üzerinde çekişen ve davası haklı olan, elindeki emaneti yerine getiren, huşû sahibi bir mümindir.

Ta’tîru’l-enâm

Müntehabü’l-kelâm aynı ayrımı mushaf tarafından pekiştirir: mushaftan okuyan kişi hikmete, izzete, anılmaya ve dinin güzelleşmesine nâil olur. Metin ardından mushafın tabirde hikmet karşılığı verildiğini de söyler.

İkinci soru: okuduğunuz yer neyi bildiriyordu?

Okunan yerin muhtevası yorumu belirler; hangi yer olduğunu hatırlamamak ise kaynaklarda hayır tarafına yazılır.

Kavâidü tefsîri’l-ahlâm tabirciye doğrudan bir ölçü verir:

Âyetler rahmet âyetleri ise ona müjde ver, korkutma âyetleri ise onu sakındır; hangisi olduğunu bilmiyorsa bu hayır ve faydadır.

Kavâidü tefsîri’l-ahlâm

Bu rüyayı görenlerin çoğu okuduğu yeri hatırlamadığı için son cümle önemlidir: hatırlamamak kaynakta bir eksiklik sayılmaz.

Geçişin yönü de kaydedilmiştir. Rahmet bildiren bir yeri okurken azap bildiren bir yere gelince okumanın zorlaşması ferece, yani sıkıntının açılmasına yorulur. Tersi, yani azap bildiren bir yerden rahmet bildiren yere geçememek, sıkıntının bir süre daha sürmesi tarafında kaydedilir. Bu iki kayıt hem Nablusî’de hem Müntehabü’l-kelâm’da aynı şekilde geçer.

Üçüncü soru: sesiniz nasıldı, dinleyen var mıydı?

Güzel sesle ve dinleyen önünde okumak iyi nam ve sözünüzün kabul görmesi tarafına yorulur.

Nablusî’nin okuma bahsinde iki kayıt yan yana durur. Güzel bir sesle okuyan izzete, yükselmeye ve iyi bir şöhrete nâil olur; insanlar onun okuyuşunu dinliyorsa, kendi ölçüsünce, emrinin ve yasağının kabul edildiği bir işin başına geçer. Kavâid de aynı yere varır: ses güzelse, insanlar dinliyor ve okunandan hoşlanıyorsa bu mertebe ve iyi nam demektir.

Hayattaki karşılığı genellikle küçük sahnelerde görünür. Bir meselede herkes susar ve sizi dinler, yazdığınız bir şey beklediğinizden fazla dolaşır, uzun süre karşılık bulmayan bir teklifiniz nihayet kabul edilir.

Dördüncü soru: okuduğunuzu anlıyor muydunuz?

Okuduğunu bilerek okumak akıl tarafına, bilmeden okumak bilmediği işe dalma tarafına kaydedilir.

Nablusî, içindekini bilerek okuyan kişiyi akıllı sayar ve bunu ona verilmiş bir akıl olarak yazar. Ne okuduğunu bilmeden okuyan için kaydı ihtiyatlıdır: bilmediği bir konuya dalması ya da bilmediği bir şey hakkında şahitlik etmesi ihtimali anılır. Okurken kelimeleri değiştirerek, tahrif ederek okumak ise haktan sapma ve verilen sözü bozma tarafına yorulur.

Bu üç kayıt bir yargı değil, bir ölçüdür: okumak tek başına değil, anlamayla birlikte tabir edilir.

Beşinci soru: nerede okuyordunuz?

Sahnenin geçtiği yer, fiilin yorumunu tersine çevirebilir.

Klasik usûlde yer bazen fiilden ağır gelir. İbn Gannâm’ın Ta’bîru’r-rü’yâ’sında hamamda Kur’an okuyan kişinin yorumu, hamamın avretlerin açıldığı bir yer olması gerekçesiyle hoş olmayan bir şöhret tarafına çevrilir. Nablusî de aynı örneği, dışarıdan bir karinenin hayrı şerre ya da şerri hayra döndürdüğü rüya türü içinde verir.

Buradan çıkan ölçü şudur: bir mescitte, evde ya da bir mecliste okumak ile saygı gösterilmeyen bir yerde okumak kaynaklarda aynı şeyi söylemez.

Altıncı soru: okumayı tamamladınız mı?

Hatme kadar gitmek dilediğine ulaşma ve hayrın çoğalması tarafına yorulur.

Nablusî hatim edeni çok sevap ve istediğine nâil olma tarafında yazar. Müntehabü’l-kelâm aynı sahneyi maksadına ulaşma ve hayrının çoğalması diye kaydeder; tamamlanmış okuma yarıda kalmış okumadan ayrı tutulur.

Müntehabü’l-kelâm aynı bahiste, okumanın tamamlanmasıyla ilgili bir rüya da aktarır:

Bir kadın, kucağında bir mushaf bulunduğunu ve ondan okuduğunu gördü. Derken iki civciv gelip içindeki bütün yazıyı tek tek topladılar. Rüyasını anlatınca İbn Sîrîn, Kur’an’ı hıfzedecek iki oğul doğuracağını söyledi.

Müntehabü’l-kelâm

Bu nakil, kaynakların okuma sahnesini her zaman okuyan kişinin kendisiyle sınırlı tutmadığını da gösterir.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada bu sahneyi ayırt eden şey, rüyada bir şey seyretmiyor, bir şey yapıyor olmanızdır. Okumak etkin bir fiildir ve çoğunlukla kişinin kendi hâlini kendi sesiyle duyduğu dönemlerde bildirilir.

Mushafa bakarak okumakla ezberden okumak arasındaki fark burada da anlamlıdır. Biri dışarıdaki bir ölçüye yaslanmayı, diğeri o ölçünün artık içselleşmiş olduğu hissini öne çıkarır; hangisinin görüldüğü, kişinin o günlerde neye dayandığıyla ilişkilendirilir.

Okuduğu yeri hatırlamama ise en sık bildirilen ayrıntıdır. Uyanınca kalan şey metin değil histir ve bu da rüyanın bilgi vermekten çok bir hâl bildirdiği yorumuna yakın durur.

Ne demek değil: Rüyada Kur’an okumak, bir işin olacağına dair verilmiş bir söz değildir. Yukarıdaki okumalar birer hüküm değil, tabirnâmelerin kaydettiği karşılıklardır; rüyanın hangi türden olduğuna da ayrıca bakılır (rüya çeşitleri). Sembolün geniş çerçevesi için rüyada Kur’an görmek sayfasına bakabilirsiniz.

Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm veya fetva niteliği taşımaz.