Rüyada Güneşin Batması

Genel anlamı

Gün batımı rüyada çoğunlukla hüzünle anlatılır ve herkes aynı şeyi sorar: bu bir son mu?

Klasik kaynakların cevabı evet, ama beklendiği gibi değil. Sözlükteki kayıt ne müjde ne tehdit; tarafsız bir kapanış bildiriyor ve bu, maddenin en kullanışlı satırlarından biri. Aşağıdaki bölümler kaynakların bu sahneyi nasıl okuduğunu takip ediyor.

İslami rüya tabiri

Birinci soru: peşinde olduğunuz bir şey var mı?

Kaynak kapanışı bildiriyor ama iyi mi kötü mü demiyor.

Güneşin battığını gören: aradığı iş, hayır da olsa şer de olsa, bitmiş ve sonuna varmıştır.

Ta’tîru’l-enâm

Cümlenin ortasındaki ifade sayfanın tamamını belirliyor: hayır da olsa şer de olsa. Sözlük burada bir değer yargısı vermeyi reddediyor ve sadece sürecin bittiğini söylüyor.

Pratik karşılığı da buradan çıkıyor. Uzayıp giden bir bekleyişin içindeyseniz okuma rahatlatıcıdır; umduğunuz bir şeyin eşiğindeyseniz aynı kayıt onun da sonuna geldiğini söyler. İkisi de aynı cümlenin içinde.

İkinci soru: o güneş sizde kimi gösteriyor?

Maddenin yöntemi bu soruda toplanıyor.

Kaynaklar güneşi bir nesne olarak okumaz. Maddenin açılışında altı karşılık sayılır: en büyük hükümdar, halife, baba, altın, bir emir ya da güzel bir kadın.

Nablusî yöntemi de açıkça yazar: güneşe bir şey olduğunda hüküm, güneşin kendisine nispet edildiği kişiye yüklenir. Yani önce “bu güneş kim” diye sorulur, sonra olan şey ona bağlanır.

Bu yüzden batma sahnesinde cevap herkeste aynı değildir. Babasını düşünerek uyuyan biriyle işini düşünerek uyuyan biri aynı rüyayı farklı okur.

Üçüncü soru: batarken rengi neydi?

Renk kaynakta üç kademeli bir ölçektir.

Güneşin kızardığını gören: mülkünde bir bozulma. Sarardığını gören: hastalanır. Karardığını gören: yenilir.

Ta’tîru’l-enâm

Bu üçlü, batma sahnesinde sık karşılaşılan görüntülerle doğrudan ilgili, çünkü güneş batarken zaten renk değiştirir. Kaynak bu yüzden sebepli kararma ile sebepsiz kararmayı ayırır: sebepsiz kararma için ayrı bir satır açar ve orada okumayı güneşin gösterdiği kişinin haksızlığına bağlar.

Klasik usûlde bu kayıtlar bir teşhis ya da bir hüküm değildir; bir okuma biçimidir.

Dördüncü soru: batmadan önce güneşle aranızda ne geçti?

Kaynak güneşle kurulan temasa ayrı karşılıklar verir.

Güneşin kendisiyle konuştuğunu gören: halife tarafından bir yükselme elde eder.

Ta’tîru’l-enâm

Aynı maddede yakınlaşma sahnesi de ayrıca kaydedilmiş: güneşin altına oturup ona yaklaşan kişi için bir makamdan gelen nimet, mal, kuvvet ve destek yazılır.

Bu kayıtlar batma sahnesini bağlama oturtuyor. Rüyada güneşle bir temas olduysa, kapanış o temasın ardından gelen bir kapanıştır; hiç temas olmadan batan bir güneşle aynı şey değildir.

Kaynak bir de güneşin olmadık vakitlerde ve değişik yörüngelerde görülmesini kaydeder ve orada okuma düzenin bozulması tarafındadır. Yani asıl mesele güneşin batması değil, beklenen sırayla batıp batmadığıdır.

Tutulma ve güneşi örten bulut bambaşka okunur; ikisinin tamamı rüyada güneş tutulması görmek sayfasında. Doğma sahnesinin ölçüleri rüyada güneşin doğması, maddenin genel çerçevesi ise rüyada güneş görmek sayfasında.

Ne demek değil: Güneşin batması bir ölüm, kayıp ya da felaket haberi değildir. Kaynaktaki kayıt açıkça tarafsızdır ve yalnızca bir işin sonuna geldiğini bildirir. Klasik usûlde rüya bir hüküm kaynağı sayılmaz; Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarında da rüyaların delil olmadığı ve rüyalarla amel edilmeyeceği açıkça belirtilir.

Buradaki yorumlar klasik tabir literatüründen derlenmiştir; dinî bir hüküm veya fetva niteliği taşımaz.

Psikolojik açıdan

Gün batımı, rüyada zamanın geçtiğinin en açık işaretidir. Sahne değişmez, ışık değişir; anlatılan his de genellikle bir şeyin geride kaldığıdır.

Bu görüntü sıklıkla bir dönemin bittiği ama yenisinin henüz başlamadığı aralıklarda anlatılır: işten ayrılmakla yeni işe başlamak arasında, bir ilişkinin bitmesiyle toparlanma arasında.

Klasik metnin tarafsız kalması da buraya denk düşüyor. Bir şeyin bitmesi iyi ya da kötü değildir; nasıl hissedildiğini bitenin ne olduğu belirler.