Rüyada Kavga Etmek

Genel anlamı

Kavga rüyasından uyanan kişi çoğunlukla iki şey yapar: karşısındakinin kim olduğunu hatırlamaya çalışır ve o kişiye karşı bir tavır alması gerekip gerekmediğini düşünür.

İkinci soruya klasik tabirin cevabı nettir: rüyada kavga ettiğiniz kişi, çoğu zaman o kişinin kendisi değildir. Sahne o insan hakkında bilgi taşımaz; rüyayı görenin kendi hâline bakar. Tabir usûlünün yerleşik ölçüsü de bunu destekler: rüya; mevsime, mekâna, şahıslara, görene ve görülene göre farklı yorumlanır. Yani sabit bir hükmü olan bir sahne değildir.

Kavganın komşu sahnelerden ayrıldığı yer de burası. Rüyada kaçmak temasın kurulmadığı sahnedir, kavga ise kurulduğu. Kaçma bahsinde sorulan soru kurtulup kurtulmadığınızdır; kavgada sorulan üç şey vardır: kiminle, ne için ve nasıl bitti.

Kavganın tarafı belliyse yorum o bağın kendi sayfasına kayar. Eşle geçen çekişme rüyada eşini görmek, kardeşle geçen rüyada kardeş görmek, sevgiliyle geçen rüyada sevgili görmek sayfasında ele alınmıştır. Bu sayfa eylemin kendisini anlatır.

İslami rüya tabiri

Klasik derlemelerde kavga tek başına bir madde değildir; çekişme, husumet ve üstün gelme (galebe) bahislerinin içinde geçer. Bu yüzden yorum tek bir kelimeye değil sahnenin tamamına bakar.

Yorumu belirleyen ayrıntılar bellidir: kavganın sebebi hatırlanıyor mu, iş sözde mi kaldı yoksa el mi kalktı, sahne neyle kapandı.

Bir kayıt da rüyanın türüyle ilgili. Gündüz gerçekten tartışmış, hakkını arayamamış ya da öfkeyle yatmış bir kişinin gece kavga görmesi, klasik tasnifte nefsânî rüya ihtimalinin yükseldiği hâllerdendir; nefsin gündüzden taşıdığı hâlin uykuda devam etmesi olarak ele alınır. Bu tasnifin ayrıntısı rüya çeşitleri sayfasındadır. Böyle bir gecenin ardından görülen kavga sahnesi çoğu zaman tabir edilecek bir işaret taşımaz.

Rüyanızı bulun

Rüyanızda ne oldu?	Kısaca nasıl okunur
Tanıdığınız biriyle kavga ettiniz	Yorum o kişiye değil, sizin o bağla ilgili hâlinize bakar
Hiç tanımadığınız biriyle kavga ettiniz	Henüz adı konmamış bir çekişme; belirsizlik tarafında
Kavganın sebebini hatırlıyordunuz	Yorum doğrudan o konuya bağlanır
Neden kavga ettiğinizi bilmiyordunuz	Adı konmamış bir öfke
Sadece bağırıp tartıştınız, el kalkmadı	Söz bahsi; söylenememiş sözün yerini bulması
İş dövüşe döndü, el kalktı	Sözle çekişmeden ayrı okunur; sahne sertleşmiştir
Kavgada üstün geldiniz	Galebe tarafında; hakkın alınması
Kavgada yenildiniz	Tek bir olumsuz hükme bağlanmaz; usûl hayra yormayı söyler
Vurmak istediniz ama eliniz kalkmadı	Müdahale edememe hissi; kavganın sonucundan ayrı ele alınır
Kavgada kan aktı	Yorum kavgadan çıkar, kan bahsine geçer
Kavgayı siz ayırdınız	Araya girmek; arayı bulma tarafında okunur
Kavganın sonunda barıştınız	Kapanma; konuşulmayan şeyin konuşulabilir hâle gelmesi
Kavgayı uzaktan seyrettiniz	Taraf olmadığınız bir gerginliğin içinde bulunmak
Kavga kalabalığa yayıldı	Düzenin dağılması
Kavgadan uzaklaşıp gittiniz	Klasik tabirde şerden uzaklaşmak kusur sayılmaz
Vefat etmiş biriyle kavga ettiniz	Ayrı bir bahis; ölmüş kişi rüyaları kendi ölçüleriyle okunur
Kavga ederken uyandınız	Yarım kalmış sahne; hüküm çıkarılmaz

Tanıdık biriyle kavga ettiyseniz

Bu sahne sık anlatılır ve yanlış kurulan bir yorumun en somut zararı burada ortaya çıkar; çünkü yorum doğrudan iki insanın arasına girer.

Klasik ölçü şudur: rüyada görünen yüz, o insanın kendisi yerine geçmez. Rüyada annesiyle çekişen kişinin annesinde bir kusur aranmaz; ortakla kavga eden kişinin ortağı töhmet altında bırakılmaz. Sahne, rüyayı görenin o bağla kurduğu ilişkinin o geceki hâlidir.

Kavganın konusu hatırlanıyorsa yorum somutlaşır. Bölüşülmemiş bir hak, üstlenilmemiş bir sorumluluk, yıllardır söylenmemiş bir sitem gündelik karşılıkların en tanıdıklarıdır. Konu hatırlanmıyorsa geriye tek bir ölçü kalır: uyanınca ne kaldı? Öfke mi, pişmanlık mı, yoksa hafifleme mi?

Ne demek değil: Rüyada biriyle kavga etmiş olmanız, o kişinin size düşmanlık beslediği, arkanızdan bir iş çevirdiği ya da kötülük hazırladığı anlamına gelmez. Rüyada görülen kişi o kişinin kendisi değildir; bu, tabir geleneğinin en tutarlı kaidelerinden biridir. Bu sahneye dayanarak birini sorguya çekmek, ona soğuk davranmak veya “rüyamda gördüm” diyerek yüzleşmek, olmayan bir meseleyi gerçekten var etmekten başka işe yaramaz.

Yabancı biriyle kavga ettiyseniz

Klasik metinlerde tanınmayan kişi belirli bir insana değil, tanımlanmamış olana karşılık gelir. Kavga sahnesinde bu, henüz adı konmamış bir çekişme demektir: kime kızdığınızı bilmediğiniz bir huzursuzluk, bir kurumla, bir işle ya da bir durumla yaşanan ama yüzü olmayan bir gerginlik. Bu bahsin genel çerçevesi rüyada tanımadığın birini görmek sayfasındadır.

Kavga bir kalabalığın içinde geçtiyse ya da oraya yayıldıysa yorum kişiden ortama kayar; rüyada kalabalık görmek sayfasındaki toplanma ve düzen ölçüleri burada da işler.

Kavgada yenmek ve yenilmek

Üstün gelmek klasik metinlerde galebe tarafında okunur: bir hakkın alınması, uzayan bir çekişmenin lehe kapanması, bastırılan bir sözün söylenebilmesi. Aynı okuma kaçma bahsinde de geçer; dönüp yüzleşen kişinin sahnesi orada da galebe sayılır.

Yenilmek ise tek bir hükme bağlanmaz. Burada usûlün kayıtlı iki maddesi yol gösterir. Birincisi, tabircinin rüyanın nerede, nasıl ve kim tarafından görüldüğünü tespit etmesi gerektiğidir: haksız olduğunuz bir kavgada yenilmekle hakkınızı ararken yenilmek aynı sahne sayılmaz. İkincisi ve daha bağlayıcı olanı, rüyaların hayra yorulmasıdır. Diyanet İşleri Başkanlığı yayını Hadislerle İslâm, Hz. Peygamber’in rüyaların daima hayra yorulmasını istediğini kaydeder. Bu, korkutan bir sahneyi yumuşatma çabası değil, usûlün kendi maddesidir.

Ne demek değil: Kavgada yenilmek, hayatta yenileceğinizin bildirimi olarak okunmaz. Klasik âlimler rüyadan hüküm çıkarmayı reddeder; buradaki sahne bir sonuç değil, bir hâl tarifidir.

Kavgada kan aktıysa

Kan girdiği anda yorum kavganın elinden çıkar. Kan, tabir literatüründe kendi başına ele alınan bir bahistir ve kendi ölçüleriyle okunur: miktarı, nereden geldiği ve durup durmadığı sorulur. Ayrıntısı rüyada kan görmek sayfasındadır.

Pratikte şu ayrım işe yarar: kavgada asıl rahatsız eden şey kavganın kendisi miydi, yoksa akan kan mıydı? Uyanınca akılda kalan hangisiyse yorum oradan başlar.

Kavgayı ayırdıysanız ya da barıştıysanız

Araya girip kavga ayırmak, bu bahsin en olumlu okunan sahnesidir. Türkçedeki “arayı bulmak” ve “araları düzelmek” ifadeleri de bunu doğrular. Gündelik karşılığı çoğunlukla somuttur: iki tarafı küs olan bir ailede aracılık etmek, iş yerinde büyümekte olan bir meseleyi sessizce kapatmak.

Barışma, helalleşme ve el sıkışma sahneleri de kapanma tarafında okunur. Uzun süredir ertelenen bir konuşmanın yapılabilir hâle gelmesi, bir tarafın geri adım atması bu okumanın tanıdık karşılıklarıdır.

Öfkeyle ya da korkuyla uyanıldıysa klasik usûlün önerdiği ilk karşılık yorum aramak değildir: kötü rüyalardan Allah’a sığınmak ve rüyayı herkese anlatmamak öğütlenir. Anlatılmamış rüya, açılmamış mektup gibi sayılır.

Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm veya fetva niteliği taşımaz.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada kavga rüyaları çoğunlukla söylenememiş sözle ilişkilendirilir. Rüyadaki kişi tartışmayı sürdürür; uyanıkken susan taraf uykuda konuşur.

İkinci yaygın okuma sınırla ilgilidir. Sürekli müdahale edilen, hakkı yendiğini düşünen ya da hayır diyemeyen kişilerde bu sahnenin tekrarlaması da aynı okumaya bağlanır; kavga burada bir saldırı değil, çizilemeyen sınırın yerini tutar.

Üçüncüsü, rüyadaki iki tarafın da aynı kişiye ait olabilmesidir: bir yanı gitmek isteyen, bir yanı kalmak isteyen kişinin çatışması sahnede iki kişi gibi görünür. Karşıdaki yüzün çoğu zaman rastgele seçilmesi de bu okumayla uyumludur.

Gündüz gerçek bir tartışma yaşandıysa gece görülen kavga büyük ölçüde onun devamıdır. Klasik tabirciler de yorumdan önce kişinin gerçek hâlini sormayı öğütler; usûl ile psikolojik okumanın buluştuğu nokta yine burasıdır.