Rüyada Tipi Görmek

Genel anlamı

Tipide kar sakin sakin yağmaz; rüzgârla savrulur, önünüzü kapatır ve yere yığılır. Klasik tabir kaynakları bu sahneyi sıradan kar yağışıyla aynı yere koymaz.

Sebebi şu: kaynaklar karı hayra yorarken üç şart arar. Kar az olacak, mevsiminde yağacak ve zaten kar yağan bir yerde yağacak. Tipide bu üçü birden düşer, bu yüzden okuma sıkıntı tarafından başlar.

Buna rağmen tipi tek başına kötü bir rüya değildir. Hükmü karın şiddeti değil, sahnenin ayrıntıları belirler: kar küreyip atılabilecek kadar mıydı, üstünüzde bir korunak var mıydı, siz ne işle geçiniyorsunuz ve kar sonunda eridi mi? Aşağıdaki dört bölüm bu soruları sırayla cevaplıyor.

Önce şunu sorun: bu rüya tabir edilir mi?

Klasik usûlde her rüya tabir edilmez ve kar bahsinin hemen yanında bunun için açık bir kayıt vardır.

Şiddetli soğuk ve donmuş buz, vaktinde görülmüşse hiçbir şeye delâlet etmez.

Oneirokritika

Bu cümle Artemidoros’un Huneyn b. İshâk tarafından yapılan Arapça tercümesinde geçer ve gerekçesi doğrudan bedendir: uyurken üşüyorsanız nefis o üşümeyi rüyada bir kar manzarasına çevirir. Yani kış gecesi üstünüz açık kaldıysa ya da oda soğuduysa gördüğünüz tipi muhtemelen bir işarete değil, battaniyenin kaymasına bağlıdır. Bu ayrımın tamamı rüya çeşitleri sayfasında.

Sahne buna rağmen aklınızda kaldıysa ve soğukla açıklanmıyorsa, kaynakların sorduğu dört soru şöyle sıralanır.

İslami rüya tabiri

Birinci soru: kar küreyip atılabilecek kadar mıydı?

Tipi rüyasında asıl ölçü karın korkutuculuğu değil, temizlenebilir olup olmamasıdır.

Bu ayrım kaynaklarda yorum olarak değil, harfiyen yazılı olarak durur. Müntehab ile Nablusî aynı cümleyi kurar ve iki ucu tek nefeste söyler.

Az, bastırmamış, mevsiminde ve kar yağan bir yerdeyse: o yerin halkı için bolluktur. Çok ve bastırmış, küreyip atılması mümkün olmayan cinstense: o yere inen bir sıkıntıdır.

Müntehabü’l-kelâm, kar bahsi

Gündelik karşılığı da buradan okunur. Rüyada kürek, açılan bir yol ya da temizlenmiş bir kapı önü gördüyseniz anlatılan şey bir gün içinde toparlayabileceğiniz bir aksamadır. Karın altında kalan, kapısı açılmayan, yolu haftalarca kapanan bir manzara anlattıysa sıkıntının daha uzun süreceği kastedilir.

İkinci soru: üstünüzde bir korunak var mıydı?

Aynı tipi, korunağı olan kişi için tehdit değil hazırlıklı olma işaretidir.

Sözlükler üzerine kar yağan kişiyi tek satırda bırakmaz, korunağı olan ve olmayan diye ikiye ayırır.

Üzerine kar yağan kişinin üstünde kardan koruyacak bir şey varsa: tedbirlidir, bu onu ürkütmez.

Müntehabü’l-kelâm, kar bahsi

Bir çatı altına girmeniz, paltonuzu üstünüze çekmeniz, bir duvar dibine sığınmanız sahnenin hükmünü çevirir. Burada övülen şey şans değil, önceden alınmış tedbirdir; rüya size tipinin duracağını değil, ona hazırlıklı olduğunuzu söyler. Korunaksız kaldıysanız okuma ters yöne döner ve Müntehab üstünü kar bastıran kişi için doğrudan “gamlar üstüne çıkar” der.

Üçüncü soru: siz ne işle geçiniyorsunuz?

Aynı kar, yolla geçinen için kayıp, toprakla geçinen için berekettir.

Burası iki kaynağın aynı sahneyi iki zıt yöne götürdüğü ve ikisinin de sebebini yazdığı yer.

Nablusî kaybedeni sayar:

Yolculukların durmasına; postacı, ulak ve katırcı takımının kazancının kesilmesine delâlet eder.

Ta’tîru’l-enâm

Huneyn’in tercümesi kazananı sayar:

Kar, rüyada çiftçiler için pek övülmüştür; geri kalan insanlar içinse işin azalmasına delâlet eder.

Oneirokritika

Aynı metin üçüncü bir grubu daha ayırır ve bu, bahsin en şaşırtıcı satırıdır.

Fırtına ve havanın altüst olması herkes için kargaşa, şiddet ve zarardır. Ama köleler, fakirler ve darlık içinde olanlar için içinde bulundukları sıkıntıdan kurtulmaya delâlet eder; çünkü böyle bir havanın ardından açıklık çabuk gelir.

Oneirokritika

Üçü arasında çelişki yoktur, çünkü üçünün de gerekçesi yazılıdır: yolu kapanan kazancını kaybeder, toprağı sulanan kazanır, zaten darda olan ise fırtınanın kısa sürmesinden umut çıkarır. Hiçbirinde tipinin kendisi uğursuz sayılmaz.

Dördüncü soru: sahne nasıl bitti?

Rüyanın son karesi, ilk karesinden daha belirleyicidir.

Kaynaklar tipiyi yağdığı anda değil, geride bıraktığı manzarada tartar.

Kar çabuk eridiyse: çabuk geçen bir yorgunluk ve gamdır.

Müntehabü’l-kelâm, kar bahsi

Müntehab aynı ölçüyü bir kez daha, bu sefer doğrudan kişinin üstünde kurar: üstünü kar bastıranı gamlar bastırır, kar eridiyse gam gider. Bu yüzden rüyayı hatırlarken hangi sahnede uyandığınız önemlidir. Tipinin ortasında uyandıysanız mesele devam ediyor demektir; dinmiş, erimiş, güneş açmış bir manzarada uyandıysanız kaynaklar bunu sıkıntının geçtiği yere koyar.

Ne demek değil: Tipi görmek bir felaket haberi değildir. Klasik usûlde rüya bir teşhis değil bir okumadır ve hayra yorulması esastır. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarında da rüyaların delil olmadığı ve rüyalarla amel edilmeyeceği açıkça belirtilir.

Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm veya fetva niteliği taşımaz.

Psikolojik açıdan

Tipi, kar rüyalarının görüş alanını kapatan tek hâlidir. Sakin kar örter ve sessizleştirir, tipi ise yönü kaybettirir; bu yüzden anlatılan his genellikle soğuk değil, nereye gittiğini bilememektir.

İkinci sabit ayrıntı hareketin zorlaşmasıdır. Adım atılır ama ilerlenmez, yol görünür ama yürünmez. Uzun süredir çaba harcanıp sonuç alınmayan dönemlerde bu görüntünün sık anlatılması bununla ilgilidir.

Rüyada korunak aramanız, bir kapıya yönelmeniz ya da bir şeyin altına girmeye çalışmanız da anlamlıdır. Klasik metnin “tedbirli” dediği yerde psikolojik okuma benzer bir şey söyler: sahnenin içinde pasif kalmamışsınızdır.