Rüyada Ölmüş Birinin Bir Şey Vermesi

Genel anlamı

Ölmüş kişi rüyalarının çoğunda okunan şey kişinin hâlidir: gülüyor muydu, üzgün müydü, ne söyledi. Bir şey vermesi bu sırayı bozar. Sahneye bir de nesne girer ve o nesne el değiştirir.

Anlatım biçimi de bunu gösterir. Ölmüş kişi rüyalarının geri kalanı duyguyla anlatılır; bu sahne ayrıntıyla anlatılır. İnsanlar ne verdiğini, nasıl uzattığını, alıp almadıklarını ve uyanınca geriye ne kaldığını tek tek sayar.

Tabirde de asıl bilgi oradadır: nesnede ve elin yönünde.

İslami rüya tabiri

Tabirnâme literatüründe bu sahne iki soruyla okunur ve soruların sırası önemlidir: önce elin yönü, sonra uzatılan şeyin cinsi. Kişinin kim olduğu üçüncü sıraya düşer.

Bu sıralama, ölmüş kişi rüyalarının geri kalanında geçerli olanın tersidir. Görmek ya da sarılmak gibi sahnelerde yorum kişinin hâlinden, konuşmakta söylenen sözden çıkar; burada alışverişten çıkar.

İbn Sîrîn’e nispet edilen külliyatta ve Nablusî’nin Ta’tîru’l-enâm’ında öne çıkan ölçüler:

Elin yönü. Metinlerin bu sembolde yaptığı en keskin ayrım budur. Ölmüş kişinin diriye uzatması ile diriden bir şey alıp götürmesi aynı sahne sayılmaz; ikisi ters yönde okunur.

Uzatılan şeyin cinsi. Yön belirlendikten sonra yorumu belirginleştiren asıl ayrıntıdır. Yiyecek, giysi, para ve evrak kaynaklarda ayrı ayrı kaydedilir.

Nesnenin hâli. Sağlam, temiz ve yeni olması okumayı kuvvetlendirir. Bozuk, kirli ya da yırtık olması kaynakların bir kısmında şüpheye yorulur.

Kabul edip etmediğiniz. Uzatılanı almak ile geri çevirmek ayrı kaydedilir. Klasik metinlerin bir bölümü almamayı, sunulan bir imkânın karşılıksız bırakılması olarak okur.

Klasik âlimlerin bu sembolde tekrarladığı ölçü değişmez: rüya, vefat eden kişinin ahiretteki hâline dair hüküm vermez. Ancak dua etmeye, sadaka vermeye ve helalleşmeye vesile olabilir.

Bu yorumlar tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm, fetva ya da kesin bir haber değildir.

Elin yönü sahneyi belirler

Rüyanızda ne oldu?	Kısaca nasıl okunur
Uzattı, siz aldınız	Kaynakların çoğunda hayır tarafı
Uzattı, siz almadınız	Karşılıksız bırakılan bir sunuş olarak kaydedilir
Elinize koydu, siz fark etmediniz	Sahne yine alma tarafındadır; nesneye bakılır
Sizden bir şey aldı ve götürdü	Daha dikkatli okunur: eksilme ya da veda
Siz ona bir şey verdiniz	Ters yönde okunur; kaynaklar bu noktada birleşmez
Verdi, sonra geri istedi	Sahne yarım kalmıştır, ondan hüküm çıkarılmaz

Kimin verip kimin aldığını hatırlamıyorsanız sahne okunacak ilk ayrıntısını kaybetmiş demektir. Geriye bakılacak tek şey nesnenin kendisi kalır.

Uzatılan şeye göre okuma

Kaynaklar nesneyi öbeklere ayırır ve aralarında bir üstünlük sırası gözetmez. Aşağıdaki sıralama bu sayfanın editoryal tercihidir.

Anahtar, tapu, belge, kapalı bir kutu. Tabirnâmelerde emanet ve sorumluluk tarafında okunur: devralınan bir yük, bölüşülmemiş bir miras, adınıza açılmış bir iş. Sahne bir olayın önceden bildirilmesi değil, o işin zihinde asılı kaldığının kaydıdır.

Ekmek, su, bir kap yemek. Rızık tarafında okunur ve kaynaklardaki karşılığı gündeliktir: geçimin dönmesi, sofranın kurulabilmesi.

Para, altın. Mal tarafında okunur. Paranın kendi hâli belirleyicidir: sağlam ve temiz para okumayı kuvvetlendirir, yırtık ya da kirli para kaynakların bir kısmında şüpheli bir kazanca yorulur.

Giysi, örtü, ayakkabı. Giysi tabirnâmelerde kişinin dışarıya dönük tarafına karşılık gelir: itibarı ve insan içindeki yeri. Yeni ve temiz bir giysi bu tarafın toparlanması olarak okunur.

Kitap, tesbih, bir öğüt. İlim ve yön tarafında okunur; bir kararda neye bakılacağıyla ilişkilendirilir.

Nesne kırık, kirli ya da eksikse okumanın öbeği değişmez, zayıflar: kaynakların bir kısmı bunu, gelenin beklenene yetmemesi şeklinde yorumlar.

Veren kişiyi tanıyor muydunuz?

Tabir geleneğinde derlenen kaidelerden biri şudur: rüya mevsime, mekâna, şahıslara, görene ve görülene göre farklı yorumlanır. Bu sahnede kaidenin işleyişi komşu sayfalardakinden farklıdır ve farkı bilmek okumayı kolaylaştırır.

Ölmüş bir anne babayı görmekte sahne bir bağın içinde geçer. Orada da uzatılan şeyin cinsine bakılır, ama bu tek başına duran bir okuma değildir: anne hakkı, şefkat ve kişinin kendi kökü etrafında kurulan daha geniş bir çerçevenin sahnelerinden biridir ve hâl, söz, temas da aynı çerçeveye girer. Ayrıntısı rüyada ölmüş anneyi görmek sayfasındadır.

Bu sayfadaki sahnede ise böyle bir çerçeve yoktur; okumayı alışverişin kendisi taşır. Veren kişi uzak bir akraba, eski bir komşu, bir hoca ya da adı aklınıza gelmeyen biri olabilir; metinler sahneyi yine de okur, çünkü elde kalan ayrıntı elin yönü ve el değiştiren nesnedir. Yakınlık yorumu renklendirir, belirlemez.

Bunun pratik bir karşılığı var: veren kişiyi tanıyamadıysanız bu rüyanın yorumunda bir eksik kalmaz. Nesneyi ve yönü hatırlıyorsanız sahne okunabilir durumdadır.

Bu sayfadaki hiçbir yorum vefat etmiş birinin âhiretteki hâline dair bir bilgi değildir. Hiçbir klasik âlim bir rüyaya bakarak bunu söylemez. Klasik metinler bu sahneyi bir ecel haberi olarak da vermez.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada asıl unsur nesnedir. Rüyada el değiştiren şey, çoğu zaman o insandan gerçekten devralınmış bir şeyin karşılığı sayılır: bir alışkanlık, bir ölçü, bir bakış açısı, bir zanaat.

Bu yüzden nesne çoğu zaman o insanla özdeşleşmiş bir şeydir: kullandığı bir alet, taktığı bir saat, sevdiği bir yiyecek. Zihin devraldığını soyut bir cümleyle değil, elle tutulur bir şeyle gösterir.

Yas sürecinde bu tür rüyalar teselli edici sayılır. Kayıp yalnızca eksilme olarak değil, geride bırakılan bir şey olarak da işlenir; rüyadaki uzatılmış el bu işlemenin görüntüsüdür.