Rüyada Tabut Görmek

Genel anlamı

Tabirnâme geleneği tabutu bir ölüm bildirimi olarak kaydetmez. Kimin ne zaman öleceği bu kitapların konusu değildir. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın haber sitesinde yayımlanan “Rüyalarla Amel Etmek Gerekir mi?” yazısında da rüyaların delil olmadığı, onlarla amel edilmediği belirtilir.

Eşyanın kendi tarifi de bunu gösterir. Tabut, o günün nesneleri içinde mezara girmeyen tek nesnedir. Kefen ölüyle birlikte toprağa iner, mezar orada kalır, merasim biter; tabut ise açılır, boşaltılır, kaldırılır ve geri götürülür. Kimsenin mülkü değildir, sırayla kullanılır. Yaptığı tek iş vardır: taşımak.

Dört sembol de aynı günün içinde geçer, ama dördü ayrı bir fiil ister. Rüyada cenaze görmek kılınan ve kaldırılan bir merasimdir; rüyada kefen görmek sarılan bir örtüdür; rüyada mezar görmek kazılan ve kapatılan bir yerdir. Tabut taşınır. Bu yüzden burada bakılan şey eşyanın kendisi değil, onu hareket ettirendir: hangi omuzda, hangi yöne ve siz nerede duruyorsunuz.

İslami rüya tabiri

Türkçede “omuzlarda taşımak” ölümle ilgili bir söz değildir. Maçı kazanan sporcu, sevilen bir hoca, kalabalığın bağrına bastığı kişi omuzlara alınır; deyim yükseltmeyi ve el üstünde tutmayı anlatır. Klasik tabir usûlü muabbirden dilin deyim hazinesini bilmesini ister; deyim bilgisi, tabircide aranan ehliyetin bir parçasıdır. Sembolün hangi tarafta okunacağını çoğu zaman dilin kendisi gösterir.

Tabutta taşınan kişinin klasik okuması da bu tarafta durur: omuzlar üzerinde yükselmek. Tabuttaki kişi kalabalığın en yüksek noktasındadır ve herkes onu görür. Gelenek bu görüntüyü makam, riyaset ve insanlar üzerinde söz sahibi olmak tarafında ele alır. Bu okuma tabirnâme geleneğinin ortak kaydıdır; İbn Sîrîn’e nispet edilen külliyat ile Nablusî’nin Ta’tîru’l-enâm adlı derlemesi bu geleneğin başlıca metinleridir.

Aynı görüntünün içinde ikinci bir şey daha vardır ve gelenek onu da atlamaz: o yükseklikte duran kişi kendi ayağıyla yürümez. Yükselten de taşıyanlardır, indirecek olan da. Tabut bu yüzden tek başına hayır ya da şer diye ayrılmaz. Yorumu, tabutun görülmesi değil altında kimin bulunduğu ve nereye gittiği kurar.

Rüyanızı bulun

Rüyanızda ne oldu?	Kısaca nasıl okunur
Tabutu omuzlayıp taşıdınız	Üstlenilen vazife; altına girilen ağırlık
Tabutu tek başınıza taşıdınız	Altına kimsenin girmediği bir yük
Tabut elinizden kaydı ya da düştü	Taşınamayan sorumluluk
Taşıyanlar tanıdıklarınızdı	Yükün bölüşülmesi; arkanızda duran çevre
Taşıyanları hiç tanımadınız	Sizin dışınızda verilmiş bir karar
Tabutu kaldıracak kimse yoktu	Kaldıracak el bulunamaması
Tabut kabristana doğru götürülüyordu	Yolunu bilen bir gidiş; yerine varan iş
Tabut bilmediğiniz bir yere gidiyordu	Sonu görünmeyen bir gidişat
Tabut yolun ortasında bırakıldı	Yarıda kalmış bir yürütme
Kendinizi tabutun içinde gördünüz	Omuzlar üzerinde yükselmek; ecel haberi değil
Tabutun kapağı kapalıydı	Görülmesine izin verilmeyen bir mesele
Tabutun kapağı açıldı	Örtülü bir hesabın görünür olması
Tabut boştu	Hazır edilmiş ama içi doldurulmamış bir bekleyiş
Tabut ağır geldi, taşıyamadınız	Gücünüzü aşan bir yüklenme
Tabutu siz hazırladınız	Sonu belli bir işe önceden hazırlanmak

Tabutu kimler taşıyordu

Tabutun gittiği yol, taşıyanların yoludur. İçindeki kişi yön seçmez; yönü altına girenler seçer. Sahneden geriye en çok taşıyanların kalması da bundandır.

Taşıyanların tanıdık olması yükün bölüşülmesi tarafında okunur. Karşılığı büyük bir olay olmak zorunda değildir: bir borcun kardeşler arasında paylaştırılması, uzun süren bir bakımın sırayla üstlenilmesi, kimsenin tek başına yetiştiremeyeceği bir işin bölünmesi.

Taşıyanların hiç tanınmaması başka tarafa bakar. İş görülmektedir, ama sizin payınız ve haberiniz olmadan. Somut karşılığı hakkınızda alınmış ama size sorulmamış bir karar, ya da sonucuna razı olmaktan başka seçenek bırakılmayan bir işleyiştir.

Tabutun tek kişide kalması ayrı bir satırdır ve tabutu bu bahsin geri kalanından ayıran yer burasıdır. Tabut dört omuz ister; çokluk onun tarifinde vardır. Bir kişiye kalması, eşyanın kendi tarifinin bozulması demektir. Merasimin kendi okumaları rüyada cenaze görmek sayfasındadır.

Ne demek değil: Tanıdığınız birinin tabutunu omuzlamak, o kişi hakkında bir haber değildir. Ehl-i Sünnet âlimlerinin ortak kabulü rüyanın zannî bilgi verdiği, kat’î delil sayılmadığı yönündedir; kimsenin ömrü ya da sağlığı hakkında rüyadan hüküm çıkarılmaz.

Tabut nereye götürülüyordu

Yönü olan tek sembol budur. Kefen durur, mezar bekler, tabut gider.

Kabristana doğru giden tabut, yolunu bilen bir gidiş tarafında ele alınır: başlanmış bir şeyin varacağı yere varması, uzayan bir meselenin nihayet oturması.

Bilinmeyen bir yere götürülen ya da yolda bırakılan tabut ise sonu görünmeyen bir gidişat tarafında okunur. Yolun kendi ölçüleri bu sahneyi tamamlar; rüyada yol görmek sayfasında ele alınır.

Tabutun geri getirilmesi ya da eve sokulması gibi sahneler kaynaklarda tek bir hükme bağlanmaz. Böyle durumlarda geleneğin ölçüsü bellidir: rüya hayra yorulur. Diyanet İşleri Başkanlığı yayını Hadislerle İslâm da Hz. Peygamber’in rüyaların daima hayra yorulmasını istediğini kaydeder.

Tabutun içinde siz varsanız

Uykudan uyandıran sahne çoğunlukla budur ve okuması beklenenin tersidir.

Yukarıdaki deyim burada gerçek anlamıyla kurulur: kişi omuzlar üzerindedir. Gündelik karşılığı görünürlüktür. Bir işin başına geçmek, adı öne çıkan kişi hâline gelmek, kalabalığın konuştuğu kişi olmak bu tarafa girer.

Sahnenin ikinci yüzü ise dayanaktır. O yükseklik kişinin kendi gücünden gelmez. Karşılığı da tanıdıktır: bir görevi başkalarının desteğiyle sürdürmek, itibarın kendi elinizde olmaması, birkaç kişi çekildiğinde her şeyin duracağı bir yerde durmak.

Kişinin kendi hâlinin değişmesi ayrı bir bahistir ve rüyada öldüğünü görmek sayfasında ele alınır.

Ne demek değil: Kendini tabutta görmek bir ömür ölçüsü değildir. Rüya bu literatürde zannî bilgi sayılır ve ondan şer’î bir hüküm çıkarılmaz; ecelin bilgisi de tabirnâmelerin konusu değildir.

Tabut boşsa, kapalıysa ya da yerde duruyorsa

Taşınmayan tabutun okuması yine taşımaya göre kurulur, çünkü eksik olan şey taşınmaktır.

Boş tabut hazır edilmiş ama içi doldurulmamış bir bekleyiştir. Gündelik hâli sıradandır: kurulmuş ama işletilmeyen bir düzen, açılmış ama kullanılmayan bir hesap, verilmiş ama uygulanmayan bir söz.

Kapağı kapalı tabut görülmesine izin verilmeyen bir meseledir. Kefenle akrabalığı burada kurulur ve tam burada ayrılır: kefen örter ve yerinde kalır, tabut kapatır ve götürür. Kapağın açılması ise örtülü bir hesabın görünür olması tarafında okunur. Vefat etmiş bir yakını tabutta görmek ise bu sayfanın değil, rüyada ölmüş birini görmek sayfasının bahsidir.

Yerde duran ve kimsenin kaldırmadığı tabut kaldıracak el bulunamaması tarafında ele alınır. Herkesin bildiği ama kimsenin altına girmediği bir iş bu tarife uyar.

Bu sayfadaki okumalar tabir kitaplarından derlenmiştir; dinî bir hüküm ya da fetva değildir.

Psikolojik açıdan

Psikolojik okumada tabut, ölümden çok taşınmak imgesiyle anılır. İçindeki kişi ne hızı ne yönü belirler. Bu rüya çoğunlukla, kişinin gidişatını kendisinin kurmadığını düşündüğü dönemlerle birlikte anlatılır: kararı başkasının verdiği bir görev değişikliği, sürüklenildiği hissedilen bir ilişki, istemeden içine girilmiş bir süreç.

Kapak ikinci ayrıntıdır. Tabut kapanabilen bir kaptır ve kapandığında içindekini görünmez kılar. Anlatılarda kapağın açık mı kapalı mı olduğunun bu kadar sık hatırlanması, asıl sorunun neyin görülmesine izin verildiği olmasıyla ilişkilendirilir.

Üçüncüsü ağırlıktır. Omuza alınan yükün ne kadar ağır geldiği, kişinin sorumluluğu nasıl tarttığıyla ilişkilendirilir; aynı yük bir dönem taşınabilir görünür, başka bir dönemde altında kalınır.