Rüyada At Görmek

Genel anlamı

Klasik sözlüklerde at maddesi “hayır” ya da “müjde” diye açılmaz. Üç kelimeyle açılır: izzet, mevki ve hasma üstün gelmek. Kaynaklar atı binilen hayvanların en şereflisi sayar ve karşılığını iki kelimede toplar: ziynet, yani üstünde görünen itibar; ve kuvvet, yani bağlanıp beslendiği için hazırda tutulan güç.

Sayfanın asıl bilgisi sözlüğün ilk cümlesindedir ve bugünkü rüya sitelerinde geçmez: “ata binmesi kendisine yakışan biriyse.” At burada bir binek değil bir mevki ölçeğidir; aynı sahne, sizin o ölçekte nerede durduğunuza göre iki zıt yöne okunur.

Üçüncü ölçü attan değil üstündeki takımdan çıkar: eyer, üzengi, kolan ve gem tek tek karşılıklarıyla kaydedilmiştir ve en sık tekrarlanan at sahnesi ancak bu eşlemeyle anlaşılır.

Bir çekince de geleneğin başında durur: korunmuş en eski eser at bâbını, İbn Sîrîn’in rüyada atı hoş görmediğini bildiren bir haberle açar; olumlu okuma hemen ardından “müfessirler dedi ki” kaydıyla ayrı bir cümle olarak gelir. Bahsin bugünkü yükünün bir kısmı arabaya geçmiştir, ama at hâlâ kendi maddesinden okunur.

İslami rüya tabiri

Ölçüler sırayla işler: at size yakışıyor mu, koşum tam mı, dizgin kimin elinde. Tablo kısa karşılıkları verir; gerekçeler altındaki bölümlerdedir.

Atın hâli, koşumu ve sizin binişiniz

Rüyanızda ne oldu?	Kısaca nasıl okunur
Atınız vardı; bağlıydı ya da ahırdaydı	Rızkın genişlemesi, hasma üstün gelmek
Koşumu tam, uysal bir ata ağır ağır bindiniz	Mevki, itibar, sözünüzün geçmesi
Bindiniz ama at binmek size yakışmıyordu	Kaldıramayacağınız bir yere oturmak
Koşumun bir parçası eksikti	Elde edilenden tam o kadar eksilme
Eyersiz ve gemsiz bindiniz	Kaydı olmayan bir bağ, tutmayan bir iş
Dizgin elinizdeydi, at söz dinliyordu	Yönün sizde kalması, işin tedbire gelmesi
At sizi alıp kaçtı, zapt edemediniz	Okuma döner: at artık sizin isteğinizdir
Atı ter dökene kadar koşturdunuz	Peşine düşülen bir istek, orada eriyen mal
At size huysuzlandı, çekişti	Ortağın ya da evdekinin başkaldırması
İndiniz, bir daha binmeyi düşünmüyordunuz	Mevkiden ayrılma: azil, istifa, işi bırakma
İnip başka bir ata bindiniz	Hâlden hâle geçmek, iş ya da yer değiştirmek
Attan düştünüz	Kaynaklarda madde yok; okuma inmeye bağlanır
Bekârsınız, kısrağa bindiniz	Mal ve nesil sahibi şerefli bir kadınla evlilik
Evlisiniz, kısrak gördünüz	Geçime dönen akar: dükkân, tarla, kiradaki yer
Tay gördünüz	Güzel bir evlat
At binmeye alışkınsınız, bargire bindiniz	Mevkiin düşmesi, kadrin eksilmesi
Eşek binmeye alışkınsınız, bargire bindiniz	Adın yükselmesi, kazancın çoğalması
Kır (boz) at	İzzet ve galebe; bir okumada kalem sahibi biri
Yağız (siyah) at	Mal ve izzet; aynı eserde ayrıca gam
Al (kızıl) at	Kaynakların ikiye ayrıldığı yer: zafer ya da çekişme
Doru at	Mevkide kuvvet; eğlence ve kavgada şiddet
Sarı at	Hastalık tarafı; süre bahsine bağlanır
At kişnedi, sesini duydunuz	Şerefli birinden gelen heybet
Tanımadığınız bir at eve girdi	Eyerliyse bir kadın, çıplaksa bir erkek girer
Atın kuyruğu gürdü ya da kesikti	Tâbilerin ve neslin çokluğu yahut azlığı

Kaynaklar ata bakmadan önce binene bakar

Sözlük bahsi bir şartla açar: ata binen kişi ata binmesi yakışan biri mi? Yakışıyorsa okuma izzet, mevki ve maldır; üstüne cömert biriyle dostluk ve bir yolculuk ihtimali eklenir. Yolculuk ihtimali kelimenin kendisinden çıkarılmıştır: sefer, at anlamındaki kelimeyle aynı harflerden kuruludur. At rüyalarının yol sahneleriyle birlikte kaydedilmesi bundandır.

Yöntem metni aynı ölçüyü emir cümlesine çevirir: insanların ata binme âdetini ve bunun keyfiyetini hesaba kat. Gerekçesi de yazılıdır, bir işi hep yapan için o iş ayıp sayılmaz. Bu yüzden çıplak binmek buna alışkın biri için fayda ve rahatlık, alışkın olmayan için kötü okunur. Aynı ölçü bargirde tam ters iki sonuç verir: at binmeye alışkın biri bargire binerse kadri eksilir, eşek binmeye alışkın biri binerse adı yükselir ve kazancı çoğalır. Bargir tanımı gereği ölçeğin ortasıdır, at ile eşek arasındaki orta izzet.

Bugün bunun örneğini bulmak zor değil. Aynı unvan, ilk defa yönetici olan biri için yükseliş; on yıldır o işi yapan biri için geri adımdır. Tabirin ölçtüğü şey makamın büyüklüğü değil, sizin mutat mevkiinizle arasındaki farktır.

Aynı ölçü mekâna da uygulanır: eserler bineklere kendi yerlerinden başka yerde, damda ya da duvarda binmekte hayır olmadığını yazar. Tek istisna kanatlanıp uçmaktır; orada okuma dinde ve dünyada şerefe döner.

Eyer kadın, kolan mehir, gem nikâh bağıdır

Koşum takımı bu bahsin asıl çözücüsüdür ve eşleme tek tek verilir. Binek bir kadına nispet ediliyorsa eyer kadının kendisi, üzengi fercidir, kolan mehri, gem ise ismeti, yani nikâh bağıdır. Eyer binekten ayrı görülürse yine kadındır; yular haramdan alıkoyan mal, edeb ya da ilimdir; kamçı ise doğrudan yetkidir ve kırılması yetkinin gitmesi sayılır.

Bunu bilince en çok tekrarlanan sahne yerine oturur. Eyersiz ve gemsiz binmek, nikâh bağı olmayan bir birliktelik ya da tutmayacak bir işe girişmek diye okunur. Bu ahlâkî bir ilave değil, yukarıdaki eşlemenin doğrudan sonucudur: gem ismettir, gem yoksa bağ da yoktur. Bugün karşılığı çoğu zaman kâğıda dökülmemiş bir ilişkidir: sözleşmesiz çalışılan bir iş, kaydı yapılmamış bir ortaklık, kimsenin imza atmadığı bir vaat. Kendini gemli gören ise sakınan kimsedir; bir eser bunun karşılığını doğrudan oruç diye verir, çünkü oruç da bir gemlemedir.

Aynı mantık ölçülebilir bir kaide üretir: koşumdan ne eksilirse elde edilenden o kadar eksilir. Bir eser bunu bir orantı olarak yazar; atın her uzvu, uzuvlar içindeki payı kadar yetkiden bir şubedir. Yani eksiği hatırlamak yorumun yarısıdır: eyer mi yoktu, gem mi, üzengi mi.

Bahsin en sert hikâyesi de buradadır. Bir adam İbn Sîrîn’e gelir: bineğimin üstündeydim, dar bir yere girdim, eyeri atıp çıktım. Cevap azarla başlar: öyle bir işe düşeceksin ki karını yüzüstü bırakacaksın. Aradan çok geçmez, adam karısıyla yola çıkar, yolunu kesenler olur ve karısını bırakıp kendini kurtarır. Eyerin geride kalması hükmün ta kendisidir.

At sizi alıp kaçtıysa okuma dışarıdan içeriye döner

Bahsin en keskin dönüşü budur. At sahibiyle çekişir, huysuzlanır, gemi alıp kaçarsa tabir dışarıya bakmayı bırakır: o hâlde atın tevili kişinin kendi arzusudur. Gerekçesi dilin kendi kullanımından getirilir; Arapçada olduğu gibi Türkçede de insan “hevesine kapıldı”, “kendini o işe kaptırdı” der. Bir eser kaideyi açıkça kurar: kişinin bineği bazen kendi nefsine delâlet eder; düzgün gittiyse hâli iyidir, ürküp kaçtıysa şımarır, oyalanır, oynar.

İkinci sahne aynı yere çıkar: atı ter dökene kadar koşturmak. Okuması peşinden gidilen galip bir istek ve orada tüketilen maldır; ter yorgunluğun kendisi sayılır. Bugünkü karşılığı tanıdıktır: kendinizi kaptırdığınız ve duramadığınız bir iş, ay sonu hesaplanmadan sürdürülen bir harcama, kimseyi dinlemeden büyütülen bir plan.

Atın çekişmesi ise görenin mevkiine göre üçe bölünür: yetki sahibi biri için adamının başkaldırması, ticaretle uğraşan biri için ortağının üstüne çıkması, halktan sıradan biri için evdeki geçimsizlik. Sahne aynıdır, karşınızdaki kişiyi sizin mevkiiniz belirler. Uysal at bunun karşısındadır, ölçü sabittir: at size ne kadar boyun eğdiyse okuma o kadar yükselir.

Klasik metinlerde attan düşmek yoktur, inmek vardır

Sayfanın en dürüst maddesi budur. Sekiz klasik metinde attan düşmek diye bir okuma bulunmuyor. Kelimenin geçtiği tek yer bir tabir değil, bir gerçekleşmedir: adamın biri yayının kabzasının kırıldığını görür, ertesi gün arkadaşı attan düşüp kolunu kırar.

Kaynakların bu sahne için kurduğu karşılık inmektir ve okuması mevkiden ayrılmadır. Yetki sahibi biri attan inerse pişman olacağı bir iş yapar. İnip bırakır ve başka işle meşgul olursa görevden alınma okunur; bir daha binmeyi düşünmeden indiyse okuma nettir, ayrılıktır; bir iş için inmiş ve dönmeyi düşünüyorsa ara verilmiş bir işten söz edilir. Rüyanızda gerçekten düştüyseniz bile okumayı bu eksende kurmak gerekir: mesele temas anı değil, atın üstünde kalıp kalmadığınızdır.

Aynı fiil kısrakta evlilik bahsine geçer ve ayrıntısı incedir. Kısraktan inip gemini çıkarır ve salıverirse ayrılık okunur. Dönmeyi düşünüp bir iş için inmişse ve eyer hâlâ üstündeyse geçici bir uzak duruş sayılır. Başka bir bineğe binmek için inmişse üstüne evlenmek okunur. İnerken yüz çevirmek ya da yere kan işemek haram bir meşguliyet diye kaydedilir; gerekçesi üç kelimeyle verilir: yer kadındır, bevl nikâhtır, kan haramdır.

Renk üçüncü sırada gelir ve al atta kaynaklar ikiye ayrılır

Kır at izzet ve düşmana üstün gelmektir; gerekçesi yazılıdır, bu renk meleklerin atlarından sayılır. Bekâr biri kır ata binerse dindar bir kadınla evlilik okunur. İkinci okuması daha ilginçtir: kır at kalem sahibi bir adamdır, yani kâtip. Sebebini İbn Sîrîn’in kendi sözü verir: onu beyaz içinde siyah olarak görmüyor musunuz? Kâğıt üstünde mürekkep. Bu okumanın çıktığı vak’a da kayıtlıdır. Bir kadın rüyasını anlatır: iki adam girdi, biri yağız biri kır bineğin üstünde; kırın sahibi elindeki çubukla karnımı dürttü. İbn Sîrîn “Allah’tan kork ve kır atın sahibinden sakın” der; kadın çıkınca peşinden gidilir ve iş doğrulanır. Sonra açıklar: kırın sahibi filan kâtiptir, yağızınki emirin adamıdır ve fâcir değildir.

Yağız at mal ve izzettir; koşumu tam bir yağıza binenin kadri diğerlerinden büyük sayılır, ama aynı eser başka bir satırda aynı rengi gam tarafında da kaydeder. Doru at mevkide kuvvettir; üstüne eğlence, çalgı ve kavgada şiddet eklenir.

Asıl ayrışma al attadır. Bir eser onu şerefle birlikte hastalık okur ve gerekçesini meleklerin atlarının al olmasına bağlar; hemen ardından İbn Sîrîn’in al atı hoş görmediğini ve “o harptir” dediğini yazar. Bir başkasında sebep daha açıktır: al atı sevmem, kana benzediği için. Üçüncüsü iki okumayı yan yana koyar: al hüzündür, bir başka vecihte zaferdir. Aynı renk iki gerekçeyle iki zıt yöne çekilir.

Sarı at hastalık tarafındadır. Burada bir müellif kendi rüyasını aktarır: sarı bir at görmüş, at emanetmiş, sahibine borcu seksen dirhemmiş, sonra at kaybolmuş; kendisi de o sırada hastaymış. Uyanınca hastalığın seksen gün sonra kendisinden ayrılacağını tevil etmiş ve öyle olmuş. Renk hastalığı, atın kaybolması hastalığın gitmesini, fiyatın sayısı da süreyi vermiş.

Kısrak zevce, tay evlat, at bir kimsenin adıdır

Kısrak sözlükte ayrı bir maddedir ve karşılığı zevcedir. Bekâr biri kısrağa binerse mal ve nesil sahibi şerefli bir kadınla evlilik okunur. İkinci karşılığı mala, mahsule ve akara bağlanmış bir düğümdür; gerekçesi yazılıdır: kısrağın bedeli boynunda bağlıdır, karnının getireceği fayda bunun üstüne gelir. Bugün bu, geliri kendinden gelen bir varlıktır: kiradaki daire, işleyen dükkân, ekilen tarla. Bir eser kısrağı ayrıca seneye bağlar; semizi bolluk yılı, zayıfı kıtlık yılıdır. Tay ise güzel bir evlat olarak geçer.

Atın kendisi de bir kimlik listesiyle karşılanır: şerefli bir adam, işini bilen bir tacir, binici bir evlat, bir kadın ve ortak. Liste bahsin en pratik tarafıdır: bir sahnede at başınıza gelmez, atın nispet edildiği kişinin başına gelir. At elinizde ya da evinizde öldüyse hüküm ata değil o kişiye çevrilir. O okumanın ağır ucu ecel bahsine girer ve burada haber olarak verilmez; ecelin bilgisi tabircinin işi sayılmaz. İşe yarayan tarafı bağın kopmasıdır: ortaklığın bitmesi, uzun yıllık bir çalışanın gitmesi.

Kuyruk ayrı kaydedilir ve tâbiler ile nesildir; gürse çok, kesikse azdır. Tanımadığınız bir at eve girdiyse ayrım eyerdedir: eyerliyse nikâh ya da ziyaret yoluyla bir kadın, çıplaksa dünürlük yoluyla bir erkek girer. Saçın at kılına dönmesi kulluk ve yorgunluktur; gerekçesi tek cümle, at kılı örülür ve bağlar. Kişneme şerefli birinden gelen heybettir; at konuştuysa kaide açıktır, sözü ne dediyse odur, çünkü hayvanlar yalan söylemez.

Ne demek değil: Bu sayfadaki hiçbir satır kimsenin ömrü, sağlığı ya da başına gelecekleri hakkında bilgi vermez ve belirli bir kişi hakkında hüküm kurmak için kullanılamaz. Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm, fetva ya da tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarında da rüyaların delil olmadığı ve rüyalarla amel edilmeyeceği belirtilir. Sahnenizi nasıl ayrıştıracağınız rüya tabiri nasıl yapılır sayfasındadır.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada at, kişinin taşıdığı enerjiden çok o enerjinin dizgininin kimde olduğuyla ilgili sahnelerde görülür. Anlatanların hatırladığı ayrıntı da genellikle hayvanın kendisi değil, elde bir şey olup olmadığıdır: dizgin var mıydı, eyerde miydiniz.

Bu rüya yeni bir sorumluluk almış ya da almak üzere olan kişilerde sıklaşır. Orada tartılan şey işin büyüklüğü değil, kişinin o işe kendini yakıştırıp yakıştırmadığıdır.

İki okuma aynı yeri gösteriyor. Klasik kaynak ata binmenin size yakışıp yakışmadığını soruyor; psikolojik okuma da aynı soruyu içeriden soruyor: güç orada, mesele onun kimin eline verildiği.