Rüyada Kaybolan Çocuk Görmek

Genel anlamı

Bu rüyadan uyanan insanın hatırladığı şey çoğu zaman kaybolma anı değildir. Ondan sonra geçen dakikalardır: nereye baktığı, kime sorduğu, adını kaç kez seslendiği. Klasik metinlerin ölçtüğü yer de tam burasıdır.

Kaybolmanın sözlüklerde kendi maddesi vardır ve o madde işi tek cümleyle bitirir: kaybolan şey sahibine dolaşır, fakat aslından gitmez. Bu bir teselli değil bir tariftir. Kaybolmuş bir şey yok olmuş bir şey değildir; yeri değişmiş, arada bir mesafe açılmış bir şeydir.

Kök sayfa çocuğu yük ekseninde okur ve sorduğu soru “bu çocuk neyi yapamaz”dır. Bu sayfa başka bir eksende durur: elden çıkan şey, aranan şey, bulunma ihtimali. Rüyada çocuk görmek sayfasındaki yaş, cinsiyet ve kucak satırları burada tekrarlanmaz.

İslami rüya tabiri

Sahnenin hangi anında kaldınız

Rüyanızda ne oldu?	Kısaca nasıl okunur
Çocuk kalabalığın içinde gözden kayboldu	Maddenin çekirdeği: dolaşır, aslından gitmez
Aradınız ve buldunuz	İşlerin eski hâline dönmesi, sıkıntının kalkması
Aradınız, bulamadan uyandınız	Hüküm bulmakta değil, aramanın kendisinde
Aramayı bırakmadınız, peşini sürdürdünüz	Verilen sözün tutulması, sevginin korunması
Etrafa haber saldınız, bulana ödül vaat ettiniz	Tedirginlik; başkasının elindekine bakmak
Kaybolanı toplayıp sahibine götürdünüz	Aynı satırın hayır tarafı: ecir
Çocuk kendi ayağıyla gitti, kaçtı	Kaçanın maddesi: tutulur ve döner
Elinizden çekilip alındı, kapıldı	Ayrılık; bu bahiste yokluk diye okunmaz
Tanımadığınız bir çocuğu bulup sahiplendiniz	Kaynak bu satırı çift yönlü yazar; aşağıda
Kaybolan çocuk size seslendi, bir şey söyledi	Çocuğun rüyadaki sözü ayrıca kaydedilir
Ardından ağladınız, gözünüz yoruldu	Ayrılığın kaydı; aynı yerde âfiyet de yazılıdır
Nerede olduğunu bilen biri çıktı	Beklenen haberin gelmesi
Sahnede onu tutan, alıkoyan bir şey vardı	Elden çıkanın geri gelmesi
Kaybolan başkasının çocuğuydu	Ayrılık, o suretin karşılık geldiği kişiyle okunur
Kendinizi insanların arasında kaybolmuş gördünüz	Bir şey öğretiyorsanız yayılma; değilse kısmetin daralması
Kaybolmuştu, sonra kendi dönüp geldi	Umulanın tamamlanması

Dolaşır, fakat aslından gitmez

Bahsin çekirdek cümlesi budur ve sözlüğün kendi kaybolma maddesinde durur: kişi bir şeyinin kaybolduğunu gördüyse sahip olduğu şeylerin bir kısmı ona dolaşır, işi düğümlenir; ama o şey kökünden gitmiş sayılmaz.

Bugünkü karşılığı fazlasıyla somuttur. Kaybolduğu sanılan bir evrakın aylar sonra başka bir dosyanın arasından çıkması. Bir alacağın silinmesi değil, tahsilinin uzaması. Küsülen bir akrabayla bağın kopmuş değil askıya alınmış olması. Metnin “dolaşmak” dediği şey bunlardır: iş uzar, karışır, elinizi yorar, fakat sıfırlanmaz.

Aynı maddenin ilk satırı ise beklenmedik bir yerden gelir ve okumayı büsbütün çevirir. Bir şey bilen, öğreten kimse kendini insanların arasında kaybolmuş görürse bu, bildiğinin insanlara fayda vermesi, yayılması ve adının uzun süre anılması diye yazılır. Buradaki mantık sayfanın tamamını taşıyabilecek kadar sağlamdır: dağılmak yok olmak değildir, bazen çoğalmaktır. Büyüttüğünüz şeyin elinizden çıkması, onun bittiği anlamına gelmez; başka ellerde sürdüğü anlamına da gelebilir. Kurduğunuz düzenin siz yokken de yürümesi, öğrettiğiniz bir işin sizi aşıp başkalarına geçmesi bu satırın karşılığıdır.

Aramanın kendisi ayrıca okunur

Kaynakta kaybolan şeyi arayan kişi için ayrı bir madde daha var: bulana verilen karşılık, yani arama ilanı. Sözlük bunu iki parçaya böler ve ikisini ters okur.

Aramayı ilan etmek kaygıya ve sıkıntıya maruz kalmak, ayrıca başkasının elindekine bakmak diye kaydedilir. Bu, kaybı yaşayan herkesin tanıdığı hâldir: kim gördü, kim biliyor, kimden haber gelecek. İnsanın gözü o saatlerde başkasının ağzındadır.

Kaybolanı arayıp toplamak, yani aramanın kendisi ise tam tersine yazılır: ahde vefa, aradaki sevginin korunması ve ecir kazanmak. Kaynağın gerekçesi işin niteliğindedir; kaybolanı aramak, sahibine karşı üstlenilmiş bir sözün yerine getirilmesidir.

Bu ayrımın hayattaki karşılığı incedir. Beklemek ile aramak aynı şey değildir. Kalabalıkta durup etrafa sormakla, yürüyüp bakmak aynı satıra girmez. Bir dosyanın peşini bırakmamak, uzaklaşmış bir yakını her bayram bir kere daha aramak: bu bahiste hayır tarafında sayılan şey budur.

Geri getiren şey hız değil tutuştur

Dönüşle ilgili en net kayıt hiç beklenmedik bir maddededir: kuş yakalamakta kullanılan ökse çubuğu. İki ayrı eserde aynı üç karşılık sıralanır. Kaçmış olan tutulur, bir şeyini yitirmiş olana o şey geri döner, bir şey uman kişinin umudu tamamlanır. Aynı okuma ayakkabıcı tutkalı maddesinde bağımsız olarak tekrar eder ve orada bir de kaide çıkarılır: tutkala benzeyen ne varsa aynı yöne, yani kaçanın yakalanmasına yorulur.

Buradaki gerekçe nesnenin işinde saklıdır ve sayfanın en işe yarar cümlesi budur: geri getiren şey hız değil, tutuştur. Ökse de tutkal da hızlı değildir; yapışkandır. Bırakmaz.

Bunun bugünkü karşılığı bir arama sahnesi değil, bir süreklilik sahnesidir. Kapanmayan kapı. Silinmeyen numara. Yılda bir de olsa sorulan hâl hatır. Uzaklaşmış birinin geri dönebilmesi için çoğu zaman gereken şey onu bulmak değil, dönebileceği bir yerin durmasıdır. Rüyanızda çocuğu bir şey tuttuysa, bir yere takıldıysa, eteğinize ya da bir eşyaya tutunduysa, bu bahiste o ayrıntı sahnenin en hayırlı parçası sayılır.

Bulunan çocuk tek yönlü okunmaz

Bulunmuş çocuğun da kendi maddesi vardır ve kaynak orada dürüst davranıp iki yönü birden yazar.

Birinci yön ağırdır: bulunup sahiplenilen çocuk, alıp büyütenin karşısına bir gün hasım olarak çıkabilen kişi diye kaydedilir. Bakımını üstlendiğiniz her şeyin size bir gün başka bir yüzle bakabileceğini söyleyen eski bir okumadır bu.

İkinci yön ise bu sayfanın en umut veren satırıdır: aynı madde bulunmuş çocuğu eşyanın eski hâline dönmesi ve kaygıların, sıkıntıların gitmesi diye de okur. Kaynak bu ikinci okumayı, suya bırakılan çocuğun bulunması ve sonunda annesine geri verilmesi kıssasına dayandırır. Yani metnin dönüş fikri havadan gelmez; belli bir kıssaya bağlanır ve orada dönüşün ölçüsü de bellidir: gözün aydınlanması ve üzüntünün kalkması.

Ne demek değil: Bu sayfadaki hiçbir satır bir çocuğun başına gelecekler, ömrü ya da sağlığı hakkında bilgi vermez; kimsenin nerede olduğunu da göstermez. Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir ve dinî bir hüküm, fetva ya da tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarında da rüyaların delil olmadığı ve rüyalarla amel edilmeyeceği belirtilir. Gerçek bir kayıp söz konusuysa gidilecek yer rüya değil, kolluk kuvvetleridir.

Kaynak kaybolmayı yokluk değil ayrılık sayar

Tabir usûlünü anlatan eser kaybolmayı bir sahne olarak değil, bir kaide olarak yazar. Kaideyi ev eşyası bahsinde kurar: rüyada bir şeyin telef olması, çalınması, kapılması ya da kaybolması, o eşyanın karşılık geldiği kişiden ayrılmak diye okunur. Yani ölçülen şey nesnenin yokluğu değil, araya giren mesafedir.

Aynı eser bunu bir peygamber sûretinde de örnekler ve orada üç şeyi arka arkaya sayar: kişi sevdiklerinden ayrı düşer, döner ve onlarla yeniden bir araya gelir, bu arada gözüne bir yorgunluk inebilir ve sonrasında âfiyet gelebilir. Müellif kendi vakalarını da ekler; bunlardan birinde rüyayı dinledikten sonra adama “senin uzakta bir evladın var” der, adam da doğrular. Aynı yöndeki okuma, uzaktaki evlatla bir araya gelme satırı olarak ikinci bir eserde daha kayıtlıdır.

Bu, sayfanın omurgasıdır. Klasik tabir kaybolmayı bir son olarak değil, bir aralık olarak okur. Karşılığı hayatta çoğu zaman fazlasıyla sıradandır: başka şehre giden bir çocuk, askere gidiş, yatılı okul, boşanma sonrası dönüşümlü görüşme günleri, iş için giden bir evlat. Rüyada kaybolmak sayfası aynı ölçüyü rüyayı görenin kendisi için işletir.

Son bir ayrıntı: çocuk rüyada size seslendiyse ya da bir şey söylediyse, kaynak bunu ayrı bir yere koyar. Küçük çocukların rüyada söyledikleri doğru sayılır ve gerekçesi de yazılıdır: onlar henüz yalanı ve eğriyi öğrenmemiştir. Bu satır bir kehanet izni değildir; rüyanızı hatırlarken çocuğun ne dediğini de yazmanız gerektiğini söyler, çünkü tabirci için o cümle sahnenin en sağlam parçasıdır.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada bu rüyanın konusu kayıp değil aramadır. Rüyayı anlatan kişi genellikle bir felaket sahnesi anlatmaz; tamamlanamayan bir eylem anlatır. Bu yönüyle aynı ailenin öbür rüyalarına benzer: çevrilemeyen numara, ulaşılamayan yer, ağlamak isteyip sesin çıkmaması.

Bu sahne en çok da bir ayrılığın gerçekten başladığı dönemlerde anlatılır. Okula başlayan, ilk kez tek başına bir yere giden, başka şehre taşınan bir çocuk. Rüya burada olmamış bir şeyi haber vermez; olmuş bir şeyi geceye taşır.

İki okumanın buluştuğu yer de burasıdır. Klasik metin bu sahneye ayrılık der, modern okuma mesafe; ikisi de yokluk demez.